Nỗ lực vượt khó khép kín 5 tuyến vành đai

Dự án Vành đai 1, đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục đang phấn đấu thông xe dịp 2-9-2026. Ảnh: Tạ Hải

Từ những đoạn đường chưa liền mạch

Trong quá trình mở rộng và phát triển, Hà Nội đã nhiều lần đầu tư các tuyến vành đai theo khả năng nguồn lực và yêu cầu cấp bách của từng thời kỳ. Khi mỗi dự án chỉ giải quyết một đoạn tuyến, những khoảng hở vẫn còn đó.

Theo quy hoạch, Hà Nội có 7 tuyến đường vành đai, gồm 5 tuyến chính và 2 tuyến hỗ trợ là Vành đai 2,5 và Vành đai 3,5. Thực tế, nhiều tuyến mới được đầu tư từng đoạn. Vành đai 1 còn đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục; Vành đai 2 đã khép kín về mặt định hình hướng tuyến (dài khoảng 43km), nhưng đoạn từ Ngã Tư Sở đến Cầu Giấy (đường Láng) vẫn chưa được mở rộng đồng bộ theo quy hoạch mặt cắt chuẩn. Vành đai 3 theo quy hoạch dài 68km nhưng mới đầu tư khoảng 54km; Vành đai 2,5 và Vành đai 3,5 cũng đang tiếp tục được hoàn thiện.

Yêu cầu sớm khép kín và liên thông hệ thống đường vành đai là tất yếu, song trong bối cảnh nguồn lực chưa đáp ứng yêu cầu, trong khi công tác GPMB tại khu vực đô thị ngày càng phức tạp, việc đầu tư buộc phải tính toán từng dự án, từng đoạn tuyến.

Với yêu cầu hiện nay, các khu vực phát triển mới hình thành, nhu cầu kết nối giữa trung tâm với phía Bắc, phía Tây, phía Nam và các tỉnh trong Vùng Thủ đô ngày càng lớn. Những tuyến vành đai nếu vẫn dừng ở các đoạn rời rạc sẽ khó phát huy đầy đủ vai trò phân luồng, giảm áp lực cho khu vực nội đô và mở rộng không gian phát triển.

Bởi vậy, mục tiêu khép kín 5 tuyến Vành đai 1; 2,5; 3; 3,5 và 4 vào năm 2027 không đơn thuần là hoàn thành thêm các dự án giao thông. Quan trọng hơn, đây là bước chuyển từ cách làm từng đoạn sang hoàn thiện cả mạng lưới. Theo kế hoạch, Vành đai 1 và phần lớn các đoạn Vành đai 2,5 được phấn đấu hoàn thành trong năm 2026; Vành đai 3, Vành đai 3,5 và Vành đai 4 hướng tới khép kín trong năm 2027.

Tháo từng điểm nghẽn, tăng tốc từng công trường

Muốn biến mục tiêu thành hiện thực, GPMB vẫn là bài toán khó. Với những dự án giao thông quy mô lớn, đây còn liên quan trực tiếp đến chỗ ở, tài sản và sinh kế của người dân.

Một ví dụ rõ nét là đoạn Vành đai 3 phía Bắc Thủ đô, dài khoảng 14,9km, từ nút giao với Quốc lộ 3 mới đến nút giao với đường Võ Văn Kiệt, đi qua khu vực Đông Anh, Thư Lâm, Phúc Thịnh và Quang Minh. Đây là phần còn thiếu quan trọng để khép kín Vành đai 3 theo quy hoạch. Dự án liên quan 2.661 hộ dân và tổ chức, với diện tích thu hồi hơn 166ha; đến nay đã bàn giao 158,66ha, đạt khoảng 95,4%.

Đoạn Vành đai 3 phía Bắc Thủ đô, dài khoảng 14,9km đang được gấp rút thi công. Ảnh: Thanh Hà.

Ở xã Phúc Thịnh, cách làm được lựa chọn là đối thoại và tạo đồng thuận ngay từ cơ sở. Theo Phó Chủ tịch UBND xã Phúc Thịnh Nguyễn Văn Minh, mỗi thửa đất bị thu hồi đều gắn với tài sản, nơi ở và sinh kế của một gia đình. Vì vậy, cán bộ xã cùng các tổ công tác trực tiếp xuống từng thôn, từng hộ để lắng nghe, giải thích chính sách, rà soát nguồn gốc đất và tháo gỡ khó khăn. Quy hoạch, mốc giới, phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được công khai để người dân biết, trao đổi và giám sát.

Cách làm này đã tạo được sự đồng thuận trong dân. Ông Nguyễn Văn Đấu, một trong hàng ngàn hộ dân ở thôn Lương Nỗ bị thu hồi đất ở cho biết, gia đình yên tâm vì được thông tin đầy đủ về dự án, mức bồi thường, hỗ trợ và nơi tái định cư.

Đến nay, riêng Phúc Thịnh đã bàn giao hơn 84ha mặt bằng với 1.151 hộ dân; công tác tái định cư được triển khai song hành với GPMB.

Mặt bằng được bàn giao đến đâu, công trường triển khai đến đó. Đại diện Ban Quản lý dự án Đầu tư - Hạ tầng xã Phúc Thịnh cho biết, tuyến chính đã khởi công từ tháng 1-2026; các đoạn có mặt bằng sạch được tổ chức thi công ngay, phấn đấu hoàn thành toàn bộ dự án trong quý III-2027.

