AI vào tòa soạn: Cần 'hàng rào' đạo đức và quy chế quản trị

Ngày 30.7, tại Đà Nẵng, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức Hội thảo "Quản lý và ứng dụng AI trong hoạt động báo chí: Xây dựng quy chế và chuẩn mực đạo đức", nhằm đáp ứng yêu cầu cấp thiết của quá trình chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).

Hội thảo có sự tham dự của hơn 60 đại biểu là lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam; đại diện các cơ quan quản lý báo chí, truyền thông; các chuyên gia công nghệ, an ninh mạng; lãnh đạo các cơ quan báo chí Trung ương và địa phương; cùng đội ngũ phóng viên, biên tập viên khu vực miền Trung - Tây Nguyên.

Quang cảnh Hội thảo

Phát biểu khai mạc, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh, trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là AI tạo sinh, đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với hoạt động báo chí. AI giúp tăng năng suất, mở rộng khả năng sáng tạo và hỗ trợ các tòa soạn đổi mới quy trình sản xuất nội dung.

Nhưng đi cùng với cơ hội là không ít thách thức: thông tin sai lệch, nội dung giả mạo, vấn đề bản quyền, tính minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp. Quan trọng hơn cả, đó là nguy cơ làm suy giảm niềm tin của công chúng nếu AI không được sử dụng đúng cách.

Theo ông Trần Trọng Dũng, trong bối cảnh đó, điều báo chí cần không chỉ là công nghệ, mà còn là năng lực quản trị. AI chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được vận hành trong một khuôn khổ rõ ràng, với quy trình kiểm soát chặt chẽ và những chuẩn mực đạo đức được tôn trọng.

Vai trò của người đứng đầu cơ quan báo chí vì thế càng trở nên quan trọng trong việc xây dựng quy chế, tổ chức thực hiện và bảo đảm mọi ứng dụng AI đều hướng tới mục tiêu cao nhất là phục vụ sự thật, phục vụ lợi ích công chúng.

Nhằm đáp ứng yêu cầu đó, Hội Nhà báo Việt Nam đã giao Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí chủ trì nghiên cứu, xây dựng Dự thảo "Sổ tay hướng dẫn xây dựng và triển khai quy chế sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các cơ quan báo chí".

Ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

Trước khi diễn ra Hội thảo, Trung tâm đã tổ chức tọa đàm chuyên sâu với sự tham gia của các chuyên gia công nghệ thông tin, an ninh mạng và các nhà quản lý báo chí để lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo.

“Nếu như buổi tọa đàm trước là dịp tập hợp trí tuệ của các chuyên gia, thì Hội thảo chuyên môn tại Đà Nẵng lần này chính là cơ hội để các cơ quan báo chí cùng trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ những khó khăn trong thực tiễn triển khai AI, từng bước hình thành cách tiếp cận thống nhất về quản trị, về quy chế và về trách nhiệm đạo đức trong ứng dụng công nghệ mới”, ông Trần Trọng Dũng nói.

Theo Ban tổ chức, sự phát triển của AI tạo sinh đang làm thay đổi sâu sắc quy trình sản xuất và phân phối nội dung báo chí, mở ra cơ hội tối ưu nguồn lực, tự động hóa nhiều khâu nghiệp vụ và thúc đẩy sáng tạo các sản phẩm truyền thông đa nền tảng. Song song với đó là những thách thức về kiểm chứng thông tin, phòng chống deepfake, bảo vệ bản quyền và giải quyết các vấn đề đạo đức nghề nghiệp trong môi trường số.

Vì vậy, Hội thảo tập trung trao đổi về tư duy quản trị AI trong cơ quan báo chí, mô hình tổ chức và quy trình ứng dụng AI trong sản xuất nội dung, các giải pháp kiểm soát chất lượng thông tin cũng như những vấn đề pháp lý, đạo đức và trách nhiệm xã hội phát sinh khi AI tham gia vào hoạt động báo chí.

