AI mở ra cơ hội mới, nhưng không thể thay thế bản lĩnh người làm báo

AI thúc đẩy thay đổi mô hình toà soạn

Đây là thông tin được khẳng định tại Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo (AI) quốc tế WAN-IFRA Việt Nam năm 2026 do Hội Nhà báo Việt Nam (VJA) phối hợp với Hiệp hội các Nhà xuất bản tin tức thế giới (WAN-IFRA) tổ chức ngày 14/8 tại Hà Nội.

Các đại biểu và chuyên gia dự diễn đàn ngày 14/8.

Diễn đàn quy tụ hơn 200 đại biểu là lãnh đạo các cơ quan quản lý Nhà nước, lãnh đạo các cơ quan báo chí, các nhà nghiên cứu, chuyên gia cùng nhiều diễn giả hàng đầu về AI đến từ Mỹ, châu Âu, ASEAN và Việt Nam. Đây là lần đầu tiên diễn đàn được tổ chức tại Việt Nam, đồng thời là dịp để báo chí trong nước kết nối, trao đổi kinh nghiệm với cộng đồng báo chí, truyền thông quốc tế về tương lai của ngành trong kỷ nguyên AI.

Phát biểu khai mạc, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, AI đang thay đổi căn bản cách con người làm việc, học tập và tiếp cận thông tin. Đối với báo chí, sự thay đổi này diễn ra đặc biệt nhanh chóng khi AI đã bước vào các tòa soạn và hiện diện trong công việc hằng ngày của nhà báo.

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, AI đang tạo ra những cơ hội lớn để thay đổi phương thức tác nghiệp báo chí. Công nghệ có thể hỗ trợ các nhà báo phân tích những khối lượng tài liệu lớn mà trước đây có thể mất nhiều tuần để xử lý; giúp tìm kiếm và tiếp cận thông tin nhanh hơn, đồng thời hỗ trợ các tòa soạn tiếp cận những nhóm công chúng mới.

Ở những công việc phía sau một sản phẩm báo chí, AI cũng có thể đảm nhiệm nhiều tác vụ tiêu tốn đáng kể thời gian của nhà báo như bóc băng, phát hiện lỗi chính tả, tạo phụ đề, xử lý dữ liệu hay hỗ trợ tìm kiếm thông tin. Khi những công việc này được tự động hóa hoặc rút ngắn thời gian thực hiện, nhà báo có thêm nguồn lực để tập trung vào những nhiệm vụ đòi hỏi năng lực chuyên môn, tư duy và sự sáng tạo.

Đồng chí Lê Quốc Minh phát biểu tại diễn đàn.

Đồng chí Lê Quốc Minh cho biết, thời gian qua, các cơ quan báo chí trong nước đã có bước chuyển mạnh mẽ trong thực hiện Chiến lược chuyển đổi số báo chí đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Việc ứng dụng AI được xem là một trong những bước phát triển tiếp theo, giúp các tòa soạn nâng cao hiệu quả hoạt động, đồng thời mở ra những cách thức mới để phục vụ công chúng.

Cùng quan điểm, ông Lee Kah Whye, Giám đốc Khu vực châu Á của WAN-IFRA, nhận định, sự phát triển của AI tạo ra những thay đổi chưa từng có đối với ngành truyền thông, từ quy trình sản xuất, phân phối nội dung đến mô hình kinh doanh của các cơ quan báo chí.

Theo ông, AI hiện không còn chỉ được nhìn nhận như một công cụ tạo sinh để viết tin, dịch bài hay quản lý nội dung. Tại nhiều cơ quan báo chí tiên tiến trên thế giới, AI đang thúc đẩy đổi mới với tốc độ chưa từng có, đồng thời buộc các tòa soạn phải xem xét lại những mô hình truyền thống trong sản xuất, phân phối và khai thác giá trị từ nội dung báo chí.

Ông cho rằng, kể từ khi ChatGPT xuất hiện năm 2022, nhận thức về AI đã thay đổi rất nhanh. Ban đầu, một bộ phận cho rằng AI có thể chỉ là một xu hướng nhất thời, tương tự một số công nghệ từng được kỳ vọng nhưng sau đó không tạo ra tác động như dự đoán. Tuy nhiên, với lượng đầu tư khổng lồ đang đổ vào lĩnh vực này cùng sự tham gia của nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn, trong đó có các tổ chức truyền thông hàng đầu thế giới, AI đang ngày càng trở thành một thành tố lâu dài của ngành báo chí.

