Xác định rõ vai trò phân luồng, tổ chức không gian của Vành đai 5

Tăng cường liên kết, tổ chức lại không gian phát triển

Dự án đường Vành đai 5 có chiều dài khoảng 349 km, đi qua 7 địa phương gồm Hà Nội, Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên và Phú Thọ. Tuyến chính cao tốc được đầu tư quy mô 6 làn xe, tốc độ thiết kế 100 - 120 km/h; đường song hành tối thiểu 2 làn xe, tốc độ thiết kế 60 - 80 km/h. Sơ bộ tổng mức đầu tư khoảng 288.268 tỷ đồng.

Phát biểu tại phiên thảo luận, ĐBQH Thích Bảo Nghiêm (đoàn Hà Nội) tán thành sự cần thiết đầu tư dự án, đồng thời nhấn mạnh Vành đai 5 có vai trò tổ chức lại không gian phát triển của Thủ đô và cả vùng Thủ đô, tăng cường kết nối Hà Nội với các địa phương, các đầu mối kinh tế và giao thông quan trọng.

ĐBQH, Hòa Thượng Thích Bảo Nghiêm - TP Hà Nội. Ảnh: Media Quốc hội

Theo đại biểu, mục tiêu dự án cần làm rõ hơn chức năng phân luồng giao thông từ xa và tổ chức lại không gian phát triển khu vực Vành đai 5. Đặc biệt, cần tạo điều kiện để các luồng vận tải liên tỉnh, nhất là vận tải hàng hóa không có nhu cầu vào Hà Nội, có thể kết nối trực tiếp, hạn chế đi sâu vào khu vực đô thị trung tâm.

Nếu Vành đai 4 góp phần mở rộng không gian phát triển cận đô thị, Vành đai 5 cần được định vị là vành đai liên kết ở quy mô vùng, qua đó phân bố hợp lý hơn các chức năng công nghiệp, logistics, dịch vụ và đô thị.

Các ĐBQH dự Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất sáng 12/8. Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu cũng lưu ý hiệu quả của tuyến vành đai phụ thuộc rất lớn vào hệ thống nút giao và các tuyến kết nối. Tuyến chính hoàn thành nhưng các tuyến kết nối triển khai chậm sẽ làm hạn chế hiệu quả đầu tư.

Do đó, ông đề nghị bổ sung trách nhiệm của Chính phủ trong việc xác định các nút giao, tuyến kết nối thiết yếu và bảo đảm đầu tư đồng bộ từng đoạn Vành đai 5, gắn với tiến độ, nguồn vốn và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, địa phương.

"Vành đai 5 không nên chỉ được nhận định là tuyến đường bao quanh Hà Nội mà cần được định vị là một vành đai phát triển mới của Thủ đô và cả vùng Thủ đô", đại biểu Thích Bảo Nghiêm nhấn mạnh.

Làm rõ trách nhiệm nguồn vốn, tránh dàn trải

Về nguồn vốn, dự thảo xác định tổng mức đầu tư khoảng 288.268 tỷ đồng. Trong đó, ngân sách Trung ương giai đoạn 2026 - 2030 dự kiến bố trí 59.700 tỷ đồng cho tuyến chính cao tốc; các địa phương có trách nhiệm bố trí vốn cho bồi thường, hỗ trợ tái định cư, đường sắt và đường song hành.

Đại biểu Thích Bảo Nghiêm thống nhất với nguyên tắc địa phương hưởng lợi phải có trách nhiệm tham gia đầu tư. Tuy nhiên, Vành đai 5 là công trình có tính chất liên vùng, không phải công trình riêng của bất kỳ địa phương nào.

Vì vậy, cần làm rõ nguyên tắc phân định trách nhiệm nguồn vốn Trung ương và địa phương dựa trên tính chất từng hạng mục, khả năng cân đối ngân sách và mức độ hưởng lợi. Đồng thời, cần phân kỳ đầu tư hợp lý, ưu tiên những đoạn có nhu cầu vận tải lớn, khả năng kết nối cao để sớm phát huy hiệu quả, tránh dàn trải nguồn lực.

ĐBQH Nguyễn Cao Sơn - Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ. Ảnh: Media Quốc hội

Cùng quan tâm đến vấn đề này, ĐBQH Nguyễn Cao Sơn (đoàn Phú Thọ) cho rằng cần đồng bộ hai nguồn vốn: vốn Trung ương cho tuyến chính và vốn địa phương cho giải phóng mặt bằng, đường bên.

Theo đại biểu, đối với những đoạn chưa được ưu tiên đầu tư, chỉ nên thực hiện thu hồi đất, tái định cư khi đã xác định rõ nguồn vốn và tiến độ tuyến chính. Trường hợp cần giải phóng mặt bằng sớm trên toàn tuyến, Trung ương cần bố trí phần chi phí thuộc tuyến chính, tránh để địa phương phải ứng vốn trong thời gian không xác định.

Trường hợp địa phương ứng vốn vì tiến độ chung, khoản vốn này cần được hoàn trả hoặc khấu trừ trước khi phân chia nguồn thu từ quỹ đất. Tỷ lệ được giữ lại cần gắn với chi phí thực tế và thời gian ứng vốn, thay vì áp dụng bình quân.

ĐBQH Lý Thị Lan. Ảnh: Media Quốc hội

ĐBQH Lý Thị Lan (đoàn Tuyên Quang) cũng thống nhất về nguyên tắc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ dự án. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý dự thảo Nghị quyết quy định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư toàn tuyến một lần theo quy mô quy hoạch, trong khi giai đoạn 2026 - 2030 mới ưu tiên đầu tư khoảng 116 km, với ngân sách Trung ương dự kiến bố trí 59.700 tỷ đồng.

Theo đại biểu, nội dung giải trình về việc không thu hồi đất khi chưa rõ nguồn vốn cần được thể hiện rõ trong dự thảo Nghị quyết. "Quy định rõ việc thu hồi đất phải gắn với tiến độ đầu tư và khả năng bố trí vốn của từng dự án thành phần, không thu hồi đất đối với những đoạn chưa xác định đầu tư, chưa xác định được nguồn vốn, tránh ảnh hưởng kéo dài đến quyền và lợi ích đời sống của người dân", đại biểu Lý Thị Lan đề nghị.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu đặt ra không chỉ là sớm hoàn thiện chủ trương đầu tư, mà còn phải bảo đảm tính đồng bộ, khả thi trong quá trình triển khai. Trong đó, cần phát huy vai trò phân luồng và tổ chức không gian phát triển vùng; đồng bộ hệ thống kết nối; khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai; đồng thời phân định hợp lý trách nhiệm nguồn vốn giữa Trung ương và địa phương.

Lê Bảo