Nhưng hai kỳ thủ hàng đầu Việt Nam - Thảo Nguyên và Phương Hạnh - mới đây có lẽ không thể ngờ, chỉ vì phản hồi muộn vài giờ trên một nhóm chat, mà họ bị loại khỏi danh sách dự Olympiad 2026.

Thông báo về việc tuyển chọn và đăng ký VĐV dự Olympiad cờ vua 2026 được đưa ra trong các nhóm chat vào chiều thứ bảy 9/5. Vận động viên có tối đa 23 giờ để quyết định, bao gồm các việc tự tìm nguồn hỗ trợ tài chính. Hai kỳ thủ, số một và số hai Việt Nam, đăng ký muộn, và bị loại khỏi danh sách.

Kỳ thủ Phạm Lê Thảo Nguyên - một trong hai người bị loại - đã lên tiếng, kể lại sự việc và cho rằng: "Việc tạo cơ hội cho các kỳ thủ trẻ là một hướng đi bình thường và tốt cho tương lai. Tuy nhiên, việc bị từ chối với lý do 'trễ 3 tiếng' cho một thời hạn từ trên trời rơi xuống là điều châm biếm nhất trong suốt 20 năm khoác áo đội tuyển của mình".

Tôi đùa vui với nhóm bạn cờ: nước cờ này của Liên đoàn, khó ai mà ngờ được.

Đằng sau "chuyện thật như đùa" này là một câu hỏi lớn: tại sao một quyết định ảnh hưởng đến thành tích quốc gia, đến sự nghiệp của vận động viên đỉnh cao, lại có thể được vận hành đơn giản như vậy?

Olympiad là đại hội lớn nhất của cờ vua thế giới. Nhưng các VĐV của đội tuyển Việt Nam chỉ có chưa đầy 33 tiếng để cân nhắc tham dự, theo hình thức tự túc vé máy bay, tự tìm nguồn hỗ trợ tài chính vào cuối tuần.

Tất cả những việc liên quan đến một sự kiện quốc tế này lại được thông báo duy nhất qua nhóm chat. Đây không phải ứng dụng công nghệ, mà là sự thoái thác trách nhiệm hành chính. Khi Liên đoàn biến một nhóm chat không chính thức thành "phòng họp" quyết định thành phần đội tuyển quốc gia, họ đã đứng trên các quy tắc quản trị chuyên nghiệp.

Trong thể thao đỉnh cao, vận động viên là kết quả của hàng chục năm đầu tư - của gia đình, của huấn luyện viên, của ngân sách quốc gia và của chính bản thân họ. Một kỳ thủ vào được top quốc gia không phải chuyện một sớm một chiều. Cái giá phải trả cho việc "chậm một tin nhắn", mất một suất đi Olympiad hoàn toàn không thỏa đáng.

Hệ thống trao đổi hành chính bài bản cần những thứ mà nhóm chat không có: cơ chế xác nhận trách nhiệm rõ ràng, lưu trữ có cấu trúc, khả năng truy vết khi cần, sự phân biệt giữa cái khẩn và cái không khẩn. Và quan trọng nhất, nó phải vận hành được kể cả khi người phụ trách đang ốm, đang đi nước ngoài, hay đơn giản là đang tắt thông báo cuối tuần để dành thời gian cho gia đình.

Ở những tổ chức chuyên nghiệp, có một nguyên tắc: việc gì quan trọng thì không bao giờ chỉ thông báo một lần. Họ làm ba lớp. Lớp đầu là thông báo chính thức bằng văn bản. Lớp thứ hai là yêu cầu xác nhận đã nhận. Lớp thứ ba là xác nhận đồng ý tham gia hay không. Nếu sau một khoảng thời gian không thấy phản hồi, sẽ có người nhấc điện thoại lên gọi, vì "không phản hồi" không có nghĩa là "không tham gia". Có thể là mất sóng, máy điện thoại hư, ốm đau, tang gia... Có cả trăm lý do như vậy.

Nhìn rộng ra, đây không chỉ là chuyện cá biệt mà có thể đang dần trở nên phổ biến: những việc quan trọng đang được vận hành bằng các công cụ vốn chỉ sinh ra để giao tiếp tiện lợi hàng ngày.

Trong những năm làm việc, tôi chứng kiến không ít cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ một tin nhắn quan trọng nhưng bị trôi đi trong nhóm chat vì người cần xem đã vô tình lướt qua.

Khi tin nhắn được gửi trong nhóm chat, rồi xem như hoàn tất quy trình thông báo, một quyết định quan trọng có thể trôi đâu đó giữa hàng trăm tin nhắn. Trách nhiệm được mặc định bằng dòng chữ "đã xem". Từ doanh nghiệp, trường học, hiệp hội đến cơ quan công quyền - dần quen với việc giao phó những điều hệ trọng cho một công cụ vốn không được thiết kế để làm điều đó. Zalo, Messenger, WhatsApp... đều rất tiện.

Nhưng tiện không đồng nghĩa với chuyên nghiệp và hiệu quả. Xã hội là một tập hợp khổng lồ của những thói quen vận hành. Khi ở mọi cấp độ, từ gia đình đến công ty, từ trường học đến cơ quan nhà nước - đều quen với việc xử lý điều hệ trọng bằng sự tùy tiện, sự tùy tiện ấy sẽ gây hậu quả nghiêm trọng.

Sau khi Thảo Nguyên lên tiếng, một lãnh đạo của Liên đoàn Cờ Việt Nam cho biết, họ "đang động viên hai VĐV khác rút lui để Thảo Nguyên và Phương Hạnh tham gia".

Nhưng chuyện gì sẽ không xảy ra nếu Thảo Nguyên im lặng?

Và có phải đến lúc này thì "cờ bí dí tốt". Nhưng hai vận động viên nào sẽ "được động viên rút lui", và Liên đoàn sẽ lấy lý do gì để "nói chuyện" với họ?

Nguyễn Tuấn Quỳnh