Xây dựng hành lang pháp lý đủ mạnh, kiểm soát hiệu quả thuốc lá thế hệ mới

Bộ Y tế thường xuyên tổ chức các chiến dịch truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá. (Ảnh: TL)

Quản lý chủ động, kiên quyết và có trách nhiệm

Theo ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Bộ Y tế, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đề xuất hai chính sách mới: đó là cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, quá cảnh, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm thuốc lá mới khác; cấm các cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức.

Thực tế hiện nay, thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính và tử vong sớm.

Mỗi năm, Việt Nam có hơn 100.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó có nhiều trường hợp không hút thuốc nhưng bị ảnh hưởng từ khói thuốc thụ động. Đây không chỉ là tổn thất về sức khỏe mà còn tạo gánh nặng lớn đối với từng gia đình, hệ thống y tế, năng suất lao động và sự phát triển bền vững của đất nước.

Tiến sĩ Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Xã hội học y tế và dân số, Viện Chiến lược và chính sách y tế cho biết, Việt Nam vẫn thuộc nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc lá cao nhất thế giới. Năm 2021, tỷ lệ này là 41,1%.

Do đó, theo Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn, những chính sách mới trong dự án luật sửa đổi lần này thể hiện quan điểm quản lý chủ động, kiên quyết và có trách nhiệm; không thể chờ đến khi xảy ra hậu quả về sức khỏe thì mới can thiệp mà cần nhận diện sớm nguy cơ, kiểm soát ngay từ đầu, không để các sản phẩm thuốc lá mới, phương thức tiếp thị mới hay hình thức kinh doanh mới lôi kéo giới trẻ tiếp cận và lệ thuộc nicotine.

Phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi

Về nội dung cơ bản, dự thảo Luật sửa đổi khái niệm thuốc lá gồm thuốc lá thông thường, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá khác nhằm bảo đảm tên Luật bao quát đầy đủ các sản phẩm thuốc lá được Luật điều chỉnh và phù hợp với bản chất của các loại thuốc lá.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng sửa đổi và bổ sung quy định cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá khác và thiết bị điện tử, linh kiện... để phù hợp Luật Đầu tư, Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội và phù hợp với thực tiễn phát triển các sản phẩm thuốc lá mới hiện nay; sửa đổi, bổ sung quy định kinh doanh thuốc lá là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện.

Ảnh minh họa.

Đáng chú ý, để phù hợp yêu cầu quản lý, hạn chế tình trạng trẻ em mua và sử dụng thuốc lá, bảo đảm ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và thực thi văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo sửa đổi nội dung liên quan bán thuốc lá.

Cụ thể, đối với hoạt động bán thuốc lá thông thường, dự thảo Luật quy định cơ sở bán buôn, bán lẻ thuốc lá thông thường phải treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, thực hiện kiểm tra căn cước, ứng dụng định danh quốc gia (VNeID), hộ chiếu đối với trường hợp có nghi ngờ người dưới 18 tuổi mua thuốc lá.

Cơ quan, tổ chức, cá nhân không được tổ chức, cho phép hoặc bán thuốc lá thông thường tại các địa điểm quy định, không được bán thuốc lá thông thường phía ngoài cổng cơ sở giáo dục, cơ sở y tế trong phạm vi 100m tính từ ranh giới khuôn viên gần nhất của cơ sở đó.

Xác định rõ khái niệm các loại thuốc lá mới

Phát biểu tại phiên họp thẩm định dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá tại Bộ Tư pháp hôm nay, ngày 31/7, đa số ý kiến tán thành với sự cần thiết ban hành dự án Luật nhằm hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn; đồng thời bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; giảm tỷ lệ tử vong, giảm gánh nặng bệnh tật, góp phần giảm chi phí y tế, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững.

Cơ bản nhất trí với nhiều nội dung, đại diện Bộ Công an đề nghị Bộ Y tế nghiên cứu, xác định rõ khái niệm các loại thuốc lá mới bảo đảm rõ ràng, tránh các cách hiểu khác nhau và phù hợp với thực tiễn.

Đồng thời, rà soát, bổ sung việc sửa đổi khoản 3 Điều 11 Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 theo hướng mở rộng phạm vi cấm hút thuốc lá trên các phương tiện giao thông công cộng như tàu hỏa và tàu thủy để bảo đảm tính thống nhất, đầy đủ và nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Liên quan quy định cấm bán thuốc lá trên môi trường mạng tại dự thảo Luật, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ ra rằng, dự thảo liệt kê “môi trường mạng, sàn giao dịch thương mại điện tử, mạng xã hội, ứng dụng số, nền tảng trực tuyến hoặc phương thức giao dịch điện tử khác” nhưng các thuật ngữ như ứng dụng số, nền tảng trực tuyến chưa được giải thích tại dự thảo Luật và chưa hoàn toàn thống nhất với thuật ngữ đang sử dụng tại các quy định pháp luật về công nghiệp công nghệ số, giao dịch điện tử.

Do đó, đề nghị chỉnh lý theo hướng khái quát, tránh liệt kê không đầy đủ và trùng lặp để bảo đảm thống nhất với pháp luật về giao dịch điện tử và pháp luật về công nghiệp công nghệ số, đồng thời bao quát được các hình thức kinh doanh mới phát sinh.

Cục trưởng Cục Pháp luật hình sự-hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thị Hạnh đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu đầy đủ, giải trình rõ đối với những nội dung còn có ý kiến khác nhau, nhất là các vấn đề liên quan phạm vi điều chỉnh, tính thống nhất với các luật có liên quan và việc đánh giá tác động chính sách.

Những nội dung phát sinh trong quá trình hoàn thiện dự thảo cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm có căn cứ và giải trình thuyết phục.

Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Hạnh cũng lưu ý cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm tính đồng bộ của dự thảo Luật với các văn bản pháp luật có liên quan; trường hợp phát hiện vướng mắc vượt quá phạm vi điều chỉnh của dự thảo thì cần chủ động đề xuất phương án xử lý hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét sửa đổi các văn bản liên quan.

H.N