Đưa AI vào tòa soạn: Công nghệ phải đi cùng trách nhiệm và đạo đức nhà báo

Ngày 30/7, tại TP Đà Nẵng, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức Hội thảo “Quản lý và ứng dụng AI trong hoạt động báo chí: Xây dựng quy chế và chuẩn mực đạo đức”.

Hội thảo thu hút hơn 60 đại biểu là lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, đại diện cơ quan quản lý báo chí, chuyên gia công nghệ, an ninh mạng, lãnh đạo các cơ quan báo chí Trung ương, địa phương cùng đông đảo phóng viên, biên tập viên khu vực miền Trung - Tây Nguyên.

Ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam phát biểu tại Hội thảo.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhấn mạnh: Trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là AI tạo sinh, đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong hoạt động báo chí, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nội dung, mở rộng khả năng sáng tạo và hỗ trợ các tòa soạn đổi mới quy trình tác nghiệp.

Tuy nhiên, cùng với những cơ hội lớn là không ít thách thức về thông tin sai lệch, nội dung giả mạo, bản quyền, tính minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp. Nếu không được kiểm soát chặt chẽ, việc ứng dụng AI có thể tác động đến niềm tin của công chúng đối với báo chí.

Các đại biểu tham luận, trao đổi sôi nổi về giải pháp quản trị và ứng dụng AI trong hoạt động báo chí.

Trong bối cảnh đó, báo chí không chỉ cần tiếp cận công nghệ, mà quan trọng hơn là nâng cao năng lực quản trị. AI chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một khuôn khổ rõ ràng, có quy trình kiểm soát, giám sát chặt chẽ và tuân thủ các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Vai trò của lãnh đạo các cơ quan báo chí vì vậy có ý nghĩa quyết định trong việc xây dựng quy chế, tổ chức triển khai và bảo đảm AI được sử dụng đúng mục đích, phục vụ sự thật, phục vụ công chúng.

Trước yêu cầu cấp thiết đó, Hội Nhà báo Việt Nam đã giao Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí chủ trì nghiên cứu, xây dựng Dự thảo “Sổ tay hướng dẫn xây dựng và triển khai quy chế sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong các cơ quan báo chí”. Đây được xem là cơ sở tham khảo quan trọng, giúp các cơ quan báo chí từng bước hình thành phương thức quản lý, khai thác AI an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.

Theo ông Trần Trọng Dũng, trước khi diễn ra Hội thảo, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí đã tổ chức tọa đàm chuyên sâu, lấy ý kiến của các chuyên gia công nghệ thông tin, an ninh mạng và các nhà quản lý báo chí. Những ý kiến đóng góp tâm huyết, thiết thực đã cung cấp thêm cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện dự thảo, bảo đảm phù hợp với yêu cầu vận hành của các tòa soạn trong giai đoạn chuyển đổi số.

Nếu tọa đàm chuyên sâu là dịp tiếp nhận ý kiến từ các chuyên gia, thì Hội thảo tại TP Đà Nẵng là diễn đàn để các cơ quan báo chí trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ những khó khăn trong quá trình triển khai AI, qua đó từng bước thống nhất cách tiếp cận về quản trị công nghệ, xây dựng quy chế và xác lập trách nhiệm đạo đức khi ứng dụng AI trong hoạt động báo chí.

Các đại biểu tham dự Hội thảo “Quản lý và ứng dụng AI trong hoạt động báo chí: Xây dựng quy chế và chuẩn mực đạo đức” tại TP Đà Nẵng.

Lịch sử phát triển của báo chí luôn gắn liền với những bước tiến của khoa học, công nghệ. Mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều đặt ra những yêu cầu mới, đồng thời mở ra cơ hội để báo chí đổi mới, phát triển. Tuy nhiên, dù công nghệ có hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và sứ mệnh phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân của người làm báo.

Trong bối cảnh đó, quản trị và ứng dụng AI đúng hướng sẽ trở thành công cụ hỗ trợ quan trọng, giúp các cơ quan báo chí nâng cao chất lượng thông tin, đổi mới phương thức tác nghiệp, giữ vững vai trò định hướng dư luận và lan tỏa những giá trị tích cực trong xã hội.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Thị Thúy Hằng, Cố vấn cao cấp Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam), nhận định AI, đặc biệt là AI tạo sinh, đang trở thành xu hướng phổ biến trong lĩnh vực truyền thông, quảng cáo và báo chí trên thế giới. Công nghệ này hỗ trợ mạnh mẽ hoạt động sản xuất nội dung, xây dựng chiến dịch truyền thông, nâng cao hiệu quả tác nghiệp và giúp các tòa soạn đổi mới quy trình làm báo.

Tuy nhiên, theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đinh Thị Thúy Hằng, cần tránh tâm lý phụ thuộc vào công nghệ, bởi AI dù có khả năng hỗ trợ lớn nhưng không thể thay thế tư duy sáng tạo, khả năng phân tích, tư duy phản biện và trách nhiệm nghề nghiệp của người làm báo. Cùng với những cơ hội mở ra, việc ứng dụng AI cũng đặt ra nhiều thách thức về thông tin sai lệch, nội dung giả mạo, bản quyền, tính minh bạch và trách nhiệm trong quá trình sản xuất, phân phối thông tin. Nếu không có cơ chế quản trị phù hợp, AI có thể tác động đến niềm tin của công chúng đối với báo chí.

