Sửa Luật Đất đai: Phân cấp mạnh nhưng cần thêm cơ chế hỗ trợ nguồn lực cho cấp xã

Sáng 21/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Không tạo điểm nghẽn mới cho cơ sở

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (đoàn Quảng Trị) bày tỏ đồng tình với định hướng của Chính phủ về việc sắp xếp, phân cấp quản lý đất đai theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo hướng tinh gọn, giảm số lượng quy hoạch hành chính trên cơ sở tích hợp và việc đẩy mạnh phân quyền, đây chủ trương hoàn toàn đúng đắn.

Về thẩm quyền quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất được quy định tại Điều 18 của dự thảo luật, dự thảo hiện đang đưa ra 2 phương án.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Ảnh: Media Quốc hội).

Đại biểu Minh Tâm cho hay, nếu như chọn phương án 1, quy định này nhằm tạo sự chủ động cho chính quyền địa phương cấp tỉnh trong việc căn cứ điều kiện thực tiễn của địa phương và năng lực của UBND cấp xã, và các điều kiện cần thiết khác để thực hiện việc phân cấp, ủy quyền.

Tuy nhiên, bà bày tỏ băn khoăn, nếu toàn bộ thẩm quyền sẽ đẩy lên cấp tỉnh điều này sẽ dẫn đến nguy cơ quá tải cho tuyến trên. 

Việc dồn việc lên tỉnh cũng sẽ kéo dài thời gian xử lý thủ tục hành chính, đặc biệt gây khó khăn, tốn kém chi phí đi lại cho người dân ở các vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, mặt khác sẽ không đảm bảo tính thống nhất.

Đại biểu bày tỏ nghiêng về phương án 2, đó là ủng hộ việc chia sẻ và phân quyền thẩm quyền thu hồi, giao đất cho UBND cấp xã đối với cá nhân, cộng đồng dân cư.

Tuy nhiên, đại biểu thẳng thắn chỉ ra thực tiễn khách quan, đó là cấp xã hiện nay đang thiếu hụt khá nghiêm trọng cả về nhân lực và dữ liệu chuyên môn. 

Đội ngũ cán bộ địa chính cấp xã chưa đủ năng lực, trình độ và trang thiết bị để gánh vác trọn vẹn khối lượng công việc pháp lý phức tạp này.

Để phương án 2 thực sự khả thi và không tạo điểm nghẽn mới cho cơ sở, đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo cân nhắc thiết kế thêm cơ chế hỗ trợ nguồn lực cho cấp xã, gỡ điểm nghẽn về năng lực thực thi.

Đồng thời, đại biểu cũng kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an, các bộ, ngành liên quan để nhanh hơn nữa tiến độ của chiến dịch "Làm giàu, làm sạch hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai".

Bảo đảm tính minh bạch về thẩm quyền

Tham gia góp ý kiến về phân cấp phân quyền trong quản lý đất đai tại Điều 18 của dự thảo, ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (đoàn Lạng Sơn) tán thành phương án 2.

Theo đại biểu, phương án này phân định cụ thể hơn thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã. Đồng thời vẫn linh hoạt để địa phương tiếp tục phân cấp, ủy quyền phù hợp với năng lực thực tế của bộ máy và con người, cụ thể cấp xã hiện nay.

ĐBQH Nguyễn Đặng Ân (Ảnh: Media Quốc hội).

"Cách thiết kế này vừa đảm bảo được mặt bằng thẩm quyền tương đối thống nhất trong thực hiện pháp luật đất đai trên phạm vi cả nước, vừa giữ được tính chủ động linh hoạt của địa phương", đại biểu nói.

Thực tiễn cho thấy nếu việc xác định thẩm quyền phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định phân cấp của từng địa phương, có thể dẫn đến sự khác nhau về thẩm quyền đối với cùng một loại công việc.

Đại biểu đề nghị bổ sung vào luật nguyên tắc phân cấp phải xác định rõ chủ thể, thời hạn, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra.

Đồng thời, giao Chính phủ quy định điều kiện bảo đảm về nhân lực, dữ liệu, kinh phí và hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã, không thể để phân cấp trở thành rủi ro pháp lý, dễ gây tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh việc, dẫn đến nhiều việc hỏi cấp trên hoặc kéo dài thời gian, giảm hiệu quả công việc ở một bộ phận những người làm trực tiếp ở cơ sở.

Cùng cho ý kiến về thẩm quyền thực hiện nội dung quản lý Nhà nước về đất đai tại Điều 18, ĐBQH Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đề nghị lựa chọn phương án 2. Đại biểu cho rằng, theo phương án này thẩm quyền được quy định trực tiếp trong luật theo từng nhóm việc và từng chủ thể.

ĐBQH Dương Khắc Mai (Ảnh: Media Quốc hội).

Cụ thể, đối với UBND cấp tỉnh quyết định thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với tổ chức và đối tượng tương ứng. UBND cấp xã quyết định đối với cá nhân, cộng đồng dân cư tương tự thẩm quyền giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất cũng được phân định cụ thể giữa cấp tỉnh và cấp xã.

"Cách quy định này là phù hợp với yêu cầu xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp và bảo đảm tính minh bạch về thẩm quyền", ông Mai nói.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát kỹ quy định tại điểm c khoản 2 Điều 18 đối với trường hợp trong cùng một khu vực thu hồi đất có cả tổ chức và cá nhân, dự thảo quy định UBND cấp tỉnh quyết định thu hồi đất hoặc ủy quyền cho Ủy ban nhân dân cấp xã. Đây là trường hợp rất phổ biến đối với các dự án lớn.

Vì vậy, luật cần xác định rõ nguyên tắc lựa chọn cơ quan thực hiện để tránh trường hợp cùng tính chất dự án nhưng địa phương này do cấp tỉnh thực hiện, địa phương khác lại ủy quyền cho cấp xã, nhất là đối với các dự án trải rộng trên nhiều đơn vị hành chính cấp xã.

"Những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền tài sản của người dân thu hồi đất và bồi thường cần được phân quyền rõ, đồng thời phải bảo đảm tính thống nhất và trách nhiệm. Tránh phân cấp nhưng không được xác định chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng", ông Mai nhấn mạnh.

Hoàng Thị Bích