Bảo vệ thế hệ trẻ trước làn sóng nicotine mới: Bộ Y tế đề xuất cấm dưới mọi hình thức

Mỗi năm hơn 100.000 người Việt tử vong vì thuốc lá

Phát biểu tại hội thảo góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá khu vực phía Bắc diễn ra sáng 6/7 tại Hà Nội, GS.TS Trần Văn Thuấn- Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia nêu rõ, thuốc lá từ lâu đã được xác định là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm.

Mỗi năm, tại Việt Nam có trên 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có nhiều người không hút thuốc nhưng phải hít khói thuốc thụ động trong môi trường sống và làm việc.

"Đó không chỉ là những tổn thất về sức khỏe, mà còn là gánh nặng rất lớn đối với từng gia đình, hệ thống y tế, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước"- Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nói.

GS.TS Trần Văn Thuấn- Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia nêu rõ, thuốc lá từ lâu đã được xác định là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm.

Vì vậy, Thứ trưởng nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá không đơn thuần là hoàn thiện một đạo luật chuyên ngành, mà là xác lập một hàng rào pháp lý đủ mạnh để bảo vệ người dân. Đặc biệt là trẻ em, thanh thiếu niên và các thế hệ tương lai, trước những nguy cơ ngày càng đa dạng từ thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine.

Túi ngậm nicotine có nguy cơ trở thành "đích ngắm" mới của giới trẻ

Bà Nguyễn Việt Hà - Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế), cho biết Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc lá cao nhất thế giới. Năm 2021, tỷ lệ này là 41,1%.

Trong khi đó, tỷ lệ hút thuốc ở trẻ 13-15 tuổi được duy trì dưới 2%, ở nữ giới dưới 1%. Tuy nhiên, sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm nicotine mới đang đe dọa những thành quả này.

Theo bà Hà, trước khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 173 về cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong thanh thiếu niên tăng nhanh. Nghiên cứu của Bộ Y tế năm 2021 cho thấy khoảng 45% trẻ sử dụng thuốc lá điện tử chưa từng hút thuốc lá truyền thống.

Bà Việt Hà cho rằng khi thuốc lá truyền thống bị kiểm soát chặt, thị trường có xu hướng xuất hiện thêm các sản phẩm nicotine mới, như túi ngậm nicotine. Những sản phẩm này thường nhỏ gọn, bao bì bắt mắt, nhiều hương vị, dễ thu hút người trẻ. Ngoài nguy cơ gây lệ thuộc nicotine, túi ngậm nicotine có thể ảnh hưởng niêm mạc miệng và tim mạch.

Bà Nguyễn Việt Hà - Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế), cho biết Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc lá cao nhất thế giới.

Đồng thời, tăng khả năng phụ thuộc phụ gia, acid hữu cơ, chất làm mát có thể tăng hấp thu nicotine, làm tăng nguy cơ lệ thuộc, đặc biệt ở người trẻ chưa từng hút. Sản phẩm còn được thiết kế hấp dẫn, dễ tiếp cận với thanh thiếu niên với nhiều hương vị ngọt, bạc hà, "ice" làm tăng sức hút; quảng cáo "không thuốc lá/ít hại" gây hiểu lầm về an toàn.

"Bằng chứng thực tiễn cho thấy các sản phẩm này có sức hấp dẫn với giới trẻ, sản lượng gia tăng và thị trường mở rộng. Tại Mỹ 2024 đây là sản phẩm phổ biến thứ 2 ở học sinh. Doanh thu sản lượng sản phẩm tăng mạnh và mở rộng thị trường, rủi ro lan rộng sản phẩm chứa nicotine tinh vi.

Sản phẩm nhắm đến giới trẻ Việt, đặc biệt là Gen Z với tâm lý quan tâm ngoại hình, ghét mùi hôi, răng ố vàng. Khi thị trường lớn, phân phối chính ngạch, giá giảm, cạnh tranh thuốc lá điếu bình dân", bà Việt Hà phân tích.

Theo bà Hà, nếu chỉ cấm kinh doanh nhưng vẫn cho phép sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, nhu cầu vẫn tồn tại, có thể thúc đẩy thị trường không chính thức và buôn lậu.

Phân tích gộp khảo sát thanh thiếu niên tại 75 quốc gia cho thấy phương án chỉ cấm kinh doanh, không cấm sử dụng, giúp giảm khoảng 20% nguy cơ sử dụng sản phẩm thuốc lá mới ở nhóm 13-15 tuổi.

Chi phí khám chữa bệnh tiết kiệm ước khoảng 10,1 tỷ đồng mỗi năm, thấp hơn 5,5 lần so với phương án cấm toàn diện.

Từ các phân tích trên, bà Hà cho rằng cấm toàn diện các sản phẩm thuốc lá mới có thể giảm nguồn cung nicotine, hạn chế người trẻ bắt đầu sử dụng, đồng thời giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế.

Đề xuất 2 nhóm chính sách lớn để giảm nguy cơ sử dụng thuốc lá và gánh nặng y tế

TS.BS Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, cho biết sau hơn 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhiều sản phẩm và phương thức kinh doanh mới xuất hiện, đòi hỏi điều chỉnh hành lang pháp lý.

TS.BS Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, cho biết sau hơn 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhiều sản phẩm và phương thức kinh doanh mới xuất hiện, đòi hỏi điều chỉnh hành lang pháp lý.

Theo ông Khoa, Bộ Y tế đề xuất 2 nhóm chính sách lớn gồm:

Chính sách 1: Cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá mới khác dưới mọi hình thức.

Chính sách 2: Cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo yêu cầu cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá thông thường phải có giấy phép và treo biển không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi.

Trường hợp nghi ngờ người mua chưa đủ tuổi, người bán phải kiểm tra căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng định danh quốc gia VNeID.

Các điểm bán cũng không được trưng bày sản phẩm hoặc hình ảnh thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào.

Dự thảo đồng thời bổ sung, làm rõ khái niệm thuốc lá thông thường, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thiết bị điện tử, thuốc lá đặc chế và các loại thuốc lá mới khác.

Trong đó, "thuốc lá mới khác" gồm sản phẩm chứa nicotine dạng túi để ngậm, dạng hít, shisha và các sản phẩm chứa nicotine khác, trừ những nhóm đã được quy định riêng, thuốc dùng cho người hoặc sản phẩm được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt để cai nghiện thuốc lá.

Theo ông Khoa, việc bổ sung các khái niệm nhằm bảo đảm tính thống nhất của pháp luật, đồng thời làm rõ phạm vi sản phẩm mới để thực thi Nghị quyết 173/2024 của Quốc hội.

Bộ Y tế đề xuất chính sách cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán.

Dự thảo cũng đề xuất cấm bán thuốc lá trực tuyến hoặc qua máy bán hàng tự động; bổ sung quy định sử dụng phương tiện, thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ để phát hiện vi phạm hành chính trong lĩnh vực phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo cơ quan soạn thảo, các quy định mới nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý trước sự xuất hiện của sản phẩm và phương thức kinh doanh mới, đồng thời tăng bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên trước nguy cơ lệ thuộc nicotine.

Thái Bình/Ảnh: Trần Minh