Phân cấp ngân sách gắn với bảo đảm nguồn lực phát triển Thủ đô

Các đại biểu đề nghị hoàn thiện quy định theo hướng phân cấp rõ nhiệm vụ, thẩm quyền, nguồn lực và trách nhiệm, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Làm rõ trách nhiệm phân bổ, sử dụng và giám sát ngân sách

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị cụ thể hóa cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa ngân sách cấp tỉnh và cấp xã, bảo đảm phù hợp với đặc điểm từng địa bàn.

Theo đại biểu, đối với Hà Nội, nhu cầu quản lý đô thị, duy tu hạ tầng, vệ sinh môi trường và cung cấp dịch vụ công rất khác nhau giữa phường trung tâm, khu vực đô thị hóa và xã ngoại thành. Nếu phân bổ ngân sách chủ yếu theo định mức bình quân, không tính đến khối lượng nhiệm vụ thực tế, sẽ khó đáp ứng yêu cầu của cơ sở.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 3 Điều 10 và khoản 1 Điều 41 nguyên tắc: Phân cấp nhiệm vụ chi phải đồng thời xác định nguồn kinh phí, thẩm quyền và trách nhiệm thực hiện. Việc phân bổ cần căn cứ vào dân số, đặc điểm địa bàn, khối lượng công việc và chi phí cung cấp dịch vụ công.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt phát biểu thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm tổ chức điều phối, bảo đảm nguồn lực theo phân cấp; cấp xã chịu trách nhiệm thực hiện trong phạm vi được giao. Khi phát sinh nhiệm vụ làm tăng chi, phải có cơ chế bổ sung kinh phí tương ứng.

Cùng với đó, phải xác định rõ trách nhiệm cuối cùng đối với các dự án đầu tư công liên xã, liên phường. Khoản 7 Điều 75 cho phép cấp xã quyết định chủ trương đầu tư một số dự án nhóm B, kể cả dự án thực hiện trên địa bàn từ hai xã, phường trở lên khi được cấp tỉnh giao.

Đồng tình với việc phân cấp, nhưng đại biểu đề nghị cần làm rõ trách nhiệm khi dự án liên quan đến nhiều địa phương. "Ví dụ, một tuyến đường hoặc công trình thoát nước đi qua nhiều phường. Nếu thiếu cơ chế phối hợp, những vướng mắc về vốn, giải phóng mặt bằng hoặc tiến độ có thể kéo dài, làm giảm hiệu quả của việc bỏ cấp trung gian", đại biểu Nguyễn Ngọc Việt dẫn chứng.

Đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 7 Điều 75 nguyên tắc: Khi giao dự án liên xã, liên phường phải xác định một cơ quan chủ trì chịu trách nhiệm xuyên suốt, cơ quan phối hợp, nguồn vốn, trách nhiệm quản lý sau đầu tư và thẩm quyền xử lý vướng mắc.

Đối với vấn đề vượt thẩm quyền cấp xã, UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm điều phối, giải quyết hoặc trình cấp có thẩm quyền quyết định. Người quyết định đầu tư chịu trách nhiệm về hiệu quả đầu tư và trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Đối với dự án nhóm C, cần bảo đảm việc lấy ý kiến về sự cần thiết và khả năng cân đối vốn không trở thành một vòng thủ tục thay thế bước quyết định chủ trương đầu tư đã được lược bỏ.

Quang cảnh thảo luận tổ đại biểu Quốc hội Đoàn Hà Nội chiểu 23-10. Ảnh: Văn Tuyến

Tán thành tăng quyền chủ động của UBND các cấp trong sử dụng nguồn tăng thu và xử lý, chuyển nguồn ngân sách. Tuy nhiên, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị bổ sung trách nhiệm báo cáo, giải trình tại Điều 69 và Điều 86, nhất là trong bối cảnh cấp xã tiếp nhận thêm nhiệm vụ về ngân sách và đầu tư công.

Theo đại biểu, HĐND cần được cung cấp kịp thời thông tin về phân bổ bổ sung, chuyển nguồn, thay đổi danh mục dự án và tiến độ giải ngân. Việc báo cáo nên tích hợp vào báo cáo ngân sách định kỳ, đồng thời kết nối thống nhất dữ liệu ngân sách cấp tỉnh và cấp xã, bảo đảm thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời và xác định rõ trách nhiệm xử lý, trả lời kiến nghị, phản ánh.

Bảo đảm nguồn lực cho Hà Nội thực hiện các dự án trọng điểm

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyến đề nghị Trung ương và Quốc hội nghiên cứu bảo đảm tỷ lệ điều tiết ngân sách phù hợp với Luật Thủ đô và điều kiện thực tế của Hà Nội, tạo nguồn lực ổn định để thành phố chủ động đầu tư hạ tầng thiết yếu, các công trình quy mô lớn và dự án liên vùng như đường sắt đô thị, các tuyến Vành đai 4, Vành đai 5. Đây không chỉ là những công trình phục vụ Hà Nội mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với cả nước.

Đại biểu Nguyễn Thị Tuyến tham gia thảo luận. Ảnh: Văn Tuyến

Cùng quan tâm đến nguồn lực phát triển Thủ đô, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị khi điều chỉnh tỷ lệ phân chia nguồn thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương theo khoản 3 Điều 36, cần đánh giá tác động đến khả năng cân đối ngân sách, các nhiệm vụ đã phân cấp cho cấp xã và nghĩa vụ đầu tư trung hạn của Hà Nội.

Theo đại biểu, nếu từ năm 2027 điều chỉnh giảm tỷ lệ phân chia một số khoản thu cho Hà Nội, cần xem xét ảnh hưởng đến nguồn thu thực tế thành phố được hưởng, khả năng cân đối chi thường xuyên và các cam kết đầu tư trung hạn, nhất là 5 dự án đường sắt đô thị, kế hoạch đầu tư công năm 2027 và giai đoạn 2026-2030.

Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc đánh giá tác động tại khoản 3 Điều 36; trường hợp tác động lớn, Chính phủ cần trình Quốc hội phương án chuyển tiếp hoặc giải pháp bảo đảm nguồn lực. Quy định này cần thống nhất với Điều 21 Luật Thủ đô và khoản 3 Điều 101 dự thảo.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt nhấn mạnh, không nên cố định tỷ lệ điều tiết riêng cho Hà Nội mà cần quyết định trên cơ sở nhiệm vụ chi, khả năng cân đối ngân sách và yêu cầu phát triển thực tế.

Thịnh An - Văn Tuyến