Minh bạch giá, ngăn bóp méo thị trường thuốc, thiết bị y tế

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa phát biểu thảo luận tại Tổ sáng 21/10. Ảnh: N. TRƯỜNG

Ngăn nâng giá, chuyển giá thuốc, thiết bị y tế

Góp ý về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa chỉ ra, thị trường dược và thiết bị y tế hiện nay chưa được kiểm soát một cách chặt chẽ và phát sinh nhiều biểu hiện tiêu cực, lệch lạc.

Mặc dù đây là một thị trường tác động rất lớn đến chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh, đến sức khỏe của người dân và chi phí khám chữa bệnh cũng như túi tiền của người dân ở đây phải chi trả, song thời gian vừa qua, việc nâng giá, chuyển giá các thiết bị y tế và thuốc chữa bệnh rất lớn, thậm chí mang tính chất phổ biến.

Tổng Kiểm toán nhà nước thông tin, Kiểm toán nhà nước đã có các cuộc kiểm toán chuyên đề về lĩnh vực này và nhận thấy những vấn đề rất đáng lo ngại; trong đó tình trạng câu kết, sự liên kết giữa các doanh nghiệp trong nước với nhau, giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp ngoài nước, hình thành nên các hệ sinh thái để thực hiện nâng giá, chuyển giá, bóp méo giá thuốc, thiết bị y tế lên gấp nhiều lần.

Từ thực tế này, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị, việc sửa đổi, bổ sung Luật Dược và Luật Khám, chữa bệnh lần này cần tập trung nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát giá thành sản xuất và giá bán thiết bị y tế, các loại thuốc chữa bệnh, với những giải pháp tổng thể hơn.

Đồng tình quan điểm cần xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giá thuốc và giá thiết bị y tế được kết nối liên thông, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị cần công khai giá bán cũng như chi phí sản xuất, giá thành sản xuất, giá bán buôn và giá bán lẻ; tích hợp vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để các cơ sở khám, chữa bệnh, người dân tiếp cận được giá.

Tổng Kiểm toán nhà nước cũng đề nghị cần mở cửa hơn nữa đối với thị trường dược và thiết bị y tế để bảo đảm minh bạch và gia tăng tính cạnh tranh, tránh bóp méo hai thị trường này.

Về cơ chế giá đối với thiết bị y tế và dược, Tổng Kiểm toán nhà nước thống nhất thực hiện theo nguyên tắc thị trường song phải có sự quản lý và kiểm soát của Nhà nước trong một số trường hợp và đối với một số loại sản phẩm thuốc, trang thiết bị thiết yếu; nhằm tránh tình trạng đầu cơ, thao túng, chuyển giá, bóp méo chi phí sản xuất thực và giá của thiết bị y tế và thuốc chữa bệnh.

Đồng thời, Dự thảo Luật cần bổ sung vào quy định các hành vi cấm trong sản xuất, kinh doanh, phân phối thuốc và thiết bị y tế theo hướng cấm các hành vi chuyển giá, nâng giá thuốc và thiết bị y tế để trục lợi; nghiêm cấm bóp méo, phản ánh không trung thực các chi phí sản xuất, chi phí cấu thành và giá bán thuốc và thiết bị y tế.

Minh bạch cơ chế quản lý trang thiết bị theo vòng đời

Đề cập đến quy định về quản lý toàn bộ vòng đời của thiết bị y tế, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị nội dung này cần quy định rõ ràng, minh bạch khâu nào doanh nghiệp làm, khâu nào Nhà nước.

Quang cảnh Phiên thảo luận Tổ. Ảnh: N. TRƯỜNG

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước, việc của Nhà nước là ban hành cơ chế, quy chế, định mức, tiêu chuẩn kinh tế kỹ thuật để bảo đảm thuốc và trang thiết bị y tế sản xuất ra có chất lượng, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn, quy chuẩn. Đồng thời, Nhà nước quản lý kiểm soát đảm bảo cho giá thuốc và trang thiết bị hợp lý, phù hợp với túi tiền của người dân.

“Cần quy định rất minh bạch. Trách nhiệm của Nhà nước do ai làm? Cơ chế, biện pháp kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực như thế nào, để tránh tạo ra cơ chế xin - cho, tham nhũng, tiêu cực” - Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh.

