Mở rộng không gian để đô thị chủ động thí điểm chính sách

Các đại biểu Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị. Ảnh: Quochoi.vn

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị và đánh giá cao cách tiếp cận theo hướng tăng cường phân quyền, tạo không gian chủ động hơn cho các đô thị, nhất là đô thị đặc biệt.

Phân định rõ thẩm quyền HĐND, UBND và người đứng đầu

Góp ý về cơ chế thí điểm chính sách tại Điều 8, đại biểu Lê Thị Song An đánh giá cao quy định cho phép thành phố quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới khác với luật, nghị quyết của Quốc hội hoặc đối với những vấn đề chưa được pháp luật quy định.

Theo đại biểu, đây là một trong những cơ chế quan trọng, có thể xem là “điểm mở” của dự thảo Luật, bởi thực tiễn phát triển đô thị diễn ra nhanh, liên tục xuất hiện những vấn đề, mô hình và yêu cầu quản lý mới trong khi pháp luật chưa kịp quy định.

“Nếu mỗi vấn đề phát sinh đều phải chờ sửa luật hoặc xây dựng một nghị quyết riêng thì chính sách có thể chậm hơn rất nhiều so với yêu cầu của thực tiễn”, đại biểu Lê Thị Song An phân tích.

Các đại biểu Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị. Ảnh: Quochoi.vn

Tuy nhiên, khoản 3 Điều 8 lại xác định các nhóm lĩnh vực cụ thể được phép thí điểm. Đại biểu cho rằng, nếu tiếp tục liệt kê các lĩnh vực được thí điểm thì danh mục này có thể trở thành giới hạn đối với sự chủ động của thành phố trong tương lai. Do đó, đại biểu đề nghị thay đổi cách tiếp cận theo hướng không cố gắng liệt kê những lĩnh vực được thí điểm mà xác định rõ những lĩnh vực không được thí điểm. Những vấn đề còn lại nên cho phép thành phố chủ động đề xuất và quyết định theo các điều kiện, quy trình và cơ chế kiểm soát do Luật quy định.

Về thẩm quyền quyết định thí điểm và xử lý kết quả sau thí điểm, đại biểu Lê Thị Song An cho rằng, dự thảo vẫn chưa trao đầy đủ quyền chủ động cho thành phố. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu mạnh dạn phân quyền đối với những vấn đề pháp luật chưa quy định. Sau khi thí điểm thành công, đáp ứng các tiêu chí do Luật quy định và thuộc phạm vi Quốc hội giao quyền, HĐND thành phố cần được quyết định chuyển sang áp dụng chính thức trên địa bàn.

Đại biểu Lê Thị Song An cũng đề nghị tiếp tục rà soát, phân định thẩm quyền theo hướng: Những vấn đề lớn, có tính chiến lược, chính sách và ảnh hưởng rộng đến người dân thuộc thẩm quyền HĐND; những vấn đề mang tính quản lý, tổ chức thực hiện nên mạnh dạn giao cho UBND; còn những vấn đề điều hành thường xuyên, cần quyết định nhanh và xác định rõ trách nhiệm cá nhân thì nghiên cứu giao trực tiếp cho Chủ tịch UBND thành phố.

Đại biểu đề nghị cân nhắc tiến tới áp dụng chế độ thủ trưởng đối với người đứng đầu chính quyền đô thị nhằm tăng tính năng động và phát huy vai trò người đứng đầu. Đi cùng với phân quyền, cần tăng cường cơ chế kiểm soát quyền lực. HĐND cần được tăng cường vai trò giám sát đối với UBND và Chủ tịch UBND thành phố, không chỉ bằng việc tăng tỷ lệ đại biểu hoạt động chuyên trách mà còn thông qua các công cụ về giải trình, chất vấn, giám sát chuyên đề, công khai quyết định và trách nhiệm của người đứng đầu.

