Tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho sự phát triển của các thành phố

Toàn cảnh phiên họp - Nguồn: Quốc hội

Chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu Quốc hội đều tán thành với Luật Phát triển đô thị được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho sự phát triển của các thành phố; góp phần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững và tạo động lực tăng trưởng mới.

Theo đại biểu Trịnh Xuân An ( Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai), Luật Phát triển đô thị không những để phát triển các thành phố trong tương lai mà còn cho sự phát triển chung của cả nước. Ý nghĩa của đạo luật này không chỉ là luật hóa một số cơ chế, chính sách đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm mà quan trọng hơn, là hình thành một khuôn khổ thể chế mới cho quản trị và phát triển đô thị; chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển; từ việc từng địa phương phải đi xin cơ chế đặc thù sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng phát biểu - Nguồn: Quốc hội

Thảo luận về cơ chế tháo gỡ cho các dự án chậm triển khai quy định tại dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) đánh giá, đây là hướng tiếp cận rất cần thiết nhằm giải phóng nguồn lực đất đai đang bị "đóng băng". Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành hiệu quả và không bị "biến tướng", đại biểu đề xuất bổ sung cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Theo đó, cần xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính khi cho phép tiếp tục dự án phải rà soát, để Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp, tránh biến việc giải phóng nguồn lực thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích phát sinh từ dự án kéo dài. Với dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp cần qua thẩm định liên ngành. Đồng thời, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cũng đề nghị cân nhắc thời hạn áp dụng đến ngày 31/12/2036, bởi một cơ chế đặc biệt xử lý tồn đọng kéo dài tới 10 năm sẽ làm giảm tính cấp bách và tạo tâm lý chờ đợi.

Về quy hoạch tổng thể thành phố - quy hoạch thay thế quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung đô thị đặc biệt, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh đây là bước phân quyền rất mạnh. Dù vậy, quy hoạch của "siêu đô thị" có tác động vượt địa giới hành chính, ảnh hưởng tới hạ tầng quốc gia. Đại biểu đề xuất luật phải quy định rõ việc lấy ý kiến và xử lý ý kiến của Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ đối với nội dung liên quan đến quy hoạch ngành, hạ tầng quốc gia và liên vùng trước khi thành phố phê duyệt, thay vì chỉ quy định nghĩa vụ báo cáo sau khi Hội đồng nhân dân (HĐND) thông qua.

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) cũng ghi nhận cao các chính sách đột phá của dự thảo Luật. Tuy nhiên, đối với quy định cho phép Chính phủ sau khi báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội được ban hành chính sách thí điểm khác hoặc chưa có trong luật, đại biểu đề nghị cần xác định rõ phạm vi, giới hạn quyền hạn, loại trừ các nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội theo Hiến pháp; quy định thời hạn thí điểm, cơ chế giám sát và trách nhiệm báo cáo Quốc hội. Ngoài ra, đại biểu đề nghị rà soát để sửa đổi đồng bộ Luật Xử lý vi phạm hành chính chung cho các đô thị đủ điều kiện thay vì thiết kế thành cơ chế đặc thù riêng lẻ.

Cần chính sách đột phá, đủ mạnh để phát triển kinh tế biển

Đại biểu Tạ Đình Thi - Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội kiến nghị - Nguồn: Quốc hội

Cho ý kiến về nội dung phát triển kinh tế biển trong dự thảo Luật, đại biểu Tạ Đình Thi - Đoàn ĐBQH thành phố Hà Nội đánh giá cao dự thảo Luật đã có các điều khoản cụ thể thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 20-NQ/TW của Trung ương về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và triển khai Nghị quyết số 139/2024/QH15 của Quốc hội về Quy hoạch không gian biển quốc gia.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng "hai con số" và biến khát vọng biển thành hiện thực, theo đại biểu, các chính sách về kinh tế biển trong Luật cần thực sự đột phá, vượt trội và đủ mạnh. Đại biểu đưa ra các nhóm kiến nghị.

Thứ nhất, cần xác lập rõ đô thị đặc biệt là "đầu tàu" trong phát triển kinh tế biển. Đề nghị rà soát, bổ sung rõ hơn tại Mục 4, Chương III về phát triển kinh tế biển (các Điều 52, 53), cần giao thẩm quyền, cơ chế đặc thù để các đô thị đặc biệt, như thành phố Hồ Chí Minh, tiên phong trong xây dựng các mô hình mới, như "đô thị biển thông minh" hay "trung tâm kinh tế biển mạnh" như tinh thần Nghị quyết 20-NQ/TW, làm hạt nhân cho tăng trưởng vùng và quốc gia.

