Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất): Gắn phân bổ nguồn lực với hiệu quả kinh tế - xã hội

 Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Tờ trình Dư án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Ảnh: VPQH

Hợp nhất khuôn khổ quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công

Sáng 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội đã nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Trình bày Tờ trình về Dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước (NSNN) và Luật Đầu tư công là cần thiết nhằm hoàn thiện thể chế, gắn phân cấp với nguồn lực và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Việc hợp nhất 2 Luật sẽ tạo khuôn khổ pháp lý đồng bộ, làm rõ trách nhiệm, tăng cường kỷ luật tài khóa và gắn việc phân bổ vốn với hiệu quả kinh tế - xã hội. Qua đó, góp phần khơi thông nguồn lực, tăng cường phân cấp, phân quyền, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; đồng thời rút ngắn, thống nhất thời gian trong quy trình quản lý ngân sách, giảm chi phí tuân thủ và chi phí tổ chức thực hiện đối với các cơ quan quản lý, cơ quan chấp hành.

Theo Bộ trưởng, Dự thảo Luật NSNN (hợp nhất) gồm 10 chương, 113 điều, giảm 79 điều so với 2 Luật hiện hành. Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước hiện hành, đồng thời lồng ghép các nội dung của Luật Đầu tư công vào những chương, điều, khoản tương ứng. Các nội dung đặc thù về đầu tư công được quy định tại chương riêng.

Một nội dung trọng tâm của Dự thảo Luật là hợp nhất khuôn khổ quản lý NSNN và đầu tư công, cắt giảm các nội dung trùng lặp, chưa đồng bộ, gắn với quản trị rủi ro và thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý NSNN.

Theo đó, kế hoạch đầu tư công được thống nhất gắn kết với kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán NSNN hằng năm; thống nhất, đồng bộ các quy định về thẩm quyền của các cấp về NSNN; thống nhất phạm vi NSNN và vốn đầu tư công; sửa đổi, bổ sung các khái niệm, quy định, nghị quyết của Quốc hội trong lĩnh vực tài chính, ngân sách và các văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời bổ sung quy định về chuyển đổi số và cơ sở dữ liệu quốc gia về NSNN.

Đẩy mạnh phân cấp, tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách

Một định hướng quan trọng khác của Dự thảo Luật là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực.

Theo đó, Dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung hiện hành của Luật Đầu tư công, như tiêu chí phân loại dự án nhóm A, nhóm B, nhóm C; trình tự, thủ tục, hồ sơ quyết định chủ trương đầu tư, điều chỉnh chủ trương đầu tư; trình tự lập, thẩm định và quyết định đầu tư...

Việc phân cấp đi cùng yêu cầu đơn giản hóa trình tự, thủ tục phù hợp với quy mô dự án. Trong đó, Dự thảo tích hợp các nội dung ở bước phê duyệt chủ trương đầu tư và quy trình xem xét, quyết định đầu tư đối với dự án nhóm C.

 Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH

Dự thảo cũng đề xuất chuyển thẩm quyền quyết định việc chuyển nguồn vốn đầu tư công từ ngân sách trung ương từ HĐND cấp tỉnh sang UBND cấp tỉnh; bổ sung nguyên tắc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và ngân sách cấp xã theo Kết luận số 76-KL/TW của Trung ương.

Về phân bổ nguồn lực, Dự thảo hướng đến phân bổ nguồn lực gắn với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội. Theo đó, Dự thảo sửa đổi, bổ sung nguyên tắc đánh giá hiệu quả đầu tư xuyên suốt từ khâu lập, thẩm định đến vận hành, khai thác; xác định sơ bộ tổng mức đầu tư trong quá trình đề xuất dự án.

Để xử lý những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và tăng cường kỷ luật, kỷ cương NSNN, Dự thảo đề xuất cho phép sử dụng ngay số tăng thu NSNN trong quá trình điều hành; sử dụng dự phòng, dự trữ tài chính, dự toán chi còn lại để ứng phó với tình trạng khẩn cấp, ổn định kinh tế vĩ mô.

Dự thảo cũng quy định cụ thể đối tượng chi đầu tư phát triển; cắt giảm các nhiệm vụ chi được bố trí từ 2 nguồn để phù hợp với tính chất khoản chi; bổ sung trách nhiệm của Bộ Khoa học và Công nghệ đối với dự toán khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, bảo đảm đồng bộ với quy định hiện hành.