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Vũ Ngọc Tú, Phó Giám đốc Báo và Phát thanh, Truyền hình Lâm Đồng, cho rằng AI đang mở ra nhiều cơ hội đổi mới phương thức sản xuất, phân phối thông tin, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các tòa soạn. Tuy nhiên, việc khai thác công nghệ này đòi hỏi vai trò quản trị, định hướng của lãnh đạo cơ quan báo chí trong xây dựng quy định sử dụng, kiểm soát chất lượng sản phẩm nội dung, bảo vệ bản quyền và hạn chế những rủi ro phát sinh trong môi trường số.

Theo ông Vũ Ngọc Tú, để AI thực sự trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả, các cơ quan báo chí cần xây dựng quy trình vận hành cụ thể, nâng cao kỹ năng cho đội ngũ phóng viên, biên tập viên; đồng thời thiết lập cơ chế kiểm duyệt chặt chẽ, bảo đảm các sản phẩm báo chí có sự tham gia của AI vẫn đáp ứng yêu cầu về tính chính xác, khách quan và trách nhiệm nghề nghiệp.

Chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn xây dựng mô hình tòa soạn hội tụ, ông Hồng Quang Năm, Phó Giám đốc Đài Phát thanh - Truyền hình Đà Nẵng, cho rằng AI đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong hoạt động báo chí. Trong quá trình sắp xếp, xây dựng mô hình tòa soạn hội tụ sau khi sáp nhập báo và đài, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo là yêu cầu tất yếu, đòi hỏi các cơ quan báo chí tiếp tục tái cấu trúc quy trình vận hành, từng bước đưa AI vào hỗ trợ hoạt động nghiệp vụ.

Theo ông Hồng Quang Năm, việc ứng dụng AI cần được triển khai theo lộ trình phù hợp, từ những cấp độ cơ bản như hỗ trợ phóng viên trong quá trình tác nghiệp, xử lý thông tin, đến tích hợp sâu hơn trong hệ thống quản trị nội dung của tòa soạn. Khi nền tảng công nghệ, trong đó có hệ thống quản lý nội dung (CMS), chưa hoàn thiện thì việc khai thác AI ở mức độ cao vẫn còn những hạn chế nhất định. Vì vậy, các cơ quan báo chí cần khuyến khích phóng viên, biên tập viên chủ động tiếp cận, sử dụng AI hiệu quả, nhưng phải gắn với quy trình kiểm soát, bảo đảm chất lượng sản phẩm báo chí...

10 QUY TẮC SỬ DỤNG AI TRONG HOẠT ĐỘNG BÁO CHÍ

(Hội Nhà báo Việt Nam)

1. AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo

Nhà báo phải giữ quyền kiểm soát, thẩm định thông tin và đạo đức nghề nghiệp, phán đoán nghề nghiệp và chịu trách nhiệm cuối cùng đối với mọi sản phẩm báo chí.

2. Không xem AI là nguồn tin

Mọi thông tin, số liệu, trích dẫn, nhận định do AI cung cấp đều phải được kiểm chứng từ nguồn tin xác thực trước khi sử dụng.

3. Không đăng tải nguyên bản nội dung AI tạo ra

Nội dung phải được biên tập, hiệu đính, bổ sung ngữ cảnh và phải được người có thẩm quyền phê duyệt trước khi xuất bản.

4. Tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả

Cấm sử dụng AI để tạo tin giả, số liệu giả, phát ngôn giả, nhân vật giả hoặc làm sai lệch sự thật.

5. Không sử dụng AI để tạo deepfake hoặc giả mạo

Nghiêm cấm nhân bản giọng nói, khuôn mặt, hình ảnh của người khác khi chưa được phép hoặc nhằm mục đích đánh lừa công chúng.

6. Bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân

Không đưa lên AI công cộng tài liệu mật, bản thảo chưa công bố, dữ liệu nguồn tin, dữ liệu cá nhân nhạy cảm hoặc thông tin nội bộ.

7. Tôn trọng bản quyền

Không dùng AI để sao chép, viết lại hoặc khai thác trái phép tác phẩm của người khác nhằm né tránh nghĩa vụ bản quyền.

8. Minh bạch khi sử dụng AI

Những nội dung có sử dụng AI ở mức đáng kể phải được ghi nhãn hoặc phải có thông báo phù hợp để công chúng nhận biết.

9. Nội dung nhạy cảm phải kiểm chứng nhiều lớp

Đối với các vấn đề chính trị, an ninh, thiên tai, dịch bệnh, trẻ em, vụ án… AI chỉ được hỗ trợ kỹ thuật, không được tự suy luận hoặc kết luận.

10. Tuân thủ pháp luật và định hướng

Việc sử dụng AI phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Báo chí, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Sở hữu trí tuệ và Quy định đạo đức nghề nghiệp. Mọi hoạt động ứng dụng công nghệ tự động hóa phải bám sát định hướng chính trị, chuẩn mực văn hóa và thống nhất tuyệt đối với chiến lược phát triển "Đa truyền thông" chính thức của cơ quan báo chí.

Hoài Thu