AI đang trở thành "bộ não số" của tòa soạn

Ngày 14/8, tại phiên thảo luận Tầm nhìn chiến lược về trí tuệ nhân tạo trong khuôn khổ Diễn đàn Trí tuệ nhân tạo (AI) quốc tế WAN-IFRA Việt Nam 2026, ông Lê Quốc Minh, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, Tổng biên tập Báo Nhân dân, đã chia sẻ những nhận định về xu hướng ứng dụng AI trong báo chí và định hướng xây dựng mô hình tòa soạn vận hành cùng AI.

AI bước vào trung tâm hoạt động của tòa soạn

Theo ông Lê Quốc Minh, báo chí thế giới đã vượt qua giai đoạn coi AI chỉ là một công cụ hỗ trợ đơn lẻ. Nếu trước đây AI chủ yếu được sử dụng để tìm kiếm thông tin, phiên âm, dịch thuật, tạo văn bản hoặc hình ảnh, thì hiện nay AI đang được tích hợp trực tiếp vào hệ thống quản trị nội dung và quy trình vận hành của tòa soạn.

Theo ông Lê Quốc Minh, báo chí trong kỷ nguyên AI vẫn phải đặt sự thật, trách nhiệm và niềm tin lên hàng đầu.

Ông Minh cho rằng đây là sự chuyển dịch từ AI tạo sinh (GenAI) sang các hệ thống AI tự chủ (Agentic AI), có khả năng thực hiện chuỗi tác vụ phức tạp và tham gia vào nhiều công đoạn của hoạt động báo chí, từ xử lý dữ liệu, phân tích thông tin đến hỗ trợ ra quyết định.

"Chúng ta không còn ở giai đoạn thí điểm nữa. Đã đến lúc các cơ quan báo chí phải bước vào giai đoạn ứng dụng AI một cách thực chất", ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh.

Sự thay đổi không chỉ diễn ra trong nội bộ tòa soạn mà còn đến từ cách công chúng tiếp cận thông tin. Nếu trước đây độc giả chủ yếu tìm kiếm thông tin qua công cụ tìm kiếm hoặc truy cập trực tiếp vào các trang báo điện tử, thì hiện nay ngày càng nhiều người lựa chọn đặt câu hỏi trực tiếp cho các hệ thống AI.

Điều đó đặt ra yêu cầu các cơ quan báo chí phải tổ chức lại dữ liệu, nội dung và hạ tầng số để thông tin có thể được các hệ thống AI nhận diện, khai thác và phân phối hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, ông Lê Quốc Minh khẳng định AI không thể thay thế vai trò của nhà báo.

"Những công việc như kiểm chứng thông tin, tác nghiệp hiện trường, đánh giá, phân tích hay chịu trách nhiệm trước công chúng vẫn thuộc về con người. AI chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi luôn có sự giám sát của con người", ông nói.

Quản trị AI quan trọng hơn lựa chọn công cụ

Theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc lựa chọn công cụ AI nào, mà là xây dựng cơ chế quản trị phù hợp.

Hội Nhà báo Việt Nam đã ban hành 10 nguyên tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế và phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Các nguyên tắc xác định rõ AI không phải là nguồn tin; mọi nội dung có sự hỗ trợ của AI đều phải được con người kiểm chứng; việc ứng dụng AI phải bảo đảm tôn trọng bản quyền, bảo vệ nguồn tin, tuân thủ pháp luật và các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.

"Con người luôn là người làm chủ công nghệ, không để máy móc hay AI quyết định thay người làm báo", ông Minh nhấn mạnh.

Ông Lê Quốc Minh nhấn mạnh con người phải luôn làm chủ công nghệ và AI trong hoạt động báo chí.

Theo ông Lê Quốc Minh, các cơ quan báo chí không nên chần chừ trước AI nhưng cũng không nên nóng vội chạy theo công nghệ. Điều quan trọng không phải là ứng dụng càng nhiều AI càng tốt, mà là xác định rõ công việc nào AI có thể đảm nhiệm, công việc nào phải do con người thực hiện, đồng thời chuẩn bị đầy đủ dữ liệu, hạ tầng công nghệ và nguồn nhân lực trước khi triển khai ở quy mô lớn.

Bên cạnh đó, bài toán bản quyền và kinh tế báo chí trong kỷ nguyên AI cần được đặc biệt quan tâm. Các mô hình ngôn ngữ lớn hiện nay được huấn luyện từ lượng dữ liệu khổng lồ, trong đó có rất nhiều nội dung báo chí. Vì vậy, cần xây dựng cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và chia sẻ lợi ích hợp lý giữa các nền tảng AI với các cơ quan báo chí.

Xây dựng "bộ não số" cho tòa soạn

Chia sẻ kinh nghiệm từ Báo Nhân dân, ông Lê Quốc Minh cho biết đơn vị đang xây dựng hệ thống quản trị tòa soạn tích hợp AI theo hướng hình thành một "bộ não số" phục vụ toàn bộ hoạt động của cơ quan báo chí.

Theo đó, AI không chỉ hỗ trợ phóng viên trong quá trình sản xuất nội dung mà còn tham gia vào công tác quản trị như tổng hợp báo cáo, quản lý dữ liệu, tra cứu tư liệu, theo dõi quy trình xử lý văn bản, quản trị nhân sự, nhuận bút, đánh giá chất lượng tác phẩm và theo dõi hiệu quả các chương trình truyền thông.

"Nếu trước đây nhiều công việc được thực hiện thủ công, tiêu tốn rất nhiều thời gian của cán bộ, phóng viên và các bộ phận quản trị thì nay AI có thể hỗ trợ tự động hóa phần lớn các quy trình đó", ông Lê Quốc Minh chia sẻ và cho biết mục tiêu của việc ứng dụng AI không phải là thay thế người làm báo mà là giải phóng họ khỏi những công việc lặp lại để có thêm thời gian cho điều tra, kiểm chứng, phân tích và sáng tạo nội dung.

"AI có thể tạo ra nội dung nhưng không thể thay thế được đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị, trách nhiệm xã hội và tính nhân văn của nhà báo", Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nói thêm.

Dẫn báo cáo về AI và tương lai của tin tức của Reuters Institute, ông Lê Quốc Minh cho biết chỉ 12% công chúng được khảo sát cảm thấy thoải mái với những tin tức được tạo nên hoàn toàn bằng AI, trong khi tỷ lệ này lên tới 62% đối với những tin tức hoàn toàn do con người thực hiện.

Anh Lê