Bộ Y tế: Giảm tuổi hiến tạng để mở rộng nguồn, tăng cơ hội cứu người

Nguồn hiến mô, tạng chưa đáp ứng nhu cầu điều trị, trong khi dự thảo luật mới đề xuất cơ chế hiến ở trẻ em với những điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt. Ảnh: Magnific.

Ngày 23/10, Bộ Y tế thông tin về một số nội dung của dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), hiện được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Trong đó, quy định về hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi nhận được sự quan tâm của đại biểu Quốc hội và dư luận.

Theo Bộ Y tế, sau gần 20 năm thi hành Luật năm 2006, nguồn hiến mô, tạng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu điều trị. Nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em, phải chờ đợi lâu để tìm được mô, bộ phận cơ thể phù hợp; một số trường hợp không thể chờ đến khi có nguồn hiến thích hợp.

Dự thảo luật gồm 7 chương, 39 điều, tập trung vào mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội ghép cho người bệnh; kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người; bảo vệ người hiến; hoàn thiện cơ chế quản lý mô, tế bào và tạo điều kiện phát triển y học tái tạo.

Quy định về việc hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Bộ Y tế cho biết nguyên tắc xuyên suốt trong xây dựng quy định về hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi là bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em. Chính sách hướng đến tạo thêm cơ hội cứu chữa cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là những trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước hoặc đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng.

Đồng thời, dự thảo hướng đến tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, kể cả mong muốn hiến sau khi qua đời để cứu chữa những người bệnh khác. Bộ Y tế nhấn mạnh quy định này không nhằm khuyến khích trẻ em hiến tặng, mà thiết lập khung pháp lý chặt chẽ để xem xét các trường hợp phù hợp, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ.

Dự thảo phân biệt rõ hai trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi: hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời.

Đối với người còn sống, dự thảo chỉ cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Cụ thể, người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Người hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập và có sự đồng ý của cả bản thân trẻ cùng cha mẹ hoặc người giám hộ.

Dự thảo Luật tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ đặt ra khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Về đăng ký hiến, người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Bộ Y tế làm rõ đề xuất hiến mô, tạng ở trẻ em, khẳng định nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi của người dưới 18 tuổi đang sống. Ảnh minh họa: Duy Hiệu.

Hơn 11.000 ca ghép mô, tạng trên cả nước

Theo số liệu Bộ Y tế cung cấp, từ ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng cộng 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người.

Trong khi đó, nhu cầu ghép mô, tạng ở trẻ em vẫn đáng kể. Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, mỗi năm có hơn 20 bệnh nhi chờ ghép gan và khoảng 40 bệnh nhi chờ ghép thận. Tại Bệnh viện Nhi đồng 2, năm 2022 ghi nhận hơn 80 bệnh nhi bị suy thận mạn giai đoạn cuối.

Theo Bộ Y tế, nếu người dưới 18 tuổi sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn hiến mô, bộ phận cơ thể, nguồn hiến này có thể mang lại cơ hội điều trị cho nhiều bệnh nhân, trong đó có trẻ em đang chờ ghép.

Về kinh nghiệm quốc tế, các nguyên tắc hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) quy định việc lấy tế bào, mô, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống chỉ được thực hiện trong những trường hợp ngoại lệ, với các điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.

Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cũng cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ.

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Mỹ, Anh, Đức, Australia, Italy, Thái Lan và Malaysia đã triển khai việc hiến tạng ở người dưới 18 tuổi.

Trước giờ bước vào ca lấy tạng, hàng chục y bác sĩ lặng lẽ cúi đầu tri ân sự sống vô giá mà bệnh nhân để lại. Ảnh: BVCC.

Bộ Y tế cho biết đây là những cơ sở để ban soạn thảo tham khảo, nghiên cứu và đánh giá mức độ phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, đồng thời xây dựng các cơ chế bảo vệ cần thiết.

Nghiêm cấm mua bán, ép buộc hiến mô, tạng

Trước những lo ngại trên mạng xã hội về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em, Bộ Y tế cho biết đây là mối quan tâm chính đáng và cần được kiểm soát bằng các quy định pháp luật chặt chẽ.

Theo dự thảo, các hành vi bị nghiêm cấm gồm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người; lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ chưa thành niên. Người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định pháp luật.

Dự thảo cũng bổ sung các biện pháp kiểm soát nhằm hạn chế nguy cơ trục lợi. Việc ghép mô, bộ phận cơ thể phải được điều phối thông qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép, bảo đảm tính công bằng. Đối với người hiến còn sống, cơ quan chức năng phải xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người nhận; việc đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và thực hiện các thủ tục liên quan cần bảo đảm tính độc lập.

Quy trình xác định chết não hoặc chết tuần hoàn cũng phải bảo đảm độc lập, khách quan, tránh xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả.

Bộ Y tế đề nghị người dân thông báo ngay cho cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Dự án luật được xây dựng theo trình tự của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hiện dự thảo tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội và người dân để chỉnh lý, hoàn thiện trước khi trình Quốc hội thông qua.

Bộ Y tế khẳng định việc hoàn thiện chính sách về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người phải đặt sự an toàn, quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu. Ban soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự thảo theo hướng chặt chẽ, nhân văn, vừa mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh, vừa bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích của trẻ em.

Phương Anh