Trẻ 7 tuổi hiểu gì về hiến tạng?

Nhiều phụ huynh băn khoăn vì sao một đứa trẻ mới học lớp 2 lại được hỏi về chuyện hiến mô, tạng, một vấn đề mà ngay cả người lớn cũng chưa chắc đã hiểu rõ.

Bộ Y tế giải thích đây chỉ là việc hỏi ý kiến để xây dựng luật, không phải vận động trẻ đăng ký hiến tạng. Điều đó cần được hiểu đúng. Tuy nhiên, vẫn còn những câu hỏi cần được làm rõ: Vì sao chọn trẻ từ 7 tuổi? Các em được hỏi những gì? Và câu trả lời sẽ được sử dụng như thế nào?

Vì sao lại hỏi trẻ từ 7 tuổi?

Ngày 21/10/2026, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan trình Quốc hội dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Một trong những nội dung mới là đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến một số loại mô khi còn sống trong những trường hợp đặc biệt, hoặc hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não, chết tuần hoàn.

Để phục vụ việc xây dựng luật, từ ngày 12 đến 21/10, Cục Quản lý khám, chữa bệnh tổ chức khảo sát trực tuyến. Phiếu số 02 dành cho người từ 7 đến dưới 18 tuổi, chủ yếu thông qua các cơ sở y tế. Người được hỏi gồm con em nhân viên y tế và người nhà người bệnh.

Ngày 22/10, đại diện Cục xác nhận phiếu có 9 câu hỏi và trẻ được hướng dẫn trước khi trả lời. Việc hỏi ý kiến trẻ em không có gì sai. Công ước Liên Hợp Quốc về quyền trẻ em và Luật Trẻ em Việt Nam đều quy định trẻ có quyền nói lên suy nghĩ của mình về những vấn đề liên quan đến các em.

Tuy nhiên, Công ước cũng yêu cầu phải xem xét ý kiến của trẻ theo độ tuổi và mức độ hiểu biết.

Trong pháp luật Việt Nam, mốc 7 tuổi không phải mới. Chẳng hạn, khi cha mẹ ly hôn, tòa án phải xem xét nguyện vọng của con từ đủ 7 tuổi về việc muốn sống với ai.

Một ca hiến tạng tại Hà Nội. Ảnh: N.Hiếu

Nhưng hai chuyện rất khác nhau. Một đứa trẻ 7 tuổi có thể biết mình muốn sống với bố hay mẹ, vì đó là những người gần gũi hằng ngày. Còn hiến tạng, chết não hay những nguy cơ của việc lấy mô là những chuyện các em chưa từng trải qua, rất khó hình dung.

Một đứa trẻ có thể hiểu rằng hiến tạng là việc tốt vì giúp cứu sống người khác. Nhưng nếu hỏi sâu hơn, chưa chắc các em đã hiểu.

Hiến mô khác gì hiến một bộ phận cơ thể? Hiến khi còn sống có ảnh hưởng gì đến sức khỏe? Chết não có giống hôn mê không? Nếu không muốn hiến thì có được từ chối không?

Đây đều là những câu hỏi khó, ngay cả với người trưởng thành.

Các nghiên cứu được Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP) dẫn lại cho thấy nhiều trẻ khoảng 12–15 tuổi có thể hiểu và suy nghĩ về thông tin y khoa gần giống người lớn, nếu được giải thích phù hợp. Tuy nhiên, quyết định của các em vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi cảm xúc, gia đình và những người xung quanh.

Như vậy, trẻ 7 tuổi vẫn có thể tham gia góp ý, nhưng không thể đánh giá câu trả lời của các em giống như câu trả lời của trẻ 17 tuổi.

Điều cần biết là Bộ Y tế có sử dụng những câu hỏi khác nhau cho từng nhóm tuổi không, có kiểm tra xem trẻ hiểu câu hỏi hay không và có phân tích riêng kết quả của từng nhóm tuổi không.

Cách hỏi có thể làm thay đổi câu trả lời

Một vấn đề khác là những trẻ được khảo sát chủ yếu là con em nhân viên y tế và người nhà người bệnh.

