Chi phí vay của các quốc gia phương Tây chạm đỉnh nhiều thập kỷ

Các quốc gia đang phải trả mức lãi suất cao hơn để thu hút nhà đầu tư - Ảnh minh họa

Kỷ nguyên “tiền rẻ” chính thức khép lại

Động lực chính đẩy chi phí vay của các nước phương Tây lên mức kỷ lục bắt nguồn từ cuộc chiến chống lạm phát dai dẳng của các ngân hàng trung ương lớn. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) đã duy trì biểu lãi suất cơ bản ở mức cao nhất trong hơn hai thập kỷ qua. Dù áp lực lạm phát đã có dấu hiệu hạ nhiệt so với thời kỳ đỉnh điểm, giới chức tiền tệ vẫn thể hiện lập trường vô cùng thận trọng, duy trì chính sách “cao hơn và lâu hơn” nhằm tránh lặp lại sai lầm nới lỏng quá sớm khiến lạm phát bùng phát trở lại.

Lập trường cứng rắn này đã chấm dứt hoàn toàn kỷ nguyên “tiền rẻ” kéo dài kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008. Thay vì được tiếp cận với nguồn vốn gần như bằng không, các chính phủ giờ đây phải chấp nhận mức chi phí đắt đỏ hơn rất nhiều mỗi khi huy động vốn trên thị trường quốc tế để bù đắp cho các khoản chi tiêu công.

Hệ quả tất yếu của chính sách tiền tệ thắt chặt là sự leo thang chóng mặt của lợi suất trái phiếu chính phủ – thước đo trực tiếp cho chi phí vay mượn của một quốc gia. Ngày 17/8, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ đã tăng lên 4,73%, mức cao nhất trong nhiều thập kỷ gần đây. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm của Pháp tăng lên gần 4,9%, cao nhất kể từ giữa năm 2008. Trong khi đó, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 30 năm của Anh là 5,82%, gần mức cao nhất vào giữa tháng 5, khi chi phí đi vay tăng lên mức cao nhất kể từ năm 1998. Tại Nhật Bản, lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm tăng lên 2,93%, mức cao nhất kể từ năm 1996. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn 30 năm cũng tăng tương tự lên 4,06%, gần mức cao kỷ lục được ghi nhận vào tháng 5.

Đáng chú ý, đà tăng của lợi suất không chỉ do yếu tố lãi suất điều hành, mà còn xuất phát từ sự mất cân đối cung cầu trên thị trường nợ. Hậu quả của các gói kích thích kinh tế khổng lồ thời đại dịch, kết hợp với chi phí viện trợ quốc tế và đầu tư hạ tầng nội địa, đã đẩy thâm hụt ngân sách của Mỹ và nhiều quốc gia châu Âu lên mức báo động. Khi chính phủ ồ ạt phát hành trái phiếu để bù đắp thâm hụt trong bối cảnh các ngân hàng trung ương đang thu hẹp bảng cân đối kế toán (ngừng mua vào trái phiếu), nguồn cung nợ tràn ngập thị trường đã buộc các quốc gia phải trả mức lãi suất cao hơn để thu hút nhà đầu tư.

Bào mòn không gian tài khóa và sức chịu đựng của nền kinh tế

Dưới lăng kính quản trị tài chính công, chi phí vay mượn đắt đỏ đang trực tiếp bào mòn không gian tài khóa của các quốc gia phương Tây. Các báo cáo phân tích vĩ mô chỉ ra rằng, chi phí trả lãi nợ công của Mỹ dự kiến vượt ngưỡng 1.000 tỷ USD mỗi năm, trở thành một trong những khoản chi lớn nhất của ngân sách liên bang, thậm chí vượt qua cả ngân sách dành cho quốc phòng. Tại châu Âu, các quốc gia có tỷ lệ nợ công cao như Ý hay Pháp cũng đang chật vật cân đối ngân sách khi gánh nặng trả nợ phình to.

Việc nguồn thu ngân sách bị cuốn vào nghĩa vụ trả nợ đồng nghĩa với việc các chính phủ có ít dư địa hơn cho các khoản đầu tư mang tính động lực như hạ tầng, y tế, giáo dục hay chuyển đổi xanh. Hơn thế nữa, chi phí vay của chính phủ neo cao cũng tạo ra hiệu ứng lan tỏa, đẩy chi phí vay thế chấp của các hộ gia đình và lãi suất tín dụng của doanh nghiệp lên mức ngột ngạt. Lợi nhuận doanh nghiệp bị thu hẹp, trong khi người tiêu dùng thắt chặt hầu bao do chi phí sinh hoạt đắt đỏ, tạo ra vòng lặp làm suy yếu đà phục hồi chung của nền kinh tế.

Bước vào giai đoạn cuối năm 2026, bài toán đặt ra cho các nhà hoạch định chính sách phương Tây đang trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Việc tìm ra điểm cân bằng giữa việc duy trì lãi suất đủ cao để tiêu diệt hoàn toàn “bóng ma” lạm phát, nhưng không đẩy hệ thống tài chính công vào bờ vực khủng hoảng nợ và đẩy nền kinh tế vào suy thoái sâu, sẽ là thử thách định hình bức tranh kinh tế toàn cầu trong thập kỷ tới.

Nam Sơn