Trái phiếu Mỹ chao đảo: Rủi ro nào đang bị kích hoạt với kinh tế toàn cầu?

Khi lợi suất trái phiếu bị đẩy lên tại Anh, châu Âu và Nhật Bản, tác động sẽ lan rộng tới người tiêu dùng và doanh nghiệp. Ảnh minh họa: THX/TTXVN phát

Theo báo The Guardian, chi phí vay của các chính phủ trên toàn thế giới đã tăng vọt lên mức cao nhất trong nhiều thập kỷ, trong bối cảnh ngày càng lo ngại về những biến động trên thị trường trái phiếu Mỹ.

Lo ngại về cách Tổng thống Donald Trump điều hành nền kinh tế Mỹ, cùng những quan ngại rằng cuộc chiến của Mỹ với Iran đang đẩy lạm phát lên cao, đã gây ra làn sóng bán tháo trái phiếu Mỹ. Lợi suất đối với trái phiếu chính phủ Anh, Pháp, Đức và Nhật Bản cũng bị kéo lên cao, cho thấy rõ sự phụ thuộc của nền kinh tế toàn cầu vào sự ổn định của Mỹ.

Dưới đây là những yếu tố đang chi phối thị trường trái phiếu và những hệ quả có thể xảy ra.

Điều gì đang xảy ra với làn sóng bán tháo trái phiếu?

Chi phí vay dài hạn của Chính phủ Mỹ đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2007, trong đó lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm vượt 5%.

Trái phiếu là một hình thức cho vay mà nhà đầu tư cung cấp cho bên vay hoặc tổ chức phát hành trái phiếu. Lợi suất thể hiện khoản tiền nhà đầu tư nhận được khi nắm giữ khoản nợ, tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá hiện tại của trái phiếu. Khi nhu cầu của nhà đầu tư suy yếu, giá trái phiếu giảm, qua đó đẩy lợi suất tăng.

Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent trong tuần này cho biết Washington sẽ ít nhất tăng gấp đôi lượng mua trái phiếu Mỹ dài hạn, nhằm xoa dịu những lo ngại của nhà đầu tư. Washington cũng phối hợp với Tokyo trong một động thái can thiệp thị trường hồi tháng này nhằm hỗ trợ đồng yen Nhật Bản.

Động thái của ông Bessent hôm 19/8 giúp lợi suất giảm, nhưng tác động chỉ mang tính tạm thời: đến ngày 20/8, lợi suất lại tăng, đảo ngược phần lớn mức giảm trước đó.

Do trái phiếu kho bạc Mỹ là một trụ cột của các thị trường tài chính toàn cầu, chi phí vay tăng tại Mỹ đã kéo lợi suất trái phiếu ở nhiều nước khác đi lên. Các nước G7 ghi nhận một trong những mức tăng mạnh nhất: lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm của Anh đang gần mức cao nhất kể từ năm 2008, trong khi kỳ hạn 30 năm tiến sát mức của năm 1998; lợi suất của Đức ở mức tương đương năm 2011 và của Pháp lên mức cao nhất trong 16 năm. Chi phí vay của Nhật Bản cũng tăng lên mức cao nhất kể từ năm 1996.

Vì sao các nhà đầu tư trái phiếu đồng loạt tháo chạy?

Sự đổ vỡ trong các cuộc đàm phán liên quan đến cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran là nguồn cơn chính khiến nhà đầu tư lo lắng. Nợ quốc gia Mỹ lần đầu tiên chạm mốc 40.000 tỷ USD, sau khi tăng gấp đôi trong một thập kỷ, cũng làm dấy lên lo ngại rằng các kế hoạch thuế và chi tiêu của ông Trump là không bền vững.

Giao tranh lúc nóng lúc nguội tại Trung Đông đã đẩy giá dầu lên cao, làm gia tăng lo ngại về lạm phát và tác động tiêu cực tới tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Lạm phát là tin xấu đối với các nhà đầu tư trái phiếu, bởi nó làm giảm giá trị tương lai của khoản tiền mà họ sẽ nhận được từ việc nắm giữ trái phiếu. Do đó, nhà đầu tư đòi hỏi lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro.

Để ứng phó với cú sốc lạm phát, các ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới cũng ngày càng được dự báo sẽ tăng lãi suất. Tuy nhiên, tính khó lường của cuộc chiến Iran cũng như chính quyền Trump khiến bài toán này trở nên khó khăn hơn.

