Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026: Báo chí Việt Nam chuyển mình trong kỷ nguyên số

Chiều 20/6, tại Trung tâm Hội nghị - Biểu diễn thành phố Hải Phòng, Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 chính thức bế mạc sau hai ngày làm việc sôi nổi, trách nhiệm, với 11 phiên, trong đó có 9 phiên thảo luận chuyên sâu.

Diễn đàn quy tụ gần 70 diễn giả là lãnh đạo cơ quan báo chí, nhà quản lý, chuyên gia truyền thông và các nhà báo giàu kinh nghiệm, tập trung thảo luận những vấn đề lớn đang đặt ra với báo chí Việt Nam trong kỷ nguyên số.

Diễn ra trong khuôn khổ Hội Báo toàn quốc 2026, đúng dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam, Diễn đàn năm nay không chỉ là không gian trao đổi nghiệp vụ, mà còn là nơi nhận diện những thách thức căn bản của nghề báo trước sự thay đổi mạnh mẽ của công nghệ, công chúng và môi trường truyền thông.

Các chủ đề được đặt lên bàn thảo luận trải rộng từ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, phát triển kinh tế báo chí, đổi mới mô hình tòa soạn, bảo vệ bản quyền trong kỷ nguyên AI, quảng bá hình ảnh Việt Nam trên hệ sinh thái số đến truyền thông chính sách, sắp xếp cơ quan báo chí và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược.

Đổi mới mô hình tòa soạn, phát triển kinh tế báo chí

Phát biểu bế mạc Diễn đàn, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh cho biết, một nội dung được quan tâm tại Diễn đàn là bài toán đổi mới mô hình tòa soạn, phát triển kinh tế báo chí và mở rộng công chúng trong môi trường số. Các diễn giả cho rằng thói quen tiếp nhận thông tin của bạn đọc, đặc biệt là thế hệ công chúng mới, đang thay đổi nhanh chóng.

Vì vậy, các cơ quan báo chí không thể chỉ dựa vào phương thức sản xuất, phân phối truyền thống, mà cần đổi mới tư duy làm báo, phát triển nội dung đa nền tảng, đa phương tiện, tăng khả năng cá nhân hóa và tương tác với công chúng.

Cùng với nâng cao chất lượng nội dung, báo chí cần đa dạng hóa nguồn thu thông qua quảng cáo số, tổ chức sự kiện, dịch vụ giá trị gia tăng và các mô hình thu phí phù hợp. Tuy nhiên, các mô hình kinh doanh mới chỉ có thể bền vững khi dựa trên nền tảng nội dung có giá trị, bản sắc riêng của tòa soạn và niềm tin của công chúng.

Vấn đề sắp xếp, tinh gọn hoạt động của các cơ quan báo chí cũng được nhìn nhận như yêu cầu tất yếu trong bối cảnh mới. Các đại biểu cho rằng việc giảm đầu mối, tối ưu hóa nguồn lực không làm thu hẹp không gian phát triển, mà tạo điều kiện khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng tốt hơn với xu thế truyền thông đa nền tảng. Quá trình này cần được triển khai khoa học, minh bạch, gắn với mục tiêu xây dựng nền báo chí cách mạng chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

Ở lĩnh vực truyền thông chính sách, nhiều ý kiến cho rằng báo chí địa phương cần chuyển mạnh từ cách đưa tin một chiều sang mô hình đối thoại, tương tác và đồng hành với quá trình quản trị. Truyền thông chính sách phải trở thành cầu nối giữa chính quyền, người dân và doanh nghiệp, góp phần tạo đồng thuận xã hội, thúc đẩy phát triển địa phương trong bối cảnh chuyển đổi số.

Trong phiên thảo luận về quan hệ báo chí - doanh nghiệp, các ý kiến thống nhất rằng mối quan hệ này cần vượt ra ngoài hợp tác truyền thông đơn thuần để trở thành sự đồng hành dựa trên niềm tin, trách nhiệm và giá trị xã hội. Nhà nước giữ vai trò hoàn thiện hành lang pháp lý; doanh nghiệp cần minh bạch, chủ động hơn trong cung cấp thông tin; còn báo chí phải giữ vững vai trò giám sát, phản biện, kiểm chứng, đồng thời góp phần bảo vệ công chúng trước tin giả và lừa đảo trực tuyến.

