'Quyền được trao càng mạnh thì thiết chế kiểm soát phải càng mạnh và thực chất'

Sáng ngày 11/8, tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.

Đại biểu Trịnh Xuân An - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc phòng - An ninh và đối ngoại. Ảnh: Media Quốc hội

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đoàn Đồng Nai) cho rằng dự án Luật Phát triển đô thị đã chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ việc từng địa phương phải “xin” cơ chế đặc thù sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm.

“Quyền được trao càng mạnh thì thiết chế kiểm soát phải càng mạnh và thực chất,” ông nêu quan điểm khi góp ý về việc phân quyền.

Ông An dẫn chứng trong 35 điều quy định về cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, có tới 32 điều trực tiếp giao thẩm quyền cho HĐND thành phố. HĐND được trao quyền quyết định, quy định chính sách trên những lĩnh vực rất lớn từ tổ chức bộ máy và công vụ; quy hoạch; trật tự, an toàn xã hội đến hạ tầng năng lượng; khoa học - công nghệ và thử nghiệm có kiểm soát; tài chính - ngân sách, đầu tư, đất đai, nguồn nhân lực và ưu đãi đầu tư...

Đặc biệt, dự thảo Luật còn trao cho HĐND thẩm quyền rất lớn trong quyết định chủ trương đầu tư; cho phép HĐND quy định tiêu chí, điều kiện, trình tự, thủ tục thử nghiệm có kiểm soát và cơ chế kiểm soát thử nghiệm.

Vấn đề quan trọng ông An chỉ ra không phải HĐND được trao bao nhiêu quyền, mà cấp này được trao quyền quyết định, quy định chính sách và trong một số trường hợp được quyết định khác với quy định chung. “Như vậy, HĐND đang được trao một không gian tự chủ về thể chế rất lớn. Vì vậy, phải thiết kế đồng thời cả năng lực quyết định chính sách và năng lực kiểm soát quyền lực,” đại biểu nêu quan điểm.

Ở góc độ khác, ông An cũng lưu ý nguy cơ phân mảnh pháp luật nếu HĐND mỗi thành phố đều có quyền ban hành các chính sách khác nhau, cũng có thể hình thành nhiều “lớp pháp luật đô thị” khác nhau.

Vì vậy, theo đại biểu, phân quyền về thể chế phải có giới hạn rõ ngay trong luật, đồng thời cần cơ chế kiểm tra, giám sát, công khai và hệ thống hóa các văn bản của địa phương để người dân, doanh nghiệp biết chính xác pháp luật nào được áp dụng.

"Quốc hội đang không chỉ phân quyền quản lý mà thực chất còn trao một không gian tự chủ đáng kể trong xây dựng chính sách địa phương, vì vậy phải đồng thời giải quyết ba vấn đề: Ranh giới quyền lực - năng lực của HĐND - cơ chế kiểm soát và chống phân mảnh pháp luật," ông An phát biểu.

Tạo sự chủ động cho địa phương

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên). Ảnh: Media Quốc hội

Cùng góp ý về vấn đề phân quyền, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) đề cập đến quy định cho phép Chính phủ sau khi báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội được ban hành chính sách thí điểm khác hoặc chưa có trong luật. Ông đề nghị xác định rõ phạm vi, giới hạn quyền hạn, loại trừ các nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội theo Hiến pháp; quy định thời hạn thí điểm, cơ chế giám sát và trách nhiệm báo cáo Quốc hội.

Đại biểu cũng lưu ý, việc giao HĐND thành phố quyết định chính sách thu nhập đối với người làm việc tại một số cơ quan Trung ương trên địa bàn cần cân nhắc kỹ để tránh ảnh hưởng đến tính thống nhất của chế độ công vụ. Cần quy định rõ nguồn kinh phí do ngân sách địa phương đảm bảo, không sử dụng ngân sách Trung ương. Đồng thời, cần làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế thử nghiệm với pháp luật chuyên ngành (đất đai, điện lực, đầu tư, quy hoạch). Quy định nguyên tắc bảo vệ cán bộ trong trường hợp đã làm đúng quy trình nhưng phát sinh rủi ro khách quan.

Đồng tình với việc phân quyền nhằm tinh gọn và nâng cao hiệu lực bộ máy, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh) đề nghị phân định rõ những vấn đề lớn, chiến lược thuộc thẩm quyền HĐND; công việc quản trị, tổ chức thực hiện giao cho UBND. Còn các vấn đề điều hành thường xuyên cần quyết định nhanh thì giao trực tiếp cho Chủ tịch UBND thành phố, tiến tới nghiên cứu áp dụng chế độ thủ trưởng.

Đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn Tây Ninh). Ảnh: Media Quốc hội

Với cơ chế thí điểm, chính sách mới, đại biểu Lê Thị Song An đề xuất đổi mới tư duy làm luật. Thay vì liệt kê danh mục các lĩnh vực được thí điểm (khiến danh mục dễ trở thành giới hạn cho sự chủ động của địa phương), Luật nên quy định rõ các lĩnh vực "không được thí điểm". Những vấn đề còn lại sẽ giao cho thành phố chủ động đề xuất, quyết định theo quy trình, điều kiện kiểm soát.

Đồng thời, đại biểu đề nghị mạnh dạn phân quyền cho HĐND thành phố quyết định chuyển các chính sách thí điểm thành công sang áp dụng chính thức trên địa bàn nếu đáp ứng các tiêu chí quy định, thay vì lại phải làm thủ tục kiến nghị cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản mới.

Đinh Nhung