Albert Edwards, nhà phân tích cấp cao tại Société Générale, cho rằng nhiều nhà đầu tư tin trái phiếu Mỹ đang “nổi giận” vì tân Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh không còn cung cấp cho thị trường những định hướng chính sách tương lai mà giới đầu tư vốn đã quen thuộc.

Các nhà đầu tư cũng lo ngại về rủi ro chính trị. Tại Mỹ, vấn đề là liệu Tổng thống Trump có thực sự muốn kiềm chế mức vay nợ và nợ công đang tăng vọt hay không.

Những câu hỏi tương tự cũng được đặt ra với Thủ tướng Anh Andy Burnham, trong khi Pháp đang chuẩn bị bước vào năm bầu cử 2027 giữa lúc chia rẽ chính trị gia tăng. Nhật Bản cũng đối mặt với thách thức khi tăng mạnh chi tiêu chính phủ bất chấp mức nợ cao và đồng nội tệ chịu sức ép.

Làn sóng AI cũng là một yếu tố khác. Các công ty ở Thung lũng Silicon đang vay nợ lớn để tài trợ cho việc triển khai các trung tâm dữ liệu, đồng nghĩa các nhà đầu tư trái phiếu phải tiếp nhận một lượng nợ đáng kể.

Hệ quả sẽ ra sao?

Tác động được cho là sẽ rất rộng. Lợi suất cao hơn sẽ đẩy chi phí thế chấp, vay vốn và phát hành trái phiếu doanh nghiệp của người tiêu dùng và doanh nghiệp tăng lên, làm giảm khả năng chi tiêu cho các lĩnh vực khác và gây sức ép lên nền kinh tế nói chung.

Các chính phủ trên toàn thế giới, vốn đã ngập trong nợ sau những cú sốc kinh tế của nhiều thập kỷ qua, cũng đang chịu sức ép. Chi phí trả lãi tăng không chỉ làm phình to núi nợ của Washington, gây thêm khó khăn cho các kế hoạch thuế và chi tiêu của ông Trump, mà còn khiến tình hình tại các nước khác, trong đó có Anh và Pháp, trở nên khó khăn hơn trước những kế hoạch ngân sách đầy thách thức.

Một số chuyên gia cảnh báo về một “vòng xoáy tử thần”, trong đó chi phí trả nợ cao hơn sẽ lấn át dư địa chi tiêu của chính phủ cho các biện pháp thúc đẩy tăng trưởng. Điều này có thể khiến tăng trưởng kinh tế và nguồn thu thuế yếu đi, đồng thời làm gia tăng nguy cơ thâm hụt ngân sách và nợ công tiếp tục tăng.

Đối với Bộ trưởng Tài chính Anh John Healey, các nhà phân tích tại Société Générale dự báo chi phí vay tăng có thể xóa khoảng một nửa khoản dư địa 23,6 tỷ bảng Anh mà chính phủ đang dành làm “vùng đệm” để tuân thủ các quy tắc tài khóa tự đặt ra.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Câu trả lời sẽ phần lớn sẽ phụ thuộc vào diễn biến cuộc chiến Iran, cũng như việc chính quyền Tổng thống Trump có thay đổi chính sách thuế và chi tiêu hay tiếp tục can thiệp vào thị trường để hỗ trợ giá trái phiếu hay không. Phản ứng của các ngân hàng trung ương lớn nhất thế giới cũng sẽ đóng vai trò then chốt.

Phần lớn nhà đầu tư sẽ kỳ vọng căng thẳng địa chính trị hạ nhiệt, các biện pháp can thiệp thị trường tiếp theo hoặc Washington thay đổi chính sách thuế và chi tiêu. Những tín hiệu trấn an từ các ngân hàng trung ương cũng có thể giúp cải thiện tình hình.

Tuy nhiên, một số nhà phân tích cảnh báo các yếu tố dẫn tới một “tai nạn” trên thị trường đang dần hội tụ. Albert Edwards của Société Générale, người nổi tiếng với những dự báo bi quan, cho rằng các điều kiện có thể đang hình thành cho một cuộc khủng hoảng tài chính tại Mỹ.

Ông Edwards chỉ ra những điểm tương đồng với giai đoạn trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, bắt nguồn từ khủng hoảng nợ dưới chuẩn tại Mỹ, cũng như cuộc khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997. Theo ông, các điều kiện hiện nay khiến ông nhớ lại những gì từng xảy ra trên thị trường tài chính khi lợi suất trái phiếu dài hạn của Pháp và Mỹ ở các mức tương tự vào khoảng năm 2007, thậm chí xa hơn là khi lợi suất trái phiếu Nhật Bản và Anh ở các mức tương tự vào khoảng năm 1997.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc