Thế giới chịu tác động ra sao từ xung đột Mỹ - Iran?

(Ảnh minh họa)

Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Iran ban đầu chỉ được xem là một màn căng thẳng quen thuộc, nhưng sau cuộc tấn công của Mỹ vào Iran, xung đột đã kéo dài và lan tới eo biển Hormuz, tuyến hàng hải quan trọng vận chuyển khoảng 30% thương mại năng lượng toàn cầu.

Sau nhiều tháng kể từ khi xung đột bắt đầu vào tháng 3, vẫn chưa rõ khi nào chiến sự kết thúc. Ảnh hưởng giờ đây không còn giới hạn ở Mỹ và Iran mà đã lan rộng thông qua giá năng lượng tăng, nguy cơ gián đoạn nguồn cung và bất ổn kinh tế, đe dọa tăng trưởng toàn cầu.

Khủng hoảng năng lượng

Giá dầu thô đã vượt 100 USD/thùng và hiện vẫn trên 90 USD/thùng. Các cuộc tấn công làm hư hại cơ sở hạ tầng năng lượng tại khu vực Vùng Vịnh và Tây Á cũng đẩy giá khí LNG tại châu Âu tăng mạnh. Giá khí đốt tự nhiên châu Âu từng tăng tới 35% trong ngày 19/3 sau các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng khí đốt quan trọng.

Giá xăng dầu cũng tăng mạnh tại Pakistan, Bangladesh và nhiều nước Nam Á. Pakistan tăng giá xăng thêm 55 rupee/lít lên 321,17 rupee và dầu diesel lên 335,86 rupee/lít trong tháng 3. Bangladesh tăng giá xăng từ 116 lên 135 taka/lít và diesel lên 115 taka/lít vào tháng 4.

Nhật Bản cũng chịu ảnh hưởng nặng do giá dầu tăng và nguồn cung gián đoạn. Đồng yen từng giảm xuống khoảng 160 yen/USD, khi chi phí nhập khẩu tăng gây thêm áp lực lên nền kinh tế.

Xung đột có thể khiến kinh tế thế giới mất bao nhiêu?

Khủng hoảng ban đầu chỉ ảnh hưởng đến xăng, dầu diesel và khí LNG, nhưng nay đã lan sang tỷ giá, khai thác và GDP.

Một dấu hiệu đáng lo là các nền kinh tế vùng Vịnh bắt đầu thu hẹp. GDP của Ả Rập Xê-út giảm 4,8% so với cùng kỳ trong quý II/2026, mức giảm mạnh nhất kể từ đại dịch, trong khi hoạt động dầu mỏ giảm tới 24,7%.

Các nền kinh tế châu Á và châu Âu cũng chịu cú sốc. Dữ liệu tháng 7 cho thấy nhiều nền kinh tế vùng Vịnh có thể suy giảm mạnh hơn trong năm 2026 do xung đột và khủng hoảng tại eo biển Hormuz. Nếu các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng tiếp tục, thiệt hại có thể còn nghiêm trọng hơn.

Theo một đánh giá dựa trên Chỉ số Hòa bình Toàn cầu 2026, xung đột Mỹ - Iran cùng khủng hoảng năng lượng có thể gây thiệt hại tới 2.200 tỷ USD chỉ trong một năm, tạo cú sốc rất lớn đối với GDP toàn cầu.

Cú sốc đối với thị trường tiền tệ

Giá dầu tăng gây áp lực lên nhiều đồng tiền, trong khi USD có lúc mạnh lên trong thời gian khủng hoảng. Đồng rupee Ấn Độ vẫn chịu áp lực, dù Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI) can thiệp để giữ tỷ giá quanh mức 95 rupee/USD. Ngày 21/8, rupee đóng cửa ở mức 95,69/USD và RBI tiếp tục can thiệp để ngăn đồng tiền này vượt ngưỡng 96.

Đồng yen Nhật là một trong những đồng tiền chịu ảnh hưởng nặng nhất, từng giảm xuống gần 164 yen/USD, mức thấp nhất trong 40 năm. Sau đó, Nhật Bản và Mỹ hiếm hoi cùng can thiệp, mua yen để chặn đà giảm, giúp đồng tiền này phục hồi xuống dưới 157 yen/USD.

Điều này cũng làm dấy lên lo ngại về lượng trái phiếu Chính phủ Mỹ mà Nhật Bản đang nắm giữ. Nhật là một trong những chủ nợ nước ngoài lớn nhất của Mỹ. Nếu Tokyo phải bán trái phiếu Mỹ trong thời gian dài để hỗ trợ đồng yen, lợi suất trái phiếu Mỹ có thể tăng.

Lợi suất trái phiếu Mỹ tăng sẽ kéo theo chi phí vay cao hơn trên toàn cầu, từ châu Âu đến châu Á. Nếu xung đột tiếp tục và xu hướng này kéo dài, hoạt động của Nhật trên thị trường trái phiếu Mỹ có thể tạo hiệu ứng domino, mở ra một tầng khủng hoảng mới đối với kinh tế toàn cầu.

Nh.Thạch

AFP