Sử dụng AI có trách nhiệm

Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo là một trong những chủ đề nổi bật tại Diễn đàn. Ở phiên thảo luận về ứng dụng AI trong tòa soạn, các diễn giả cho rằng AI và tự động hóa đang trở thành ưu tiên của nhiều cơ quan báo chí nhằm nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và hiệu quả vận hành. Tuy nhiên, công nghệ này cũng đặt ra không ít rủi ro về tính chính xác, bản quyền, dữ liệu, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh nhấn mạnh, trong bối cảnh mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo tạo ra một “cơn bão thông tin” khổng lồ, báo chí chính thống không thể chỉ chạy đua về tốc độ đưa tin. Theo ông, báo chí cần tái định nghĩa sứ mệnh bằng những giá trị cốt lõi là sự tin cậy, tính kiểm chứng và các góc nhìn sâu sắc. Sự chính trực và đạo đức báo chí vẫn là nền tảng tạo dựng niềm tin của công chúng, đồng thời là điều kiện để báo chí sáng tạo, sử dụng AI một cách có trách nhiệm.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, Hội Nhà báo Việt Nam công bố 10 quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí. Bộ quy tắc nhấn mạnh AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thay thế nhà báo; không xem AI là nguồn tin; không đăng tải nguyên bản nội dung do AI tạo ra; tuyệt đối không dùng AI để tạo hoặc phát tán thông tin giả, deepfake hoặc nội dung giả mạo.

Các cơ quan báo chí cũng phải bảo vệ nguồn tin, dữ liệu cá nhân, tôn trọng bản quyền, minh bạch khi sử dụng AI, kiểm chứng nhiều lớp với nội dung nhạy cảm, đồng thời tuân thủ pháp luật, định hướng chính trị và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

Cùng với việc sử dụng AI có trách nhiệm, bản quyền báo chí trong môi trường số được đặt ra như vấn đề cấp thiết. Khi các mô hình ngôn ngữ lớn có thể khai thác, tổng hợp và tái sử dụng lượng lớn nội dung báo chí, bảo vệ bản quyền không còn là câu chuyện của từng tác phẩm riêng lẻ, mà gắn trực tiếp với tương lai nghề báo, nguồn lực của tòa soạn và quyền được tiếp cận thông tin xác thực của công chúng.

Khép lại Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, các phiên thảo luận đã gợi mở nhiều hướng phát triển mới cho báo chí Việt Nam. Trong kỷ nguyên số và AI, báo chí muốn giữ vai trò dẫn dắt không thể đứng ngoài đổi mới, nhưng mọi đổi mới phải bắt đầu từ nền tảng căn bản nhất: sự thật, trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và niềm tin của công chúng.

10 quy tắc sử dụng AI trong báo chí gồm:

- AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo: Nhà báo phải giữ quyền kiểm soát, thẩm định thông tin và đạo đức nghề nghiệp, phán đoán nghề nghiệp và chịu trách nhiệm cuối cùng đối với mọi sản phẩm báo chí.

- Không xem AI là nguồn tin: Mọi thông tin, số liệu, trích dẫn, nhận định do AI cung cấp đều phải được kiểm chứng từ nguồn tin xác thực trước khi sử dụng.

- Không đăng tải nguyên bản nội dung AI tạo ra: Nội dung phải được biên tập, hiệu đính, bổ sung ngữ cảnh và phải được người có thẩm quyền phê duyệt trước khi xuất bản.

- Tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả: Cấm sử dụng AI để tạo tin giả, số liệu giả, phát ngôn giả, nhân vật giả hoặc làm sai lệch sự thật.

- Không sử dụng AI để tạo Deepfake hoặc giả mạo: Nghiêm cấm nhân bản giọng nói, khuôn mặt, hình ảnh của người khác khi chưa được phép hoặc nhằm mục đích đánh lừa công chúng.

- Bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân: Không đưa lên AI công cộng tài liệu mật, bản thảo chưa công bố, dữ liệu nguồn tin, dữ liệu cá nhân nhạy cảm hoặc thông tin nội bộ.

- Tôn trọng bản quyền: Không dùng AI để sao chép, viết lại hoặc khai thác trái phép tác phẩm của người khác nhằm né tránh nghĩa vụ bản quyền.

- Minh bạch khi sử dụng AI: Những nội dung có sử dụng AI ở mức đáng kể phải được ghi nhãn hoặc phải có thông báo phù hợp để công chúng nhận biết.

- Nội dung nhạy cảm phải kiểm chứng nhiều lớp: Đối với các vấn đề chính trị, an ninh, thiên tai, dịch bệnh, trẻ em, vụ án… AI chỉ được hỗ trợ kỹ thuật, không được tự suy luận hoặc kết luận.

- Tuân thủ pháp luật và định hướng: Việc sử dụng AI phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Báo chí, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Sở hữu trí tuệ và Quy định đạo đức nghề nghiệp. Mọi hoạt động ứng dụng công nghệ tự động hóa phải bám sát định hướng chính trị, chuẩn mực văn hóa và thống nhất tuyệt đối với chiến lược phát triển "Đa truyền thông" chính thức của cơ quan báo chí.

Diệu Linh