Một trong những nội dung trọng tâm của chương trình là giới thiệu Dự thảo "Sổ tay hướng dẫn xây dựng và triển khai quy chế sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các cơ quan báo chí". Cuốn sổ tay được kỳ vọng sẽ trở thành tài liệu tham khảo, hỗ trợ các cơ quan báo chí xây dựng quy chế quản lý và sử dụng AI phù hợp với điều kiện thực tiễn, góp phần hình thành môi trường ứng dụng AI an toàn, minh bạch và có trách nhiệm.

Chuyên gia trình bày tham luận tại Hội thảo

Tại Hội thảo, các đại biểu được phổ biến và thảo luận ba phiên chuyên đề về khung pháp lý và giới thiệu quy chế ứng dụng AI trong hoạt động báo chí; quy trình vận hành tòa soạn số và tích hợp các công cụ AI; kinh nghiệm áp dụng quy chế AI tại các cơ quan báo chí địa phương, cùng nhiều nội dung liên quan đến đạo đức nghề nghiệp, đào tạo nguồn nhân lực báo chí trong kỷ nguyên AI và giải pháp khai thác hiệu quả công nghệ mới.

Thông qua Hội thảo, Hội Nhà báo Việt Nam mong muốn nâng cao nhận thức và năng lực quản trị AI trong các cơ quan báo chí; tăng cường kết nối, chia sẻ kinh nghiệm trong quá trình chuyển đổi số; đồng thời từng bước hình thành các chuẩn mực chung về ứng dụng AI trong hoạt động báo chí, bảo đảm việc khai thác công nghệ luôn gắn với tính chính xác của thông tin, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo.

10 QUY TẮC SỬ DỤNG AI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ

(Hội Nhà báo Việt Nam)

1. AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo

Nhà báo phải giữ quyền kiểm soát, thẩm định thông tin và đạo đức nghề nghiệp, phán đoán nghề nghiệp và chịu trách nhiệm cuối cùng đối với mọi sản phẩm báo chí.

2. Không xem AI là nguồn tin

Mọi thông tin, số liệu, trích dẫn, nhận định do AI cung cấp đều phải được kiểm chứng từ nguồn tin xác thực trước khi sử dụng.

3. Không đăng tải nguyên bản nội dung AI tạo ra

Nội dung phải được biên tập, hiệu đính, bổ sung ngữ cảnh và phải được người có thẩm quyền phê duyệt trước khi xuất bản.

4. Tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả

Cấm sử dụng AI để tạo tin giả, số liệu giả, phát ngôn giả, nhân vật giả hoặc làm sai lệch sự thật.

5. Không sử dụng AI để tạo deepfake hoặc giả mạo

Nghiêm cấm nhân bản giọng nói, khuôn mặt, hình ảnh của người khác khi chưa được phép hoặc nhằm mục đích đánh lừa công chúng.

6. Bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân

Không đưa lên AI công cộng tài liệu mật, bản thảo chưa công bố, dữ liệu nguồn tin, dữ liệu cá nhân nhạy cảm hoặc thông tin nội bộ.

7. Tôn trọng bản quyền

Không dùng AI để sao chép, viết lại hoặc khai thác trái phép tác phẩm của người khác nhằm né tránh nghĩa vụ bản quyền.

8. Minh bạch khi sử dụng AI

Những nội dung có sử dụng AI ở mức đáng kể phải được ghi nhãn hoặc phải có thông báo phù hợp để công chúng nhận biết.

9. Nội dung nhạy cảm phải kiểm chứng nhiều lớp

Đối với các vấn đề chính trị, an ninh, thiên tai, dịch bệnh, trẻ em, vụ án… AI chỉ được hỗ trợ kỹ thuật, không được tự suy luận hoặc kết luận.

10. Tuân thủ pháp luật và định hướng

Việc sử dụng AI phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Báo chí, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Sở hữu trí tuệ và Quy định đạo đức nghề nghiệp. Mọi hoạt động ứng dụng công nghệ tự động hóa phải bám sát định hướng chính trị, chuẩn mực văn hóa và thống nhất tuyệt đối với chiến lược phát triển "Đa truyền thông" chính thức của cơ quan báo chí.

ĐỨC HOÀNG