Không để mạng xã hội tiếp tục 'sống trên lưng báo chí'

Các cơ quan báo chí cần quyết liệt bảo vệ bản quyền của mình

Tại Việt Nam, tình trạng sử dụng trái phép nội dung báo chí trên môi trường số đã tồn tại nhiều năm. Không ít trang tin tổng hợp và tài khoản mạng xã hội thường xuyên sao chép nguyên văn, cắt ghép hoặc "xào nấu" nội dung từ các cơ quan báo chí lớn để thu lợi từ quảng cáo mà không xin phép hay trả phí bản quyền.

Nhà báo Lê Quốc Minh chia sẻ thông tin tại diễn đàn sáng 20-6. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Thảo luận tại diễn đàn, ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cho biết, vấn đề bản quyền báo chí đã được bàn thảo trong nhiều năm nhưng đến nay vẫn gần như "dậm chân tại chỗ". Theo ông Lê Quốc Minh, cuộc chiến bản quyền hiện nay đã trở nên phức tạp hơn rất nhiều khi không chỉ là các nền tảng mạng xã hội mà còn là các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI).

Các hệ thống AI liên tục thu thập dữ liệu từ website của các cơ quan báo chí để phục vụ việc huấn luyện mô hình. Nếu như tìm kiếm trên Google trước đây vẫn đưa người dùng đến với bài báo gốc, thì nay, chatbot AI lại tổng hợp thông tin và trả lời ngay lập tức. Nhu cầu thông tin của độc giả được đáp ứng mà không cần nhấp vào trang báo chính thống, khiến các cơ quan báo chí mất dần lưu lượng truy cập cũng như nguồn thu quảng cáo.

Tại Việt Nam, từ ngày 1-7-2026, Nghị định 174/2026 chính thức có hiệu lực với mức xử phạt lên tới 30 triệu đồng đối với hành vi sao chép, chia sẻ tác phẩm báo chí không được phép. Tuy nhiên, để giải quyết tận gốc vấn đề, nhiều ý kiến cho rằng, cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về quyền liên quan và quyền khai thác nội dung báo chí trên môi trường số.

Quang cảnh buổi thảo luận. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Ông Lê Quốc Minh cũng chỉ ra một thách thức khác là tốc độ phát triển của công nghệ đang vượt xa quá trình xây dựng pháp luật. Cũng theo ông Lê Quốc Minh, bất kỳ nội dung nào đã công khai trên internet đều có nguy cơ bị AI sao chép và xử lý, thậm chí AI còn làm tốt hơn con người trong việc tổng hợp những thông tin đơn giản. Vì vậy, các cơ quan báo chí cần quyết liệt bảo vệ bản quyền đối với cả văn bản, hình ảnh và video ngắn.

Báo chí tăng cường tuyên truyền để các tổ chức, cá nhân hiểu rằng không thể tiếp tục "sống trên lưng báo chí" mà không chi trả chi phí tương xứng.

Giá trị của thông tin chính thống

Sáng cùng ngày, tại phiên thảo luận "Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng", nhiều chuyên gia, nhà khoa học và nhà báo nhìn nhận, thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là sự xuất hiện của thông tin sai lệch mà là nguy cơ xói mòn niềm tin xã hội. Nhà báo Lê Ngọc Long, Phó Tổng Biên tập Báo Quân đội nhân dân, nhấn mạnh, trong hơn một thế kỷ đồng hành cùng cách mạng Việt Nam, báo chí luôn là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng, văn hóa; là tiếng nói của Đảng, Nhà nước và diễn đàn tin cậy của nhân dân.

Quang cảnh buổi thảo luận với chủ đề "Phát huy vai trò của báo chí trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng". Ảnh: ĐỖ TRUNG

Tuy nhiên, theo ông Lê Ngọc Long, bước vào thời đại số, cuộc đấu tranh tư tưởng đã có những thay đổi căn bản. Các thế lực thù địch đang tận dụng internet, mạng xã hội, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để phát tán thông tin sai trái, xuyên tạc, kích động, chia rẽ và làm xói mòn niềm tin xã hội. Điều đáng lo ngại là nhiều luận điệu chống phá hiện nay không còn xuất hiện dưới dạng trực diện mà được ngụy trang dưới danh nghĩa phản biện, nghiên cứu học thuật, đấu tranh chống tiêu cực hoặc núp bóng các giá trị tiến bộ.

PGS-TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội, trao đổi tại diễn đàn. Ảnh: ĐỖ TRUNG

PGS-TS Đỗ Chí Nghĩa, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Xã hội của Quốc hội, cho rằng, thách thức của báo chí không chỉ cung cấp thông tin mà còn phải thu hút được công chúng tham gia vào những vấn đề liên quan đến vận mệnh của đất nước, giúp xã hội bình tĩnh hơn, nhân văn hơn trước những biến động của đời sống.

Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và lịch sử quốc phòng Việt Nam, chia sẻ quan điểm tại diễn đàn. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Trong khi đó, Thiếu tướng Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và lịch sử quốc phòng Việt Nam, phân tích những "vùng xám nhận thức" đang bị các thế lực thù địch lợi dụng để chống phá. Ông cho rằng sự bùng nổ của không gian mạng và các nền tảng số đã làm thay đổi hoàn toàn môi trường truyền thông. Bất kỳ ai cũng có thể trở thành người phát tán thông tin, trong khi báo chí chính thống vẫn phải tuân thủ quy trình kiểm chứng nghiêm ngặt.

Các thế lực thù địch hiện nay đang tập trung khai thác những "vùng xám" trong xã hội. Đó là những vấn đề liên quan đến kinh tế - xã hội, phòng chống tham nhũng, cải cách bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, dân chủ, nhân quyền, tự do ngôn luận hay các câu chuyện về đạo đức, lối sống. Các thông tin sai trái thường không phủ nhận hoàn toàn sự thật mà lồng ghép, cắt ghép hoặc bóp méo một phần sự thật nhằm tạo ra nghi ngờ, từng bước tác động vào niềm tin của người dân.

Nhà báo Ngô Minh Tuấn, Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Tạp chí Cộng sản, phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: ĐỖ TRUNG

Theo nhà báo Ngô Minh Tuấn, Trưởng Ban Xây dựng Đảng, Tạp chí Cộng sản, cần nhìn thẳng vào bản chất của cuộc đấu tranh hiện nay. Các thế lực thù địch không quan tâm đúng hay sai, điều họ muốn là phá vỡ niềm tin. Niềm tin mới là đích đến, còn thông tin chỉ là phương tiện. Báo chí không thể chạy đua với mạng xã hội bằng mọi giá, nhưng hoàn toàn có thể cải tiến quy trình để nhanh hơn, không bỏ trống trận địa thông tin.

ĐỖ TRUNG