Đề xuất nộp lưu chiểu điện tử với cả sách in

Cho ý kiến về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản tại phiên thảo luận tổ sáng 5/8, ĐBQH Nguyễn Thanh Phương (TP. Cần Thơ) bày tỏ đồng tình với việc sửa đổi Luật sau hơn một thập kỷ thực hiện, nhất là trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số. Theo đại biểu, việc sửa đổi nhiều quy định về xuất bản điện tử là phù hợp với xu hướng khi nhu cầu đọc sách điện tử ngày càng tăng.

Cần tăng tỷ trọng sách khoa học - công nghệ

Góp ý Điều 3 về vị trí, mục đích và nguyên tắc hoạt động xuất bản, đại biểu cho rằng dự thảo đã đề cập khá đầy đủ các lĩnh vực văn hóa, xã hội nhưng còn thiếu vai trò của hoạt động xuất bản trong phổ biến tri thức khoa học - công nghệ.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung quy định khẳng định hoạt động xuất bản có nhiệm vụ truyền tải, phổ biến các thành tựu, kiến thức khoa học - công nghệ, đặc biệt là những tri thức mới phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo đại biểu, mỗi năm Việt Nam xuất bản khoảng 40.000 đầu sách nhưng sách khoa học - kỹ thuật chỉ chiếm khoảng 8-12%, thấp hơn mức 15-20% tại nhiều nước phát triển. Điều này cho thấy cần có định hướng thúc đẩy xuất bản trong lĩnh vực khoa học - công nghệ.

Nhà nước chỉ nên hỗ trợ các xuất bản phẩm có giá trị đặc biệt

Góp ý Điều 7 về chính sách của Nhà nước, ĐBQH Nguyễn Thanh Phương cho rằng các chính sách ưu đãi như miễn, giảm tiền thuê đất, ưu đãi thuế hay hỗ trợ mua bản quyền cần được rà soát để phù hợp với bối cảnh mới.

ĐBQH Nguyễn Thanh Phương (TP. Cần Thơ) phát biểu

Theo đại biểu, hoạt động xuất bản đang phát triển sôi động và các nhà xuất bản cần vận hành theo cơ chế thị trường, bình đẳng như các lĩnh vực kinh tế khác. Tại nhiều quốc gia, Nhà nước chỉ hỗ trợ mua bản quyền, dịch và xuất bản đối với một số tác phẩm, công trình có giá trị hoặc cần ưu tiên phổ biến, thay vì bao cấp rộng rãi. Phần lớn hoạt động mua bản quyền và xuất bản do các nhà xuất bản chủ động thực hiện, tự hạch toán trên cơ sở nhu cầu của thị trường.

Đại biểu dẫn kinh nghiệm của Nhật Bản, trước đây nước này từng mua bản quyền và dịch hầu hết các đầu sách mới sang tiếng Nhật nhằm nhanh chóng tiếp cận tri thức phục vụ phát triển đất nước trong bối cảnh năng lực ngoại ngữ của người dân còn hạn chế. Tuy nhiên, khi điều kiện đã thay đổi, chính sách này cũng được thu hẹp đáng kể.

Từ thực tiễn đó, đại biểu cho rằng Việt Nam cần có cách tiếp cận chọn lọc trong hỗ trợ mua bản quyền và dịch xuất bản phẩm. Nhà nước chỉ nên tập trung hỗ trợ việc mua bản quyền, dịch và xuất bản những tác phẩm, công trình có giá trị đặc biệt hoặc phục vụ mục tiêu phát triển quốc gia.

Còn lại, nên để các nhà xuất bản chủ động đầu tư, hạch toán và phát triển theo nhu cầu của người đọc. Cách tiếp cận này vừa giảm gánh nặng ngân sách, vừa phù hợp với cơ chế thị trường.

Tổng Biên tập nhà xuất bản cần có kinh nghiệm để hạn chế sai sót

Góp ý Điều 17 về tiêu chuẩn của Tổng Giám đốc, Giám đốc nhà xuất bản và Tổng Biên tập, ĐBQH Nguyễn Thanh Phương cho biết đây là nội dung ông băn khoăn nhất trong dự thảo Luật.

