Giữ 'vốn biển' cho sinh kế bền vững

Du lịch cộng đồng phát triển đã mở ra sinh kế mới cho người dân địa phương. Tuy nhiên, cùng với lượng khách tăng nhanh là áp lực ngày càng lớn lên hệ sinh thái biển, đặt ra yêu cầu phải hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo tồn tài nguyên.

Mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản

Một góc làng chài Nhơn Hải. Ảnh: Đình Quân/TTXVN

Từ một làng chài người dân chủ yếu sống bằng nghề khai thác hải sản ven bờ, những năm gần đây, Nhơn Hải đã chuyển mình nhờ khai thác lợi thế cảnh quan thiên nhiên và hệ sinh thái biển. Nhiều hộ dân đầu tư bè nổi, ca nô, homestay, nhà hàng và các dịch vụ trải nghiệm, góp phần nâng cao thu nhập và tạo việc làm cho lao động địa phương.

Điểm nhấn của Nhơn Hải là khu vực rạn san hô và thảm rong mơ tại Hòn Khô. Để bảo vệ nguồn tài nguyên quý giá này, người dân cùng chính quyền địa phương đã triển khai mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản, khoanh vùng bảo vệ rạn san hô; đồng thời xây dựng quy trình phục vụ khách theo hướng hạn chế tối đa tác động đến môi trường.

Anh Nguyễn Văn Bình (chủ một bè ngắm san hô liên kết với Hợp tác xã Dịch vụ du lịch cộng đồng Nhơn Hải) cho biết, vào mùa cao điểm, mỗi ngày bè của anh đón khoảng 100 lượt khách. Tuy nhiên, để bảo đảm an toàn cho hệ sinh thái biển, các bè chỉ tổ chức cho du khách chèo thuyền thúng, sử dụng ván SUP hoặc lặn ngắm san hô; không đưa ca nô, mô tô nước hay các phương tiện có động cơ công suất lớn vào khu vực bảo vệ.

Theo anh Bình, khu vực bảo tồn đã được khoanh vùng bằng hệ thống phao, có tổ cộng đồng thường xuyên quản lý và hướng dẫn du khách thực hiện đúng các quy định. Trước khi xuống nước, du khách đều được phổ biến những hành vi bị nghiêm cấm như: bẻ, ngắt hoặc giẫm đạp lên san hô, nhằm hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái.

Xây dựng thương hiệu du lịch xanh

Tàu du lịch neo đậu xa bờ. Ảnh: Đình Quân/TTXVN

Hiện có 10 bè ngắm san hô liên kết với Hợp tác xã Dịch vụ du lịch cộng đồng Nhơn Hải phục vụ khách tham quan. Theo ông Nguyễn Ngọc Nam (tổ trưởng tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản Nhơn Hải), các cơ sở đều niêm yết giá dịch vụ công khai, hướng dẫn khách tuân thủ quy định bảo vệ môi trường và chỉ tổ chức hoạt động lặn, bơi trong phạm vi được phép. Riêng vùng lõi hơn 12ha có rạn san hô được cộng đồng bảo vệ nghiêm ngặt nhằm duy trì đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản. Cộng đồng đã mất hơn 10 năm để phục hồi và bảo vệ hệ sinh thái biển. Vì vậy, điều người dân mong muốn không phải là đón thật nhiều khách trong thời gian ngắn mà là phát triển du lịch ổn định, lâu dài trên nền tảng tài nguyên được gìn giữ. Nếu hệ sinh thái bị suy giảm, Nhơn Hải sẽ đánh mất chính lợi thế cạnh tranh của mình.

Tuy nhiên theo ông Nguyễn Ngọc Nam, áp lực lớn nhất hiện nay là bài toán phát triển du lịch trong bối cảnh cạnh tranh bằng giá. Người dân chưa mạnh dạn điều chỉnh giá dịch vụ hoặc giới hạn lượng khách vì lo mất sức cạnh tranh; trong khi lượng khách tập trung đông vào mùa hè đã bắt đầu tạo sức ép lên hệ sinh thái biển. Bên cạnh đó, một số đơn vị lữ hành từ nơi khác đến khai thác dịch vụ nhưng chưa thực hiện đầy đủ các quy định bảo vệ môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến rạn san hô.

Không chỉ rạn san hô, khu vực bãi cát gần bờ - nơi được xác định là bãi đẻ của rùa biển cũng đang chịu tác động từ một số hoạt động dịch vụ ven biển. Ánh sáng và tiếng ồn phát sinh từ hoạt động kinh doanh có nguy cơ làm rùa mẹ không quay lại làm tổ trong mùa sinh sản. Tổ cộng đồng đã báo cáo chính quyền địa phương để có giải pháp quản lý phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa phát triển du lịch và bảo tồn đa dạng sinh học.

Xu hướng phát triển du lịch hiện nay không còn đặt mục tiêu tăng trưởng bằng mọi giá mà hướng đến nâng cao chất lượng trải nghiệm và giá trị của điểm đến. Đối với Nhơn Hải, việc kiểm soát sức chứa, chuẩn hóa hoạt động của các đơn vị kinh doanh, nâng cao ý thức của du khách và tăng cường giám sát môi trường sẽ là những yếu tố quyết định để xây dựng thương hiệu du lịch xanh.

Ông Trần Việt Quang, Chủ tịch UBND phường Quy Nhơn Đông cho biết, sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, địa phương xác định du lịch biển là một trong những ngành kinh tế quan trọng nhưng phải phát triển trên cơ sở bảo tồn tài nguyên. Vì vậy, phường đã phối hợp với các ngành chức năng và tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản, tăng cường kiểm tra hoạt động của các đơn vị kinh doanh dịch vụ, yêu cầu tuân thủ nghiêm quy định về bảo vệ rạn san hô, bãi đẻ của rùa biển và môi trường ven biển. Địa phương đang rà soát quy hoạch các điểm kinh doanh dịch vụ, nghiên cứu giải pháp kiểm soát lượng khách tại những khu vực nhạy cảm về sinh thái; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để người dân và doanh nghiệp cùng tham gia phát triển du lịch có trách nhiệm.

"Quan điểm của địa phương là không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng trước mắt. Giữ được hệ sinh thái biển chính là giữ sinh kế lâu dài cho người dân và gìn giữ sức hấp dẫn của điểm đến", ông Trần Việt Quang nhấn mạnh.

Sau khi hợp nhất, tỉnh Gia Lai sở hữu đường bờ biển dài khoảng 134km cùng nhiều hệ sinh thái biển đặc sắc, tạo dư địa lớn để phát triển kinh tế biển và du lịch. Tuy nhiên, tài nguyên thiên nhiên chỉ thực sự trở thành lợi thế lâu dài khi được khai thác có trách nhiệm. Câu chuyện ở Nhơn Hải cho thấy, khi chính quyền đồng hành cùng cộng đồng địa phương trong bảo tồn tài nguyên, những rạn san hô, thảm rong mơ hay bãi đẻ của rùa biển không chỉ góp phần gìn giữ đa dạng sinh học mà còn trở thành "vốn biển" quý giá, tạo nền tảng cho sinh kế bền vững và một thương hiệu du lịch xanh của Gia Lai.

Quang Thái (TTXVN)