Vì sao Vành đai 5 không đầu tư theo phương thức PPP?

Các đại biểu cho rằng, Vành đai 5 - Vùng Thủ đô là công trình liên vùng, mang tính quốc gia nên cần được bố trí ngân sách Trung ương

Cần chia sẻ nguồn lực khi đầu tư công trình liên vùng

Ngày 12/8, thảo luận về dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng, cho rằng lợi ích của tuyến đường không giới hạn trong địa giới một tỉnh, thành.

Theo bà, Vành đai 5 kết nối nhiều tuyến cao tốc, quốc lộ và các trục giao thông lớn, tạo thành mạng lưới liên thông giữa Hà Nội với các tỉnh trong Vùng Thủ đô và các địa phương lân cận.

Với một công trình có tính quốc gia, phục vụ liên vùng và tạo động lực tăng trưởng cho nhiều địa phương, đại biểu cho rằng trách nhiệm đầu tư cần được phân chia tương xứng với phạm vi hưởng lợi. Việc yêu cầu một địa phương dành nguồn lực quá lớn cho phần tuyến đi qua địa bàn cần được cân nhắc kỹ.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hải Phòng

Đại biểu dẫn thực tế tại Hải Phòng, sau khi cân đối các nhiệm vụ bắt buộc và những nhiệm vụ Trung ương giao, nếu tiếp tục bố trí khoảng 17.775 tỷ đồng cho đường song hành Vành đai 5 và khoảng 6.000 tỷ đồng cho tuyến nhánh Nam Đồ Sơn, ngân sách thành phố chỉ còn chưa đến 700 tỷ đồng cho các dự án khởi công mới.

"Nếu nguồn lực địa phương bị dồn quá lớn vào những cấu phần hạ tầng mang tính quốc gia, thành phố sẽ thiếu vốn cho chính những dự án tạo tăng trưởng mà Trung ương giao địa phương thực hiện", bà Nguyễn Việt Nga nói.

Đại biểu Tạ Thị Yên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, cho rằng toàn tuyến Vành đai 5 dài khoảng 349 km, nhưng giai đoạn 2026-2030 mới ưu tiên khoảng 116 km.

Trong điều kiện nguồn lực có hạn, theo bà Yên, không nên dàn đều vốn theo địa giới hành chính hoặc chiều dài tuyến.

Thay vào đó, cần ưu tiên những đoạn có thể khai thác độc lập, tạo ngay hiệu quả mạng lưới, mở hành lang phát triển mới và đã sẵn sàng về mặt bằng, nguồn vốn.

Bà cho rằng giá trị lớn của Vành đai 5 nằm ở khả năng kết nối các cao tốc hướng tâm, phân luồng giao thông từ xa, kết nối các trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không và mở thêm không gian phát triển.

Hiệu quả của tuyến, theo đại biểu, cần được nhìn từ khả năng mở rộng cơ hội tiếp cận Vùng Thủ đô và các đầu mối kinh tế lớn cho khu vực trung du, miền núi phía Bắc và các địa bàn phía Tây.

Đại biểu Tạ Thị Yên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu

Vì vậy, khi xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, ngoài lưu lượng và khả năng cân đối vốn, cần tính đến hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở không gian phát triển.

Bà Tạ Thị Yên cũng đề nghị công tác giải phóng mặt bằng và chuẩn bị nguồn vật liệu cần đi trước một bước, có đầu mối chịu trách nhiệm và mốc tiến độ rõ ràng.

Bộ trưởng đề nghị bỏ bớt dự án nhỏ, tập trung vốn cho vành đai 5

Giải trình sau đó, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết Vành đai 5 - Vùng Thủ đô có vai trò quan trọng, nằm trong chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về đột phá phát triển kết cấu hạ tầng giao thông.

Theo ông Trần Hồng Minh, tuyến đường sẽ kết nối các trung tâm kinh tế, công nghiệp và các đầu mối giao thông quan trọng trong vùng; liên thông với các tuyến cao tốc lớn, quốc lộ và mạng lưới đường sắt quốc gia.

Trước lo ngại của đại biểu về việc ngân sách Hải Phòng còn hạn chế, không đảm bảo đủ nguồn vốn đối ứng, Bộ trưởng cho rằng việc thực hiện dự án là một quyết tâm chính trị lớn và địa phương có tuyến đi qua phải cân đối nguồn lực để thực hiện.

"Bỏ bớt dự án nhỏ đi để tập trung vào dự án chính thực hiện liên kết vùng", Bộ trưởng Xây dựng đề xuất.

Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh

Về tầm nhìn dài hạn, Bộ trưởng cho biết quy hoạch đến năm 2050 xác định tuyến đường sẽ liên kết 5 phương thức vận tải khác nhau. Tuyến dự kiến có 6 làn cao tốc chính, hai bên đường song hành mỗi bên 2 làn, tổng cộng 10 làn xe.

"Dự án tạo quỹ đất dự trữ ít nhất 10 làn xe. Quy mô từ bên này sang bên kia là 120 m", ông Trần Hồng Minh nói.

Về phương án đầu tư PPP, Bộ trưởng cho biết phương án này đã được nghiên cứu kỹ. Theo đó, nếu thực hiện PPP, Nhà nước cần tham gia tới 80% tổng vốn và thời gian thu hồi vốn kéo dài khoảng 25 năm. Trong khi đó, các doanh nghiệp cũng đang gặp khó khăn trong thu xếp vốn, nên phương án này khó thực hiện.

Vành đai 5 dài khoảng 349 km, đi qua Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Dự án được chia thành 22 dự án thành phần, sơ bộ tổng mức đầu tư hơn 288.200 tỷ đồng từ ngân sách Nhà nước và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, việc xây dựng Vành đai 5 sẽ hoàn thiện mạng lưới giao thông Vùng Thủ đô. Nếu Vành đai 3 chủ yếu phục vụ khu vực nội đô Hà Nội, Vành đai 4 kết nối đô thị trung tâm với các khu vực mở rộng, thì Vành đai 5 tạo trục liên kết giữa các địa phương trong vùng.

Cả 7 tỉnh, thành phố đã cập nhật tuyến đường vào quy hoạch điều chỉnh, gắn với phát triển các khu công nghiệp, thương mại và dịch vụ. Vì vậy, dự án vừa phục vụ liên kết vùng, vừa tạo dư địa phát triển cho từng địa phương có tuyến đi qua.

Hải Yến