Báo chí cần thay đổi tư duy, cách làm để thích ứng với thay đổi của công chúng

Tại phiên thảo luận với chủ đề “Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí” sáng 20/6 trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, nhiều ý kiến tâm huyết đối với nền báo chí cách mạng Việt Nam đã được đưa ra.

Đông đảo đại biểu và nhà báo tham dự lắng nghe các tham luận.

Nhà báo Ngô Việt Anh nhấn mạnh AI và mạng xã hội đặt báo chí trước những thách thức lớn nhưng cũng mở ra cơ hội đổi mới. Các tòa soạn cần đổi mới toàn diện từ tư duy lãnh đạo, quy trình sản xuất đến quản trị dữ liệu, kết hợp bản lĩnh chính trị với năng lực công nghệ theo đúng yêu cầu của Tổng Bí thư trong kỷ nguyên số.

Trình bày tham luận về xu hướng toàn cầu năm 2026, TS. Ngô Bích Ngọc mang đến những con số đáng báo động từ các báo cáo của Reuters Institute và WAN-IFRA. Lòng tin của công chúng đối với tin tức đã giảm xuống còn 37%, trong khi 46% người dùng chủ động né tránh tin tức vì cảm giác quá tải và lo âu.

Lần đầu tiên, lượng người xem tin tức trên mạng xã hội và video vượt qua các kênh truyền thống. Đối với nhóm dưới 35 tuổi, mạng xã hội đã trở thành “cổng vào” chính. Đáng chú ý, 90% tòa soạn được khảo sát đã tích hợp AI vào quy trình hoạt động, trong khi 10% công chúng chuyển sang dùng chatbot AI để tra cứu thông tin thay vì truy cập trực tiếp vào các báo. Sự bùng nổ của “nền kinh tế người sáng tạo” (creator economy) cũng đang chia sẻ lại miếng bánh thị phần truyền thông.

“Trong kỷ nguyên dư thừa thông tin, điều công chúng cần không chỉ là tin tức mà còn là sự xác thực, niềm tin và khả năng giải mã thế giới. Đây chính là giá trị cốt lõi mà báo chí chuyên nghiệp cần tiếp tục khẳng định”, TS. Ngô Bích Ngọc nhấn mạnh.

Nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho rằng môi trường truyền thông hiện nay đã thay đổi sâu sắc dưới tác động của các nền tảng số. Nếu như trước đây người dùng còn dành thời gian để đọc và tiếp nhận thông tin một cách tương đối đầy đủ thì ngày nay sự chú ý của công chúng ngày càng ngắn lại.

Nhà báo Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam chia sẻ tại phiên thảo luận với chủ đề "Đổi mới, sáng tạo để tiếp cận bạn đọc, phát triển kinh tế báo chí”. Ảnh: Đình Trung

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nếu báo chí chỉ chạy theo xu hướng “3 giây”, chỉ tập trung vào các nội dung giật gân, câu khách để giữ chân người xem thì sẽ đánh mất vai trò và bản sắc của mình. Nhưng nếu vẫn duy trì cách làm cũ, cách thể hiện cũ thì cũng rất khó tiếp cận độc giả mới.

Theo ông, trong nhiều năm, các cơ quan báo chí chủ yếu tập trung vào việc sản xuất nội dung. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện nay, chỉ tạo ra nội dung thôi là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là phải nghĩ đến việc sản phẩm báo chí đó được công chúng tiếp nhận như thế nào, trên nền tảng nào và mang lại trải nghiệm gì. “Nếu không có tư duy sản phẩm thì báo chí sẽ rất khó tồn tại”, ông nhận định.

Nhà báo Lê Quốc Minh cho rằng nhiều cơ quan báo chí hiện vẫn đang sản xuất nội dung theo những cách thức quen thuộc từ nhiều năm trước. Trong khi đó, công chúng ngày càng có nhiều lựa chọn và kỳ vọng cao hơn về hình thức thể hiện, trải nghiệm tương tác cũng như giá trị mà sản phẩm báo chí mang lại.

Chính vì vậy, báo chí cần liên tục tìm kiếm những hình thức thể hiện mới, những sản phẩm mới thay vì chỉ dừng lại ở các bài viết truyền thống. Theo ông, mỗi cơ quan báo chí cần xây dựng môi trường khuyến khích sáng tạo từ chính đội ngũ phóng viên, biên tập viên. Không thể chỉ trông chờ vào chỉ đạo từ lãnh đạo tòa soạn mà cần khơi dậy ý tưởng từ từng cá nhân.

Ông cho rằng các tòa soạn cần mạnh dạn tạo điều kiện cho phóng viên thử nghiệm những ý tưởng mới, kể cả những ý tưởng nhỏ. Nếu thấy hiệu quả thì tiếp tục đầu tư, hỗ trợ để phát triển. “Sáng tạo chưa chắc đã thành công, nhưng điều quan trọng là phải dám làm và dám chấp nhận thất bại”, ông nói.

Nhà báo Lê Quốc Minh ví đổi mới sáng tạo giống như các startup công nghệ. Trong hàng trăm ý tưởng có thể chỉ một số ít thành công, nhưng chính những thử nghiệm đó mới tạo ra đột phá.

Ông kỳ vọng từ nay đến cuối năm, mỗi cơ quan báo chí sẽ có ít nhất một dấu ấn đổi mới riêng, dù lớn hay nhỏ. “Đừng đòi hỏi ngay những thành công quá lớn. Hãy bắt đầu từ những bước nhỏ. Một bước nhỏ nhưng đúng hướng có thể tạo nên những bất ngờ rất lớn”, ông chia sẻ.

Từ thực tiễn thành công của Báo Nhân Dân trong việc thử nghiệm các sản phẩm báo chí mới thu hút giới trẻ, ông nhắn nhủ: “Báo chí ngày nay cần có tư duy sản phẩm. Không có thành công nào đến từ việc lặp lại chính mình. Báo chí muốn giữ được vị thế và sức ảnh hưởng thì phải liên tục đổi mới, dám bước ra khỏi vùng an toàn, chấp nhận rủi ro và xem thất bại là một phần của sáng tạo”.

Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026 đã khép lại mở ra một tư duy mới cho các nhà báo: Kiên định với giá trị cốt lõi là sự thật, lòng tin nhưng phải linh hoạt, dũng cảm đón nhận công nghệ để phụng sự bạn đọc và phát triển bền vững.

Q.Đ