Theo đó, Bộ Y tế chịu trách nhiệm xây dựng, ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật trong sản xuất trang thiết bị y tế. Địa phương dựa trên cơ sở các khung và hướng dẫn về tiêu chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật của Bộ Y tế ban hành để xác định giá dịch vụ.

Đặt sức khỏe nhân dân lên trên nguồn thu ngân sách từ thuốc lá

Đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Tổng Kiểm toán nhà nước nhấn mạnh, chủ trương của Đảng và Nhà nước là hạn chế, phòng, chống tác hại của thuốc lá. Chủ trương này cần được thể chế hóa và thực hiện nghiêm minh, có hiệu quả trên thực tế.

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước, việc giảm thiểu, kiểm soát và phòng, chống tác hại của thuốc lá cần đặt ra toàn diện. Các cơ chế, chính sách cần được thiết kế tổng thể  các biện pháp đối với cả bên cung và bên cầu, kèm theo đó là những giải pháp hỗ trợ như: tuyên truyền về tác hại phòng, chống tác hại của thuốc lá; cưỡng chế thực thi pháp luật; xử phạt vi phạm đối với những hành vi vi phạm pháp luật; cũng như các biện pháp công cụ về kinh tế, thuế để kiểm soát nguồn cung và giảm thiểu nhu cầu sử dụng thuốc lá.

Các đại biểu Quốc hội tại Phiên thảo luận Tổ. Ảnh: N. TRƯỜNG

Với quan điểm đó, Tổng Kiểm toán nhà nước đánh giá, Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang nghiêng về khía cạnh sản xuất, phân phối, tiêu thụ và sử dụng thuốc lá. Do đó, Cơ quan soạn thảo cần rà soát, bổ sung quy định theo hướng mở rộng các biện pháp để giảm thiểu, kiểm soát các nguồn cung và việc sử dụng thuốc lá.

“Chúng ta phải khẳng định không vì phát triển ngành công nghiệp thuốc lá để tăng thu ngân sách. Bởi tác hại của thuốc lá không chỉ gây ra đối với bản thân người sử dụng mà còn có tác hại sâu rộng đến đời sống cộng đồng” - Tổng Kiểm toán nhà nước nêu rõ.

Theo đó, Tổng Kiểm toán nhà nước cho rằng, trong quản lý và phát triển ngành công nghiệp thuốc lá, bao gồm cả nguyên liệu để sản xuất thuốc lá cũng phải đặt trên quan điểm là bảo vệ sức khỏe của người dân và vì lợi ích của cộng đồng lên hàng đầu.

Đối với ngành công nghiệp sản xuất thuốc lá, Nhà nước cũng nên rút khỏi lĩnh vực này càng sớm càng tốt, để tránh xung đột về lợi ích kinh tế trong thực hiện các biện pháp, các công cụ để giảm thiểu và tăng cường phòng, chống tác hại của thuốc lá – Tổng Kiểm toán nhà nước đề xuất.

Liên quan đến việc bổ sung quy định tại Điều 9 Dự thảo Luật về các hành vi nghiêm cấm, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị bổ sung các quy định về cấm sử dụng thuốc lá, như cấm sử dụng thuốc lá ở nơi công cộng, khu dân cư, cơ sở khám chữa bệnh…

Đối với vấn đề liên quan đến chi phí xử lý thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả... Tổng Kiểm toán nhà nước cho rằng, người vi phạm phải chịu chi phí kiểm định, chi phí tiêu hủy và chi phí về giám định liên quan đến việc tiêu hủy thuốc lá lậu, thuốc lá giả bị thu giữ; trừ trường hợp không xác định được người vi phạm.

Liên quan đến điều khoản chuyển tiếp, Tổng Kiểm toán nhà nước lưu ý, Dự thảo cần  nghiên cứu bổ sung quy định về xử lý đối với giấy phép đã cấp, hàng tồn kho hiện có hoặc hàng hóa đang làm thủ tục về hải quan, các hợp đồng đã ký kết đối với sản phẩm đã được bổ sung là những các hành vi bị cấm. 

Theo đó, điều khoản chuyển tiếp cần mở rộng đối với trường hợp các hợp đồng đã được phép, đang triển khai và các hàng hóa thuốc lá, nguyên liệu để sản xuất thuốc lá đang được bảo quản và dự trữ, để đảm bảo quyền lợi của doanh nghiệp.

N. HỒNG