Điện mặt trời mái nhà: Pin lưu trữ là giải pháp cần thiết

Thị trường chưa bứt phá

Những năm gần đây, chi phí lắp đặt điện mặt trời mái nhà đã giảm mạnh, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân tiếp cận với nguồn năng lượng tái tạo này. Với các hộ gia đình, khảo sát trên thị trường cho thấy, hệ thống phổ biến từ 3-10kWp hiện có giá dao động khoảng 45-150 triệu đồng, tương đương 8-11 triệu đồng/kWp. Đây là mức đã giảm khoảng 30-40% so với giai đoạn trước năm 2022.

Đáng chú ý, khi tích hợp pin lưu trữ, yếu tố được xem là “chìa khóa” để khai thác tối đa hiệu quả điện mặt trời, chi phí đầu tư lại tăng đáng kể. Một hệ thống 5kW kèm pin có thể lên tới 100-170 triệu đồng, tùy dung lượng lưu trữ.

Đại diện Công ty Điện mặt trời Việt Nam Solar cho biết, thời gian qua tâm lý của người dân quan tâm điện mặt trời mái nhà đã thay đổi rõ rệt.

“Người dân không còn hỏi có nên lắp hay không, mà chuyển sang hỏi lắp thế nào để có lợi. Tuy nhiên, nhiều quyết định cuối cùng vẫn bị trì hoãn. Khách hàng rất quan tâm, nhưng họ cần câu trả lời rõ ràng về giá điện trong tương lai, cơ chế xử lý điện dư và thời gian hoàn vốn. Nếu những yếu tố này chưa rõ, họ sẽ tiếp tục chờ”, vị này cho hay.

Thực tế tại các đô thị lớn như Hà Nội và TPHCM cho thấy, số lượng hệ thống điện mặt trời mái nhà tự tiêu thụ đang tăng lên, trong đó tỷ lệ tích hợp pin lưu trữ cũng dần cải thiện. Tuy nhiên, mức tăng này chưa đủ tạo ra một làn sóng đầu tư mạnh mẽ.

Theo số liệu từ Tổng Công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC), đến cuối năm 2025, có 1.673 khách hàng đăng ký phát triển hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu thụ với tổng công suất 438,5MW. Trong đó, gần 1.600 khách hàng đã hoàn thành lắp đặt, đưa vào vận hành với công suất 323,6MW; phần còn lại đang triển khai.

Đáng chú ý, khoảng 454MWp công suất điện mặt trời mái nhà đã được đầu tư kèm hệ thống lưu trữ với dung lượng khoảng 8.600kWh. Đây là tín hiệu cho thấy xu hướng kết hợp pin lưu trữ đã bắt đầu hình thành, nhưng quy mô vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng.

Pin lưu trữ năng lượng trở thành giải pháp cần thiết.

Chi phí hệ thống và chính sách giá điện

BESS đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với sự an toàn và ổn định của hệ thống điện quốc gia. Nhiều chuyên gia năng lượng nhìn nhận, khi tỷ trọng năng lượng tái tạo như điện mặt trời tăng cao, hệ thống điện phải đối mặt với thách thức lớn về điều tiết công suất. Điện mặt trời phát công suất cực đại vào buổi trưa nhưng lại giảm mạnh về 0 vào cuối chiều và tối .

Trong bối cảnh đó, giá trị lớn nhất của BESS là khả năng "dịch chuyển điện năng". Điều này giúp giảm chi phí vận hành chung của toàn hệ thống, giảm nhu cầu đầu tư nguồn điện phát đỉnh đắt đỏ của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chỉ để đáp ứng nhu cầu tăng vọt trong vài giờ cao điểm, đồng thời nâng cao khả năng tích hợp nguồn năng lượng sạch.

Mới đây, EVN đã có văn bản kiến nghị gửi Bộ Công thương yêu cầu làm rõ hiệu quả của các dự án điện mặt trời gắn pin lưu trữ khi cho rằng mô hình này đang làm tăng giá thành mua điện đầu vào nhưng lợi ích thực tế đem lại chưa rõ ràng.

Theo tính toán của EVN, việc lắp đặt BESS làm tăng tổng mức đầu tư dự án quy mô trang trại (Solar farm), đẩy khung giá phát điện cao hơn khoảng 11% đến 14% (tương đương mức tăng từ 140 đến 190 đồng/kWh) so với các nhà máy thông thường không có lưu trữ.

EVN lo ngại bên mua điện sẽ phải gánh chi phí cao hơn, đồng thời đề nghị cơ quan quản lý đánh giá kỹ lưỡng nhu cầu thực tế của hệ thống điện trước khi cho phép phát triển ồ ạt các dự án kết hợp lưu trữ để tránh tình trạng dư thừa nguồn cung như một số quốc gia trong khu vực đã gặp phải.

Chia sẻ với báo chí, TS Ngô Đức Lâm, nguyên Phó viện trưởng Viện Năng lượng (Bộ Công thương) cho rằng kiến nghị này phản ánh góc nhìn bảo toàn tài chính và lợi nhuận của EVN dưới vai trò đơn vị mua điện đầu vào.

Tuy nhiên, ông Lâm chỉ ra rằng trước đây, việc đầu tư BESS từng là phương án bắt buộc đối với các dự án Solar Farm (trang trại điện mặt trời) nối lưới để đảm bảo an toàn vận hành và Bộ Công thương cũng đã ban hành khung giá phát điện cho các dự án có pin lưu trữ vào năm 2025.

Nếu chính sách giá điện có sự biến động lớn và thiếu tính nhất quán, các doanh nghiệp đã đổ vốn đầu tư vào BESS trước đây sẽ gánh chịu thiệt hại nặng nề, từ đó làm suy giảm niềm tin của các nhà đầu tư vào chiến lược phát triển năng lượng tái tạo.

Bảo Hân