Đây là nhóm dễ tiếp cận, nhưng không thể đại diện cho tất cả trẻ em Việt Nam. Những em có người thân mắc bệnh hoặc thường xuyên tiếp xúc với môi trường bệnh viện có thể có suy nghĩ khác với những em chưa từng biết đến việc ghép tạng.

Cách hướng dẫn trẻ trả lời cũng rất quan trọng.

Chẳng hạn, nếu hỏi: “Con có muốn giúp người thân đang mắc bệnh hiểm nghèo được sống không?”, nhiều trẻ có thể trả lời có.

Nhưng nếu hỏi: “Con có đồng ý để bác sĩ lấy một phần mô trong cơ thể mình, phải trải qua thủ thuật y khoa và có thể gặp một số nguy cơ sức khỏe để cứu người thân không?”, câu trả lời có thể khác.

Hai câu hỏi đều liên quan đến việc cứu người, nhưng cách diễn đạt khiến trẻ hình dung vấn đề rất khác nhau.

Vì vậy, không chỉ cần biết có bao nhiêu trẻ đồng ý hay không đồng ý mà còn phải biết các em đã được hỏi và giải thích như thế nào.

Việt Nam cần thêm nguồn tạng hiến

Theo Đài quan sát toàn cầu về hiến và ghép tạng (GODT), năm 2024, thế giới thực hiện 173.727 ca ghép tạng đặc, khoảng 70% sử dụng nguồn hiến sau khi người hiến qua đời.

Báo cáo cũng ghi nhận 2.372 người hiến tạng sau tử vong dưới 18 tuổi tại các quốc gia có báo cáo.

Trong khi đó, theo số liệu Bộ Y tế công bố, khoảng 91,4% ca ghép tạng ở Việt Nam sử dụng nguồn hiến từ người còn sống, chỉ 8,6% từ người chết não.

Dù cách thống kê chưa hoàn toàn giống nhau, các con số cho thấy Việt Nam còn phụ thuộc nhiều vào nguồn tạng từ người sống.

Vì vậy, việc sửa luật để tạo thêm cơ hội cứu chữa người bệnh, đặc biệt là trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, là cần thiết.

Nhưng muốn mở rộng nguồn hiến tạng thì càng phải xây dựng được niềm tin của người dân. Những quy định liên quan đến trẻ em cần được giải thích rõ ràng, tránh gây hiểu nhầm hoặc lo lắng.

Đến nay, khi chưa có đầy đủ bộ câu hỏi và kết quả khảo sát, chưa thể kết luận việc hỏi ý kiến trẻ từ 7 tuổi là không phù hợp. Nhưng cũng chưa có đủ thông tin để đánh giá kết quả đáng tin cậy đến mức nào.

Bộ Y tế nên công khai phiếu khảo sát số 02, số lượng trẻ tham gia, độ tuổi, cách lựa chọn người trả lời và cách hướng dẫn các em.

Quan trọng hơn, cần giải thích kết quả khảo sát sẽ được sử dụng như thế nào trong quá trình xây dựng luật. Những ý kiến của trẻ có được phân tích riêng theo độ tuổi không? Có được đối chiếu với nghiên cứu y khoa và tâm lý trẻ em không?

Cũng cần phân biệt 3 việc: Trẻ được góp ý về chính sách; trẻ được bày tỏ nguyện vọng hiến tạng sau khi qua đời; và trẻ được hiến một số loại mô khi còn sống. Đây là 3 vấn đề khác nhau, không thể áp dụng chung một cách đánh giá.

Hiến tạng là nghĩa cử cao đẹp, có thể cứu sống nhiều người. Việc hoàn thiện pháp luật để phát triển hoạt động này rất đáng được ủng hộ.

Tuy nhiên, với trẻ em, điều quan trọng không chỉ là hỏi các em có đồng ý hay không, mà còn phải biết các em có hiểu điều mình đang trả lời hay không.

Trẻ 7 tuổi có quyền được hỏi ý kiến. Nhưng người lớn phải có trách nhiệm hỏi cho đúng, giải thích cho rõ và không sử dụng câu trả lời của các em vượt quá những gì các em thực sự hiểu.

An Hải