Thứ hai, các ưu đãi về tài chính và đầu tư phải thực sự vượt trội để thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào lĩnh vực biển mới. Đại biểu cho biết, Điều 47 dự thảo Luật đã có các quy định về ưu đãi thuế, thời hạn dự án. Để đạt các chỉ tiêu đầy tham vọng như công suất điện gió ngoài khơi 6-10 GW vào năm 2030 theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đại biểu đề nghị nghiên cứu, bổ sung cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), nhất là đối với công nghệ năng lượng tái tạo, công nghệ khai thác biển sâu và mô hình kinh tế biển mới (như kinh tế hydro xanh, công nghiệp đóng tàu hiện đại, logistics biển).

Thứ ba, cần có cơ chế phát triển đồng bộ hạ tầng biển và không gian phát triển mới. Theo đại biểu, dự thảo Luật tại các Điều 52, 53, 56 đã mở ra hướng mới cho phát triển các hải đảo, kinh doanh bất động sản nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, để phát triển bền vững theo đúng triết lý của Liên hợp quốc về quản trị đại dương toàn diện, kết hợp hài hòa giữa chủ quyền quốc gia, phát triển kinh tế biển xanh và bảo vệ sinh thái nguyên vẹn cho các thế hệ tương lai, cần quy định cụ thể hơn về việc bảo đảm kết nối hạ tầng chiến lược giữa đô thị, cảng biển... gắn với tăng cường năng lực nghiên cứu khoa học và làm chủ công nghệ biển.

Phát triển đô thị phải gắn liền với an sinh xã hội và bình đẳng giới

Đại biểu Nguyễn Thanh Cầm - Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp phát biểu ý kiến - Nguồn: Quốc hội

Đề cập đến công tác an sinh xã hội, đại biểu Nguyễn Thanh Cầm, Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp nhấn mạnh, phát triển đô thị không nên chỉ tập trung vào các cơ chế thúc đẩy kinh tế mà cần cân đối hài hòa với trách nhiệm cung ứng dịch vụ xã hội thiết yếu như y tế, giáo dục, văn hóa và nhà ở.

Từ đó, góp ý vào dự thảo luật, đại biểu đưa ra 5 kiến nghị cụ thể.

Một là, đánh giá tác động đa chiều khi thí điểm. Đối với các cơ chế, chính sách thí điểm quy mô lớn tại Điều 8, cần bổ sung yêu cầu đánh giá tác động về quốc phòng, an ninh, trật tự an toàn xã hội và đảm bảo bình đẳng giới trước khi HĐND thành phố quyết định đối với những trường hợp thí điểm có quy mô lớn, phạm vi ảnh hưởng rộng.

Hai là, việc xã hội hóa hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính (Điều 9), đề nghị bổ sung thêm nguyên tắc, lấy sự hài lòng của người dân làm trung tâm. Đồng thời, cần tránh áp dụng hình thức xã hội hóa trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh. Đặc biệt, không thực hiện xã hội hóa nếu việc này làm tăng khó khăn hoặc hạn chế cơ hội tiếp cận của các nhóm đối tượng được bảo trợ xã hội.

Ba là, quan tâm đặc biệt đến nhóm yếu thế, đại biểu đề nghị bổ sung cơ sở hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho trẻ em tự kỷ vào hệ thống y tế đô thị (Khoản 1 Điều 27). Đồng thời, cần ưu tiên chăm sóc sức khỏe cho người dễ bị tổn thương, người dân tộc thiểu số, miền núi và các trường hợp cần hỗ trợ khẩn cấp.

Bốn là, bảo đảm sinh kế khi chuyển đổi đô thị. Quá trình chỉnh trang hoặc chuyển đổi đất nông nghiệp sang phi nông nghiệp phải đi kèm với đánh giá tác động xã hội. Đại biểu cho rằng, luật cần quy định rõ các giải pháp đào tạo nghề, tạo việc làm và đảm bảo thu nhập cho người dân bị ảnh hưởng, nhất là lao động nữ và người cao tuổi.

Năm là, lồng ghép giới trong quy hoạch và chính sách. Để đô thị thực sự văn minh và hạnh phúc, đại biểu kiến nghị đẩy mạnh lồng ghép giới trong quy hoạch, thiết kế đô thị và hoạch định chính sách. Theo đại biểu, việc này cũng cần được áp dụng vào các chiến lược giảm thiểu rủi ro thiên tai, biến đổi khí hậu nhằm đáp ứng nhu cầu riêng biệt của phụ nữ và trẻ em gái, phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam.

“Những điều chỉnh này sẽ giúp các đô thị trở thành nơi mọi người dân, đặc biệt là nhóm dễ bị tổn thương, đều có cơ hội phát triển và được bảo vệ an toàn”, đại biểu Nguyễn Thanh Cầm nhấn mạnh.

Nam Sơn