Thảo luận về định hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024: Tái thiết cuộc sống, bảo đảm sinh kế cho người dân bị thu hồi đất

Dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, các đại biểu Quốc hội tham gia thảo luận bày tỏ đồng tình, đánh giá cao tinh thần khẩn trương trách nhiệm của Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc nghiên cứu, hoàn thiện hồ sơ định hướng chính sách sửa đổi Luật. Đồng thời khẳng định, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này là nhiệm vụ chính trị rất quan trọng, kịp thời thể chế hóa Nghị quyết số 21-NQ/TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về quan điểm định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; đồng thời tiếp tục hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai nhằm khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Quang cảnh phiên làm việc sáng 21-8. Ảnh: media.quochoi.vn

Quy định rõ thứ tự ưu tiên khi bồi thường tái định cư

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) nhấn mạnh, Nghị quyết số 21-NQ/TW của Trung ương đã thể hiện cách tiếp cận mới trong thu hồi đất bồi thường, hỗ trợ tái định cư, chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi.

Đồng tình với quy định tại điều 35 dự thảo Luật về các trường hợp nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia công cộng đã xác định rõ các trường hợp thu hồi đất, tuy nhiên đại biểu Nguyễn Đại Thắng cho rằng, cần đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm cuộc sống sinh kế của người dân sau khi có đất bị thu hồi.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) thảo luận tại kỳ họp. Ảnh: media.quochoi.vn

Đối với quy định tại Điều 42 dự thảo Luật về thứ tự bồi thường đất, đại biểu đề nghị cần nghiên cứu quy định rõ hơn thứ tự ưu tiên và điều kiện áp dụng các hình thức bồi thường, trong đó ưu tiên bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở đất ở tái định cư.

"Bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện khi trong trường hợp không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người bị thu hồi đất", đại biểu tỉnh Hưng Yên nêu.

Góp ý về nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất tại điều 42 và điều 49, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) nêu: Cần quy định rõ điều kiện áp dụng, thời hạn thực hiện và trách nhiệm của cơ quan nhà nước khi thu hồi đất trong một số trường hợp đặc thù; bảo đảm không để yêu cầu đẩy nhanh tiến độ của dự án thì ảnh hưởng đến sinh kế của người dân.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) thảo luận. Ảnh: media.quochoi.vn

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu tạo sự chủ động, linh hoạt hơn cho địa phương trong việc quyết định các biện pháp hỗ trợ khác; quy định rõ nguyên tắc, tiêu chí và giới hạn, trên cơ sở đó giao địa phương chủ động xử lý những trường hợp đặc thù.

Đại biểu Lê Văn Thế (Đoàn Ninh Bình) đề nghị xử lý việc thu hồi đất cần gắn với việc tổ chức lại không gian phát triển, không nên chỉ dừng ở việc lấy đủ diện tích đất cho công trình. Phải tính đến hiệu quả sử dụng đất và chất lượng không gian hình thành sau dự án.

Theo đại biểu, dự thảo Luật cần bổ sung tiêu chí khách quan để đánh giá phần đất còn lại ngay trong quá trình lập phương án thu hồi, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Nếu phần đất vẫn có thể tiếp tục sử dụng, phải tôn trọng quyền lựa chọn của người dân. Nhưng nếu phần đất thu hồi để chỉnh trang, tổ chức lại một không gian rộng hơn thì phải căn cứ pháp lý độc lập, phù hợp quy hoạch, có dự án, phạm vi và phương án rõ ràng. Không thể chỉ dựa vào nhu cầu của từng hộ để giải quyết một vấn đề mang tính tổng thể.

Đại biểu Lê Văn Thế (Đoàn Ninh Bình). Ảnh: media.quochoi.vn

Cân nhắc khi phân quyền thủ tục hành chính cho cấp xã

Đồng tình với quy định tại dự thảo Luật về phân quyền cho UBND cấp tỉnh giữ vai trò quyết định đối với các nội dung quan trọng, đồng thời căn cứ tình hình thực tế và năng lực của cấp xã để phân cấp, ủy quyền một số thẩm quyền cho cấp xã, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Đoàn Hưng Yên) nhấn mạnh, việc phân cấp phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, kiểm tra giám sát và trách nhiệm giải trình. Vì vậy, những quy định liên quan trực tiếp đến quyền sử dụng đất, thu hồi đất, giá đất và nghĩa vụ tài chính cần có cơ chế kiểm soát đủ chặt chẽ, nhất là trong bối cảnh thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn cho địa phương.

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) cho biết, việc phân cấp thẩm quyền quy định trình tự, thủ tục hành chính về đất đai tại Điều 18 dự thảo Luật nên theo hướng xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm cuối cùng là UBND cấp tỉnh, chưa nên vội vàng giao trực tiếp cho cấp xã những thẩm quyền phức tạp như thu hồi đất, giao đất trong khi cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện; năng lực chuyên môn, điều kiện thực thi giữa các địa bàn còn chưa đồng đều.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng). Ảnh: media.quochoi.vn

Đại biểu cũng đề nghị dự thảo Luật quy định giao Chính phủ ban hành khung trình tự, thủ tục hành chính thống nhất trên phạm vi toàn quốc còn địa phương quy định cơ chế phối hợp nội bộ giữa các cơ quan để rút ngắn thời gian xử lý. Quy định như vậy sẽ tránh việc mỗi địa phương quy định một kiểu, dẫn đến tăng chi phí tuân thủ, tạo sự thiếu thống nhất trong môi trường đầu tư.

Đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) lựa chọn phương án phân định cụ thể hơn thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã, đồng thời vẫn linh hoạt để địa phương tiếp tục phân cấp, ủy quyền phù hợp với năng lực thực tế của bộ máy và con người, cụ thể ở cấp xã hiện nay.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc phân cấp phải xác định rõ chủ thể, thời hạn, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra. Giao Chính phủ quy định điều kiện bảo đảm về nhân lực, dữ liệu, kinh phí và hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã, không để phân cấp trở thành nỗi lo rủi ro pháp lý, dễ gây tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh việc làm giảm hiệu quả công việc của một bộ phận những người làm trực tiếp ở cơ sở.

Thịnh An