Đề xuất mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia

Sáng 5/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Từng bước hình thành các tổ chức xuất bản quy mô lớn

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết, sau hơn 13 năm thi hành, Luật Xuất bản đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập, chưa theo kịp yêu cầu phát triển của thực tiễn và chưa đáp ứng đầy đủ các chủ trương, định hướng mới của Đảng. Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung luật là cần thiết nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, tạo cơ sở pháp lý để hoạt động xuất bản phát triển trong giai đoạn mới.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh trình bày Tờ trình tại phiên họp. (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, dự thảo Luật sửa đổi theo hướng xác định đầy đủ hơn vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới. Theo đó, xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là ngành kinh tế - công nghệ, là bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia, công cụ chủ đạo của giáo dục, đào tạo và phát huy sức mạnh mềm quốc gia.

Một định hướng quan trọng khác là chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển. Dự thảo Luật đổi mới nội dung quản lý nhà nước theo hướng tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm; chuyển từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu, hậu kiểm và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản; đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát và xử lý vi phạm.

Đáng chú ý, dự thảo Luật tạo lập cơ chế pháp lý về cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, đồng thời bổ sung quy định về chính sách của Nhà nước trong đầu tư, xây dựng và phát triển tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia theo hướng đa nền tảng, đa sản phẩm.

Mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia được hình thành sẽ góp phần tăng cường khả năng liên kết, tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hình thành các tổ chức xuất bản có quy mô lớn, hoạt động đa nền tảng; qua đó hình thành hệ sinh thái xuất bản và thúc đẩy phát triển công nghiệp nội dung.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng mở rộng đối tượng tham gia liên kết xuất bản, tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ, truyền thông, cơ sở giáo dục, thư viện và các tổ chức sáng tạo nội dung tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xuất bản. Đồng thời, quy định rõ hơn quyền, nghĩa vụ và phạm vi trách nhiệm của các bên trong hoạt động liên kết; bổ sung cơ chế khai thác, chuyển thể, thương mại hóa nội dung và phát triển sản phẩm phái sinh, góp phần thúc đẩy công nghiệp nội dung và công nghiệp văn hóa.

Để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, dự thảo Luật cũng bổ sung khung pháp lý đối với xuất bản điện tử, xuất bản số, dữ liệu ngành xuất bản, nền tảng số và dịch vụ trung gian phát hành; hoàn thiện cơ chế quản lý, giám sát, hậu kiểm, bảo vệ quyền tác giả và xử lý vi phạm trên môi trường mạng, tạo nền tảng phát triển hệ sinh thái xuất bản số.

Đề nghị làm rõ cơ chế quản trị mô hình mới

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản, đồng thời đánh giá hồ sơ dự án luật được chuẩn bị công phu, cơ bản đáp ứng yêu cầu theo quy định.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày Báo cáo thẩm tra tại phiên họp. (Ảnh: Media Quốc hội).

Đối với chính sách của Nhà nước về hoạt động xuất bản, cơ quan thẩm tra cơ bản tán thành với các quy định của dự thảo Luật, song đề nghị tiếp tục rà soát theo hướng khái quát hơn để bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế giá trị gia tăng và các luật có liên quan; đồng thời cân nhắc phạm vi đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng.

Ủy ban cũng đề nghị Chính phủ làm rõ cơ chế, nguồn lực và đối tượng dự kiến được hưởng chính sách đầu tư xây dựng tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; nghiên cứu tách nội dung về văn hóa đọc thành quy định riêng nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về phát triển văn hóa đọc.

Đối với mô hình tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản, Ủy ban đồng tình với việc sửa đổi nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới và bối cảnh chuyển đổi số. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ tiếp tục làm rõ cơ chế quản trị, quyền và nghĩa vụ của cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; đồng thời xác định rõ nội hàm, phân biệt mô hình này với tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia để bảo đảm thống nhất trong quá trình triển khai thực hiện.

Theo dự thảo Luật, cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia là nhà xuất bản hoạt động đa nền tảng, đa sản phẩm; có các đơn vị sự nghiệp trực thuộc hoặc doanh nghiệp thành viên hoạt động trong lĩnh vực xuất bản, truyền thông; có cơ chế tài chính đặc thù và được thành lập phù hợp với chiến lược phát triển hoạt động xuất bản theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Đối với các quy định về nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm thống nhất với pháp luật về quản lý, cung cấp và sử dụng thông tin trên mạng và các quy định pháp luật có liên quan, tránh chồng chéo và bảo đảm tính khả thi. Các quy định cần bao quát cả các nền tảng phát hành, nền tảng trung gian phát hành xuất bản phẩm xuyên biên giới cung cấp xuất bản phẩm vào thị trường Việt Nam.

Cùng với đó, quy định rõ hơn các hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản nhằm tránh phát sinh nhiều cách hiểu trong quá trình áp dụng; tiếp tục hoàn thiện cơ chế hậu kiểm đối với hoạt động phát hành xuất bản phẩm trên không gian mạng và các sàn thương mại điện tử để nâng cao hiệu quả quản lý, phòng, chống phát hành xuất bản phẩm lậu.

Linh Đan