Theo đại biểu, đối với chức danh Tổng Giám đốc hoặc Giám đốc nhà xuất bản, dự thảo quy định yêu cầu về kinh nghiệm chuyên môn giảm từ 3 năm xuống còn 2 năm, như vậy có thể chấp nhận được. Tuy nhiên, đối với chức danh Tổng Biên tập, dự thảo lại bỏ yêu cầu phải có ít nhất 3 năm làm công tác biên tập tại nhà xuất bản hoặc cơ quan báo chí như luật hiện hành.

Đại biểu cho rằng Tổng Biên tập là người tổ chức biên tập, duyệt bản thảo và chịu trách nhiệm cuối cùng về nội dung xuất bản phẩm trước lãnh đạo nhà xuất bản. Vì vậy, yêu cầu về kinh nghiệm chuyên môn đối với chức danh này cần được giữ để bảo đảm chất lượng xuất bản và hạn chế sai sót.

Toàn cảnh phiên thảo luận

Theo đại biểu, Giám đốc nhà xuất bản có thể thiên về năng lực quản lý, nhưng Tổng Biên tập phải có nền tảng chuyên môn vững vàng bởi đây là người chịu trách nhiệm trực tiếp đối với nội dung tác phẩm trước khi phát hành. Thực tế, nhiều sai sót của xuất bản phẩm có nguyên nhân từ khâu thẩm định, duyệt nội dung.

Từ đó, đại biểu đề nghị tiếp tục quy định tiêu chuẩn về kinh nghiệm đối với Tổng Biên tập, đồng thời nghiên cứu cơ chế sử dụng hiệu quả đội ngũ này, trong đó có thể xem xét quy định phù hợp về tuổi công tác để phát huy kinh nghiệm và chuyên môn của những người làm công tác biên tập lâu năm.

Đề xuất từng bước chuyển sang lưu chiểu điện tử

Góp ý Điều 28 về nộp lưu chiểu, ĐBQH Nguyễn Thanh Phương đề nghị nghiên cứu từng bước chuyển từ nộp bản in sang nộp bản điện tử đối với xuất bản phẩm in.

Theo đại biểu, hiện nay luật quy định xuất bản phẩm in phải nộp lưu chiểu bằng bản in, với 3 bản đối với hầu hết các đầu sách và 2 bản đối với sách có số lượng in dưới 300 cuốn. Trong khi đó, xuất bản phẩm điện tử được nộp dưới dạng điện tử. Đại biểu cho rằng cần nghiên cứu cho phép các nhà xuất bản nộp file điện tử của xuất bản phẩm in để phục vụ công tác quản lý.

Theo đại biểu, các file điện tử hoàn toàn có thể được bảo vệ bằng các biện pháp kỹ thuật như chống sao chép hoặc gắn dấu nhận diện là bản lưu chiểu. Cách làm này sẽ giảm chi phí, thuận lợi cho công tác quản lý, đồng thời tiết kiệm đáng kể không gian lưu trữ khi mỗi năm có khoảng 40.000 xuất bản phẩm được phát hành.

Đại biểu cũng đề nghị rà soát quy định về lưu chiểu để bảo đảm thống nhất giữa mục đích và cách thức sử dụng xuất bản phẩm lưu chiểu. Theo dự thảo, lưu chiểu nhằm phục vụ quản lý nhà nước, xây dựng cơ sở dữ liệu và xử lý vi phạm, nhưng đồng thời Thư viện Quốc gia lại được sử dụng các xuất bản phẩm lưu chiểu để phục vụ bạn đọc.

Theo đại biểu, hai mục tiêu này chưa thực sự thống nhất. Nếu xuất bản phẩm được nộp lưu chiểu chủ yếu để phục vụ quản lý nhà nước thì cần làm rõ phạm vi sử dụng; trường hợp lưu giữ tại Thư viện Quốc gia với mục đích bảo tồn, lưu trữ tài sản tri thức của quốc gia cũng cần có quy định rõ ràng để tránh chồng chéo về chức năng và bảo đảm tính thống nhất của dự thảo Luật.

Tin: Hà Lan; Ảnh: An Nhiên