Về phân quyền, đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) đồng tình với nguyên tắc phân quyền triệt để và yêu cầu thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng đầu phải gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch. Qua rà soát dự thảo, đại biểu cho biết có nhiều nội dung giao thẩm quyền cho HĐND, trong đó có những vấn đề lớn liên quan trực tiếp đến chính sách phát triển địa phương.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Theo đại biểu, vấn đề không chỉ nằm ở số lượng quyền được trao mà quan trọng hơn là tính chất của quyền. Trong đó, HĐND cần thực sự phát huy vai trò của thiết chế dân chủ đại diện trong quyết định chính sách và kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính địa phương.

Vì thế, đại biểu đề nghị thiết kế rõ ba tầng kiểm soát gắn với vai trò của HĐND, gồm trước khi quyết định, trong quá trình thực hiện và hậu kiểm, đánh giá, xử lý trách nhiệm sau thực hiện. Đồng thời, cần nâng cao vai trò, năng lực của các ban HĐND và đại biểu HĐND trong giám sát, phản biện, tham gia xây dựng chính sách.

Đại biểu cũng lưu ý nguy cơ phân mảnh pháp luật khi nhiều địa phương được quyền ban hành các chính sách khác nhau. Vì vậy, Luật phải xác định rõ ranh giới giữa quyền quyết định của địa phương với pháp luật chung, cùng cơ chế kiểm tra, giám sát tương ứng.

Đô thị đặc biệt cần là đầu tàu phát triển kinh tế

Đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn Hà Nội) phát biểu thảo luận. Ảnh: Quochoi.vn

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Tạ Đình Thi (Đoàn Hà Nội) cho rằng, phát triển kinh tế biển trong dự thảo Luật Phát triển đô thị có ý nghĩa chiến lược, không chỉ đối với phát triển các thành phố trong tương lai mà còn đối với sự phát triển chung của đất nước.

Theo đại biểu, dự thảo Luật đã có các quy định cụ thể nhằm thể chế hóa những chủ trương lớn của Đảng về xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, đồng thời triển khai các mục tiêu về quy hoạch không gian biển quốc gia. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số và hiện thực hóa khát vọng biển, đại biểu cho rằng các chính sách về kinh tế biển trong Luật cần thực sự đột phá và đủ mạnh.

Đại biểu đề nghị rà soát, bổ sung và làm rõ hơn tại mục về phát triển kinh tế biển, đây cần được xác định là những hạt nhân quan trọng cho tăng trưởng và phát triển quốc gia.

Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) đề nghị tập trung tháo gỡ các dự án chậm triển khai. Theo đại biểu, đây là nguồn lực đang bị đóng băng, đất đai chưa được sử dụng hiệu quả.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) đề nghị tập trung tháo gỡ các dự án chậm triển khai. Ảnh: Quochoi.vn

Về quy hoạch tổng thể thành phố, đại biểu cho rằng đây là bước phân quyền rất mạnh. Tuy nhiên, quy hoạch của một siêu đô thị có tác động vượt địa giới hành chính, liên quan đến giao thông vùng, cảng biển, sân bay, nguồn nước, lưu vực sông và kết cấu hạ tầng quốc gia.

Do đó, chỉ quy định nghĩa vụ báo cáo Thủ tướng trước khi phê duyệt là chưa đủ. Đại biểu đề nghị Luật quy định rõ việc lấy ý kiến và xử lý ý kiến của Chính phủ hoặc Thủ tướng đối với những nội dung liên quan đến quy hoạch ngành quốc gia, kết cấu hạ tầng quốc gia và liên vùng.

Về lựa chọn nhà đầu tư chiến lược, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng cần bảo đảm cạnh tranh thực chất. Các dự án có quy mô từ 800 tỷ đồng đến 75.000 tỷ đồng cần thời gian nghiên cứu khả thi và thu xếp vốn, trong khi thời hạn 7 ngày để nhà đầu tư thứ hai lập hồ sơ là quá ngắn.

Đại biểu đề nghị công khai danh mục dự án và tiêu chí chấm điểm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trước khi tiếp nhận hồ sơ; đồng thời kéo dài thời hạn tiếp nhận đối với các dự án quy mô lớn, có thể nghiên cứu tối thiểu 45 ngày.

“Điều cần kiểm soát không phải là nhà đầu tư được gọi là chiến lược hay không mà là quá trình lựa chọn có thực sự cạnh tranh, minh bạch hay không”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Đình Hiệp