AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo

Phát biểu bế mạc Diễn đàn Báo chí Toàn quốc 2026, ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam - khẳng định, qua hai ngày làm việc nghiêm túc và trách nhiệm với 11 phiên thảo luận bao gồm phiên khai mạc, bế mạc và đặc biệt là 9 phiên thảo luận chuyên sâu - Diễn đàn Báo chí toàn quốc thực sự trở thành điểm hẹn nghề nghiệp ý nghĩa, thu hút sự quan tâm sâu sắc của giới làm báo cũng như công chúng. Các phiên thảo luận sôi nổi, sự tham gia nhiệt thành của các diễn giả, sự quan tâm theo dõi của đông đảo khách mời đã làm nên thành công của mùa Diễn đàn báo chí toàn quốc lần thứ 3 - 2026.

9 phiên thảo luận, trong đó có 4 phiên thảo luận chuyên ngành do các cơ quan báo chí chủ lực triển khai thực hiện, được tổ chức bài bản, khoa học, là những góc nhìn thẳng thắn và quyết liệt trước những vấn đề mà báo chí Việt Nam đang phải đối mặt và buộc phải nỗ lực tìm ra giải pháp.

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh công bố bộ “10 quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí”. (Ảnh: Sơn Hải)

Hội Nhà báo Việt Nam đã công bố 10 quy tắc sử dụng AI trong báo chí. Bộ khung này chính là lời giải kịp thời cho các bài toán gai góc hiện nay, từ việc kiểm soát chất lượng thông tin, ngăn chặn tin giả, cho đến bảo vệ bản quyền nội dung trước làn sóng khai thác dữ liệu trái phép để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Bộ quy tắc gồm 10 nội dung chính:

Thứ nhất, AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo. AI được sử dụng như một giải pháp hỗ trợ xử lý dữ liệu, sắp xếp thông tin và tối ưu hiệu suất công việc. Tư duy phản biện, sự nhạy cảm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và góc nhìn nhân văn của con người là yếu tố độc quyền không thể thay thế.

Thứ hai, không xem AI là nguồn tin. AI chỉ tổng hợp và xử lý dữ liệu dựa trên nguồn có sẵn, không có khả năng đi thực tế, gặp gỡ nhân chứng hay xác minh nguồn gốc. Tuyệt đối không trích dẫn hay sử dụng kết quả từ AI như một nguồn tin độc lập, chính thống mà bắt buộc phải xác minh chéo.

Thứ ba, không đăng tải nguyên bản nội dung AI tạo ra. Mọi văn bản, hình ảnh, hoặc dữ liệu do AI khởi tạo đều phải được rà soát tỉ mỉ, biên tập và kiểm chứng sự thật bởi người làm báo. Nội dung xuất bản cần mang dấu ấn cá nhân, văn phong báo chí chuẩn mực và tư duy chuyên môn của tòa soạn.

Thứ tư, tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả. Nhà báo và cơ quan báo chí có nghĩa vụ bảo vệ sự thật, ngăn chặn mọi rủi ro thông tin sai lệch do hiện tượng "ảo giác" của AI. Việc lợi dụng công nghệ để bóp méo dữ liệu hoặc tạo ra tin giả là hành vi vi phạm nghiêm trọng đạo đức báo chí.

Thứ năm, không sử dụng AI để tạo Deepfake hoặc giả mạo. Nghiêm cấm ứng dụng AI để làm giả hình ảnh, âm thanh, video hay nhân cách của bất kỳ cá nhân, cơ quan hay sự kiện thực tế nào. Ngăn ngừa các nguy cơ định hướng dư luận tiêu cực hoặc gây ảnh hưởng xấu đến uy tín, danh dự của các đối tượng liên quan.

Thứ sáu, bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân. Tuyệt đối không nạp dữ liệu mật, tài liệu chưa kiểm chứng hay thông tin cá nhân của nguồn tin vào các hệ thống AI công cộng. Đảm bảo kiểm soát chặt chẽ quy trình lưu giữ và truyền đạt dữ liệu báo chí nhằm tránh nguy cơ rò rỉ dữ liệu ngoài mong muốn.

Thứ bảy, tôn trọng bản quyền. Cẩn trọng trước các vấn đề pháp lý khi sử dụng các dữ liệu do AI khởi tạo để tránh vi phạm bản quyền của người khác. Đảm bảo sự trung thực tuyệt đối trong tác nghiệp, không dùng AI xào xáo tác phẩm, ý tưởng của đồng nghiệp hay đơn vị khác.

Thứ tám, minh bạch khi sử dụng AI. Tòa soạn cần ghi chú rõ ràng về việc sử dụng AI hỗ trợ (ví dụ ở chân bài viết hoặc hình ảnh minh họa) cho độc giả được biết. Minh bạch công nghệ là nền tảng cốt lõi giúp giữ vững và phát huy sự tin cậy lâu dài của công chúng đối với tờ báo.

Thứ chín, nội dung nhạy cảm phải kiểm chứng nhiều lớp. Đối với chủ đề nhạy cảm như chính trị, tư pháp, xã hội, tuyệt đối không dùng kết luận từ AI để đưa tin trực tiếp. Áp dụng cơ chế kiểm chứng đa cấp qua nhiều cấp biên tập viên dày dặn kinh nghiệm để đảm bảo tính chuẩn xác trước khi đăng.

Thứ mười, tuân thủ pháp luật và định hướng. Đảm bảo hoạt động tác nghiệp bằng AI hoàn toàn nằm trong khuôn khổ pháp luật Việt Nam và các quy định an ninh mạng. Thông tin truyền tải phải luôn hướng tới lợi ích của xã hội, phục vụ phát triển văn hóa lành mạnh và bảo vệ Tổ quốc./.

Minh Thành