Sửa đổi Luật Đất đai: Lấy hiệu quả sử dụng đất làm thước đo chính sách

Bảo đảm sinh kế của người dân sau khi bị thu hồi đất

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 21/8, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên đồng tình, đánh giá cao tinh thần khẩn trương, trách nhiệm của Chính phủ và các cơ quan chủ trì soạn thảo trong việc nghiên cứu hoàn thiện hồ sơ định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Đại biểu cho rằng, việc sửa đổi Luật Đất đai lần này là nhiệm vụ chính trị rất quan trọng nhằm kịp thời thể chế hóa Nghị quyết 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan, đồng thời tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về đất đai nhằm khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn phát triển mới.

Đại biểu Nguyễn Đại Thắng, Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên phát biểu cho ý kiến.

Để hoàn thiện dự thảo Luật, đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề xuất: Trước hết, về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và bảo đảm ổn định đời sống sinh kế của người có đất bị thu hồi. Theo đại biểu, đây là nội dung đã được đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư lãnh đạo, chỉ đạo rất quyết liệt trong thời gian vừa qua. Nghị quyết 21-NQ/TW đã thể hiện cách tiếp cận mới, chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi. Tại điều 35, dự thảo luật đã quy định cụ thể hơn các trường hợp nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.

Tuy nhiên, cùng với việc xác định rõ các trường hợp thu hồi đất, đại biểu cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến việc bảo đảm cuộc sống, sinh kế của người dân sau khi đất bị thu hồi. Đây là nguyên tắc xuyên suốt trong thiết kế chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.

Về thẩm quyền quản lý nhà nước về đất đai, phân cấp phân quyền và kiểm soát quyền lực, đại biểu Nguyễn Đại Thắng đề nghị phân cấp phân quyền phải đi đôi với kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm tài chính. 

Về cơ chế điều tiết giá trị tăng thêm từ đất và giá đất, tài chính đất đai, đại biểu đề xuất, tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện cơ chế điều tiết đối với phần giá trị tăng thêm do quy hoạch, đầu tư kết cấu hạ tầng, chuyển mục đích sử dụng đất và mở rộng không gian đô thị, bảo đảm nhà nước và xã hội được hưởng một phần hợp lý giá trị gia tăng do đầu tư công và quyết định quản lý nhà nước tạo ra.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng báo cáo tiếp thu, giải trình.

Báo cáo giải trình, tiếp thu ý kiến của các ĐBQH về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, các đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm vào dự thảo Luật, cũng như đóng góp nhiều ý kiến về dự án luật.

Vấn đề mà các đại biểu Quốc hội chủ yếu quan tâm, cho ý kiến: trước hết, về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; việc chuyển mục đích sử dụng đất, cho thuê đất, thu hồi đất và đấu giá quyền sử dụng đất; về tài chính đất đai và giá đất; việc quy định giá đất bồi thường hỗ trợ tái định cư; các chính sách đất đai cho đồng bào dân tộc thiểu số; phân cấp, phân quyền trong quản lý đất đai; về tăng cường kiểm tra, giám sát, thanh tra việc thực hiện pháp luật về đất đai và các luật khác có liên quan.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, Chính phủ tiếp tục tiếp thu ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự án Luật, trình Quốc hội thông qua vào Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.

Lấy hiệu quả sử dụng đất làm thước đo chính sách

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật; trong đó lưu ý các nội dung:

Một là, quán triệt quan điểm, định hướng của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương về sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan; thể chế hóa quan điểm đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, là nguồn lực sản xuất đặc biệt, đóng vai trò rất quan trọng để phát triển đất nước. Quyền sử dụng đất là yếu tố đầu vào quan trọng cho đầu tư, phát triển kinh tế xã hội.

Hai là, thay đổi tư duy quản lý hành chính về đất đai sang quản trị hiện đại; từ quản lý sang kiến tạo phát triển, lấy hiệu quả sử dụng đất làm thước đo chính sách. Đồng thời, hoàn thiện pháp luật theo hướng kiến tạo, đi trước, mở đường cho phát triển.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên phát biểu kết luận nội dung thảo luận.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, tinh thần xuyên suốt là sửa đổi Luật phải giải quyết căn bản các điểm nghẽn từ thực tiễn; tiếp tục rà soát, nhận diện đúng nguyên nhân, phân định rõ những vướng mắc, bất cập, xác định đúng vấn đề cần sửa đổi.