“AI, tự động hóa, phân tích dữ liệu và các công nghệ dữ liệu thông minh đang nằm trong nhóm những ưu tiên hàng đầu của lãnh đạo các cơ quan truyền thông trên thế giới”, Giám đốc Khu vực châu Á của WAN-IFRA nêu và nhận định, AI có thể giúp ngành truyền thông nâng cao hiệu quả hoạt động và mở ra những cơ hội mới gia tăng năng suất cũng như sáng tạo nội dung.

Giám đốc Khu vực châu Á của WAN-IFRA Lee Kah Whye phát biểu tại diễn đàn.

Giám đốc Khu vực châu Á của WAN-IFRA cho biết, để tận dụng được những cơ hội này, các cơ quan báo chí cần triển khai công nghệ một cách có chiến lược, đồng thời rút kinh nghiệm từ những hạn chế trong quá trình ứng dụng công nghệ trong quá khứ.

Nhà báo vẫn là trung tâm của hoạt động báo chí

Tại diễn đàn, các đại biểu và chuyên gia đánh giá, trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, vấn đề niềm tin, vai trò của con người và trách nhiệm báo chí càng trở nên quan trọng hơn. "Báo chí không chỉ là câu chuyện về công nghệ, về năng suất hay về tốc độ sản xuất thông tin. Báo chí là câu chuyện về sự thật, về trách nhiệm và trên hết, báo chí là câu chuyện về niềm tin", Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh nêu.

Dẫn báo cáo về AI và tương lai của tin tức của Reuters Institute, đồng chí Lê Quốc Minh cho biết chỉ 12% công chúng được khảo sát cảm thấy thoải mái với những tin tức được tạo nên hoàn toàn bằng AI, trong khi tỷ lệ này lên tới 62% đối với những tin tức hoàn toàn do con người thực hiện.

Phiên “Góc nhìn chiến lược về AI” do đồng chí Lê Quốc Minh và chuyên gia AI Ezra Eeman, Giám đốc Chiến lược và Đổi mới sáng tạo của NPO (Hà Lan), đồng chủ trì.

Với những vấn đề hệ trọng của xã hội, công chúng không chỉ quan tâm đến nội dung được tạo ra nhanh đến đâu mà còn muốn biết thông tin đã được kiểm chứng hay chưa, phóng viên có trực tiếp đến hiện trường hay không và ai sẽ chịu trách nhiệm nếu thông tin có sai sót.

"AI có thể giúp nhà báo kể một câu chuyện nhanh hơn, nhưng để hiểu một câu chuyện vẫn cần sự trải nghiệm, đồng cảm và trách nhiệm của nhà báo", đồng chí Lê Quốc Minh nhấn mạnh và cho biết, dù công nghệ có thể tạo ra nội dung, AI không thể thay thế đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và tính nhân văn của người làm báo.

Một thách thức khác được đặt ra là tác động của AI đối với chính tư duy của người làm báo. Theo các nghiên cứu được dẫn tại diễn đàn, có hai vấn đề đáng quan tâm. Thứ nhất là xu hướng “nịnh hót”, khi AI có thể chiều theo người sử dụng hoặc đưa ra câu trả lời mà nó cho rằng người dùng muốn nghe, thay vì hướng tới một câu trả lời khách quan.

Thứ hai là nguy cơ “buông bỏ nhận thức”, khi con người làm việc với AI trong thời gian dài có thể dần suy giảm khả năng tư duy phản biện, thậm chí phụ thuộc vào những gợi ý do máy móc đưa ra. Theo đồng chí Lê Quốc Minh, đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý đối với hoạt động báo chí, bởi sự hoài nghi và tinh thần phản biện chính là những yếu tố cốt lõi của nghề báo. Nhà báo không thể chỉ tiếp nhận những gì máy móc cung cấp mà phải luôn đặt câu hỏi, kiểm chứng và tự chịu trách nhiệm về thông tin trước công chúng.

Trong khuôn khổ diễn đàn, các đại biểu và chuyên gia đã trao đổi về kinh nghiệm ứng dụng AI của các cơ quan báo chí trong và ngoài nước; quản trị AI, xây dựng nguyên tắc sử dụng công nghệ nhằm thúc đẩy đổi mới, bảo vệ niềm tin của công chúng và kiểm soát hoạt động của tòa soạn. Diễn đàn cũng giới thiệu xu hướng AI tự chủ (Agentic AI), có khả năng tự thực hiện nhiều công việc liên tiếp, qua đó mở ra cách thức vận hành mới cho các tòa soạn.

Thái Hà