Tại Vành đai 1, yêu cầu chạy đua với thời gian thể hiện ở việc tháo những điểm giao cắt phức tạp trong lòng đô thị. Nhiều mũi thi công đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục được triển khai đồng thời trên mặt bằng sạch. Cầu vượt Nguyễn Chí Thanh là vị trí cần xử lý đặc biệt do có giao diện với Nhà ga S3 tuyến đường sắt đô thị số 5.

Theo ông Trần Đình Cường, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình dân dụng thành phố Hà Nội, gói thầu cầu vượt vốn có thời gian thực hiện 17 tháng được yêu cầu rút xuống còn 12 tháng. Ban đã phối hợp với Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội thống nhất tiến độ bàn giao mặt bằng, đồng thời chỉ đạo nhà thầu bổ sung biện pháp thi công, tổ chức các phần việc song song để bù đắp thời gian bị ảnh hưởng.

Dự án nút giao khác mức giữa đường Vành đai 3,5 và Đại lộ Thăng Long là một trong những công trình giao thông trọng điểm của Hà Nội đang được triển khai thi công. Ảnh: Phạm Công.

Tại nút giao Vành đai 3,5 - Đại lộ Thăng Long, cách chạy đua với tiến độ được thể hiện ngay trên công trường. Dù còn khó khăn về mặt bằng, địa hình trũng thấp, ngập úng và chi phí vật tư, các nhà thầu đang tổ chức đồng thời 2 mũi thi công hầm, 4 mũi cầu, 2 mũi đường và 2 mũi hạ tầng kỹ thuật.

Ông Bùi Thụy Hải, Phó Giám đốc Liên danh nhà thầu Thăng Long cho biết, các hạng mục được tổ chức song song để rút ngắn thời gian thi công. Giá vật liệu, máy móc và nhân công tăng, nhưng liên danh vẫn huy động nguồn lực để bảo đảm tiến độ năm 2027.

Quyết tâm khép kín để hình thành mạng lưới

Vành đai 4 - Vùng Thủ đô cho thấy yêu cầu ở một cấp độ rộng hơn. Tuyến dài 113km, đi qua Hà Nội, Hưng Yên và Bắc Ninh, trong đó đoạn qua Hà Nội hơn 52km. Công tác GPMB trên cả ba địa phương đã hoàn thành 100%; các địa phương đang tiếp tục xử lý hạ tầng kỹ thuật và những tồn tại tại một số vị trí nút giao.

Vành đai 4 đặt ra yêu cầu phối hợp liên tỉnh, liên vùng. Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông thành phố Hà Nội, dự án vẫn triển khai theo tiến độ, các dự án thành phần đường song hành trên 3 tỉnh, thành phố tiếp tục được triển khai đồng bộ, trong đó dự án ở Hà Nội đã hoàn thành khoảng 85% khối lượng hợp đồng và phấn đấu xong trong tháng 9-2026. Dự án thành phần 3 (đường trên cao) đang tập trung thi công các cầu lớn, cầu cạn, cầu nút giao và các nhánh kết nối, mục tiêu hoàn thành toàn bộ dự án trong năm 2027. Tuy nhiên, vẫn cần sớm bố trí vốn thanh toán khối lượng hoàn thành của Dự án thành phần 3 để bảo đảm nguồn lực cho nhà đầu tư. Một số vị trí đường điện tại phường Yên Nghĩa cũng đang ảnh hưởng đến thi công.

Trước những vướng mắc ấy, yêu cầu điều hành của thành phố ngày càng cụ thể. Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Đỗ Anh Tuấn yêu cầu địa phương phối hợp với ngành điện hoàn thành việc di dời, sớm bàn giao mặt bằng; đồng thời yêu cầu Văn phòng UBND thành phố theo dõi, kiểm đếm toàn bộ nội dung kết luận, xác định rõ mốc thời gian và trách nhiệm từng đơn vị. Trường hợp chậm phải báo cáo nguyên nhân và xem xét trách nhiệm. Tiến độ từng dự án, từng đơn vị được định kỳ đánh giá, đưa vào hệ thống đánh giá thi đua hằng tháng.

Sau hơn hai thập kỷ đầu tư từng bước, Hà Nội đang đứng trước thời điểm phải hoàn thành những phần việc còn dang dở. Nguồn lực vẫn là thách thức, GPMB vẫn phức tạp, thi công trong đô thị vẫn nhiều trở ngại. Nhưng thành phố đang tập trung tháo gỡ từng điểm nghẽn, huy động các sở, ngành, địa phương cùng vào cuộc, đẩy nhanh mặt bằng và tổ chức thi công ngay khi đủ điều kiện.

Khép kín 5 tuyến vành đai vào năm 2027 không chỉ là chuyện nối những đoạn đường còn thiếu. Đó là lúc những tuyến đường được đầu tư qua nhiều giai đoạn bắt đầu thực sự vận hành như một hệ thống, có khả năng phân luồng giao thông, tăng kết nối liên vùng và mở rộng không gian phát triển.

Một đoạn Vành đai 2,5. Ảnh: Tạ Hải.

Từ những đoạn tuyến từng phải làm theo khả năng nguồn lực, Hà Nội đang nỗ lực nối lại những khoảng hở để hình thành mạng lưới. Khó khăn vẫn còn, nhưng thành phố Hà Nội đang quyết tâm không để những khoảng hở ấy kéo dài, từng bước đưa hạ tầng đi trước để mở đường cho không gian phát triển mới.

Tuấn Lương