Đáng chú ý, Dự thảo sửa đổi quy định về xử lý thu, chi NSNN cuối năm và chuyển nguồn NSNN theo hướng cho phép tiếp tục thanh toán trong thời gian chỉnh lý quyết toán đối với các khoản đủ điều kiện; thu hẹp đối tượng được chuyển nguồn; thống nhất thời hạn thực hiện chi đối với các khoản được chuyển nguồn không quá ngày 31 tháng 12 năm sau, trừ các khoản kinh phí thực hiện chính sách tiền lương, phụ cấp, trợ cấp và các khoản tính theo tiền lương.

Quy định chặt chẽ hơn, thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách nhà nước

Thẩm tra Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban Kinh tế và Tài chính, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội thống nhất về sự cần thiết ban hành Luật NSNN (hợp nhất).

Cơ quan thẩm tra cơ bản ghi nhận định hướng đẩy mạnh phân cấp, phân định thẩm quyền trong quản lý NSNN và đầu tư công; đồng thời đề nghị rà soát các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan nhà nước, tránh trùng lặp với Hiến pháp và các luật có liên quan, bảo đảm không bỏ sót nhiệm vụ và tạo thuận lợi trong tổ chức thực hiện.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra Dự án Luật. Ảnh: VPQH

Về kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán NSNN hằng năm, Ủy ban cơ bản nhất trí với đề xuất của Chính phủ về tích hợp các kế hoạch, nghị quyết liên quan đến NSNN và đầu tư công trước đây được quy định riêng. Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm quy định đồng bộ, không làm thay đổi bản chất, nguyên tắc và yêu cầu quản lý của từng lĩnh vực.

Liên quan đến việc phân bổ, sử dụng số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách, đa số ý kiến trong Ủy ban cơ bản thống nhất với chủ trương giao Chính phủ, UBND các cấp được phân bổ, sử dụng số tăng thu nhằm nâng cao tính chủ động trong điều hành và kịp thời sử dụng nguồn tăng thu, tiết kiệm chi đã được xác định chắc chắn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Cơ quan thẩm tra đề nghị quy định chặt chẽ hơn về điều kiện áp dụng. Việc phân bổ, sử dụng chỉ thực hiện khi xác định chắc chắn nguồn tăng thu, tiết kiệm chi, đồng thời phải bảo đảm ưu tiên thực hiện đầy đủ các nhiệm vụ chi theo quy định của luật. Các nguyên tắc, tiêu chí, điều kiện và trình tự sử dụng, phân bổ nguồn này cũng cần được quy định rõ để tránh tạo cơ chế làm giảm chất lượng lập dự toán, bảo đảm cân bằng thu - chi NSNN.

Đối với việc phân loại dự án đầu tư công, đa số ý kiến Cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với định hướng quy định trong luật các tiêu chí, trình tự, thủ tục thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội đối với chương trình mục tiêu quốc gia, dự án quan trọng quốc gia; giao Chính phủ quy định chi tiết đối với dự án nhóm A, B, C.

Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát toàn diện các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, không giao quy định những vấn đề thuộc chính sách cơ bản, nguyên tắc quản lý hoặc làm phát sinh, thay đổi thẩm quyền đã được quy định trong luật.

Về chi chuyển nguồn, Cơ quan thẩm tra thấy rằng, thực tế trong những năm qua, số chi chuyển nguồn có xu hướng tăng dần, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi NSNN, làm giảm kỷ cương, kỷ luật tài chính, giảm hiệu quả sử dụng ngân sách.

Do đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát, quy định chặt chẽ hơn. thu hẹp phạm vi chuyển nguồn NSNN để bảo đảm phản ánh đúng kết quả thu, chi NSNN theo niên độ, nâng cao tính minh bạch của số liệu thu, chi, bội chi và nhu cầu vay của NSNN; phù hợp với thông lệ quốc tế và bảo đảm việc quản lý, sử dụng NSNN tiết kiệm, hiệu quả.

Về bổ sung quy định đánh giá hiệu quả đối với chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, đây là nội dung mới, quan trọng nhằm thể chế hóa chủ trương, định hướng tại Kết luận số 18-KL/TW. Do phạm vi áp dụng rộng, các nhiệm vụ, dự án có tính chất khác nhau và gắn với định hướng phát triển từng thời kỳ, việc phân cấp, giao Chính phủ quy định chi tiết được đánh giá là phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.

N. HỒNG