"Việc sửa đổi Luật không chỉ để xử lý tình huống trước mắt mà phải có tầm nhìn dài hạn, đặt trong tổng thể hệ thống pháp luật, tạo lập nền tảng thể chế đồng bộ, liên thông, minh bạch, ổn định và khả thi; qua đó giải phóng, phát huy mọi nguồn lực, tạo dư địa cho các mô hình kinh doanh, phương thức đầu tư và động lực phát triển mới", Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Đối với mỗi chính sách đề xuất sửa đổi, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và yêu cầu phát triển; tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, đồng thời bảo đảm vai trò quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực đặc biệt quan trọng này.

Ngoài ra, Phó Chủ tịch cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo, cơ quan thẩm tra tiếp tục nghiên cứu, rà soát kỹ, hoàn thiện các nội dung định hướng chính sách sửa đổi Luật theo đúng tinh thần Nghị quyết 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương. Cụ thể:

Về phân loại đất, theo hướng chỉ phân loại thành các loại hợp lý, cần thiết để quản lý.

Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, tiếp tục nghiên cứu, hướng tới một quy hoạch thống nhất trên phạm vi một đơn vị hành chính, bảo đảm tích hợp, đồng bộ với hệ thống quy hoạch.

Về giá đất và tài chính đất đai, thể chế hóa đầy đủ định hướng của Trung ương; giá đất do Nhà nước quyết định, căn cứ vào mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, bảo đảm chi phí đầu vào hợp lý cho sản xuất, kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, quy định rõ trong Luật các tiêu chí cụ thể xác định dự án thuộc trường hợp được thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; hạn chế tối đa việc vận dụng chủ quan, tùy tiện. Rà soát chặt chẽ các trường hợp cho phép thu hồi đất trước khi phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thu hồi đất, trước khi hoàn thành việc bố trí tái định cư. 

Đồng thời, nghiên cứu thể chế hóa quan điểm chuyển mạnh từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân sau khi thu hồi đất, với những yếu tố có thể kiểm tra như chỗ ở, hạ tầng tái định cư, trường học, y tế, giao thông, dịch vụ, sinh kế, việc làm và thu nhập.

Về giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá, đấu thầu, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục làm rõ định hướng chính sách; quy định rõ các trường hợp phải đấu giá, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án có sử dụng đất. Việc giao đất, cho thuê đất thông qua đấu giá, đấu thầu vừa phải bảo đảm chống thất thoát, lãng phí, vừa không làm chậm quá trình phê duyệt, triển khai các dự án có tác động lan tỏa lớn.

Về chính sách công cụ tài chính, xây dựng theo hướng điều tiết địa tô, chênh lệch địa tô phát sinh trong kinh doanh bất động sản và chính sách thuế đối với đất đai, hướng tới mục tiêu đưa đất đai vào sử dụng hiệu quả, chống lãng phí, hạn chế đầu cơ, thúc đẩy phát triển đất nước.

Về cải cách hành chính và chuyển đổi số, đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý nhằm nâng cao năng lực quản lý nhà nước về đất đai; tăng cường phân cấp, phân quyền, phân định lại thẩm quyền, phân bổ nguồn lực cho chính quyền địa phương phù hợp với mô hình chính quyền ba cấp.

Về các quy định chuyển tiếp, xây dựng theo hướng không hồi tố đối với chính sách; xử lý các trường hợp tồn tại và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo đúng tinh thần Nghị quyết 21-NQ/TW.

Sau phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Tổng Thư ký Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính khẩn trương tập hợp đầy đủ ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại tổ, hội trường và bằng văn bản, gửi Chính phủ để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện. Đây là cơ sở để soạn thảo, xây dựng hồ sơ dự án Luật Đất đai sửa đổi, trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến và trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI.

Hoàng Hòa