Sửa Luật Đất đai phải rõ thẩm quyền, chặt cơ chế kiểm soát, sát thực tiễn

Đoàn chủ tọa tại Phiên họp

Từ thực tiễn địa phương, 2 đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tập trung góp ý vào những vấn đề có tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp và hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực đất đai. Trong đó, các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu phân cấp phải đi đôi với trách nhiệm, chính sách sử dụng đất phải vừa tạo dư địa phát triển, vừa ngăn ngừa khoảng trống quản lý.

Rõ thẩm quyền, thống nhất trách nhiệm trong quản lý đất đai

Toàn cảnh Hội trường Diên Hồng sáng 21/8

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đất đai nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quản lý, sử dụng đất đai, phát huy nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm, kiểm tra và giám sát.

Một trong những nội dung được đại biểu Dương Khắc Mai đề nghị làm rõ là thẩm quyền thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về đất đai tại Điều 18. Trước 2 phương án được dự thảo đưa ra, đại biểu đề nghị lựa chọn Phương án 2, theo hướng quy định trực tiếp trong Luật thẩm quyền của từng cấp đối với từng nhóm công việc.

Theo đại biểu, cách thiết kế này sẽ giúp xác định rõ hơn trách nhiệm của UBND cấp tỉnh và UBND cấp xã trong các nội dung như thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất. Qua đó, phù hợp hơn với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và bảo đảm tính minh bạch về thẩm quyền.

Đại biểu Dương Khắc Mai, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu tại hội trường

Ngược lại, Phương án 1 chủ yếu giao thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh rồi cho phép tiếp tục phân cấp, ủy quyền. Theo đại biểu, cách này tạo sự linh hoạt nhưng có thể dẫn đến tình trạng cùng một loại công việc, mỗi địa phương lại có cách phân cấp khác nhau, làm giảm tính thống nhất của pháp luật và khiến người dân khó xác định ngay cơ quan có trách nhiệm giải quyết.

Đại biểu Dương Khắc Mai cũng lưu ý trường hợp trong cùng một khu vực thu hồi đất có cả tổ chức và cá nhân. Đây là tình huống phổ biến đối với các dự án lớn, vì vậy cần quy định rõ nguyên tắc lựa chọn cơ quan thực hiện, nhất là với các dự án trải rộng trên nhiều đơn vị hành chính cấp xã.

“Những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền tài sản của người dân, thu hồi đất và bồi thường cần được phân quyền rõ nhưng đồng thời phải bảo đảm thống nhất trách nhiệm”, đại biểu Dương Khắc Mai nhấn mạnh.

Các đại biểu tham dự

Đối với cơ chế thu hồi phần diện tích đất còn lại trong trường hợp dự án thực hiện thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất, đại biểu thống nhất với việc bổ sung cơ chế xử lý khi chủ đầu tư đã thỏa thuận được trên 75% diện tích đất và trên 75% số lượng người sử dụng đất nhưng không thể hoàn tất thỏa thuận đối với phần diện tích còn lại.

Tuy nhiên, do việc Nhà nước thu hồi phần diện tích còn lại liên quan trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ hơn về điều kiện áp dụng, nguyên tắc bảo đảm quyền lợi của người có đất bị thu hồi. Đồng thời, Chính phủ cần được giao quy định cụ thể cách xác định tỷ lệ diện tích, số lượng người sử dụng đất đã thỏa thuận, thời hạn, hồ sơ, trình tự và căn cứ xác định kết quả thỏa thuận.

Về giao đất, cho thuê đất thông qua đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, đại biểu Dương Khắc Mai cho rằng các tiêu chí như “quy mô lớn”, “tính chất phức tạp”, “tạo điểm nhấn, dấu ấn” hay “có vai trò quan trọng” còn mang tính định tính. Trong khi đó, việc xác định dự án thuộc trường hợp đấu thầu có liên quan trực tiếp đến phương thức giao đất, cho thuê đất và lựa chọn nhà đầu tư. Do đó, cần có các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản trong Luật; trên cơ sở đó, HĐND cấp tỉnh quy định cụ thể phù hợp với điều kiện địa phương, đồng thời giao Chính phủ hướng dẫn những nội dung cần thiết.

Cách làm này, theo đại biểu, vừa bảo đảm quyền chủ động của địa phương, vừa tạo khung pháp lý thống nhất, công khai, minh bạch.

Đại biểu cũng đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa các trường hợp quy định tại điểm a và điểm b khoản 1 Điều 58, tránh tình trạng một dự án đồng thời thuộc nhiều trường hợp nhưng chưa xác định rõ căn cứ áp dụng.

Tạo dư địa phát triển nhưng không để “khoảng trống” quản lý

Toàn cảnh phiên họp

Cùng tham gia thảo luận, đại biểu Trịnh Tú Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng tập trung vào những vấn đề gắn với thực tiễn sử dụng đất và tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp.

Về sử dụng đất kết hợp đa mục đích, đại biểu bày tỏ đồng tình với chủ trương này, cho rằng đây là hướng đi phù hợp nhằm khai thác hiệu quả hơn nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng khả năng tạo ra nhiều giá trị kinh tế - xã hội trên cùng một diện tích đất, cần thiết lập ranh giới rõ ràng giữa sử dụng đất kết hợp đa mục đích và chuyển mục đích sử dụng đất trên thực tế.

“Nếu không, chính sách rất tiến bộ này có thể bị lợi dụng để hợp thức hóa việc chuyển đổi công năng hoặc đầu cơ đất đai”, đại biểu Trịnh Tú Anh lưu ý.

Đại biểu Trịnh Tú Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng phát biểu tại hội trường

Từ đó, đại biểu đề nghị dự thảo Luật làm rõ loại đất được áp dụng cơ chế sử dụng đa mục đích; cách xác định mục đích sử dụng chính và mục đích kết hợp; điều kiện, tiêu chí, cơ chế giám sát trong suốt quá trình sử dụng; cũng như nghĩa vụ tài chính và trách nhiệm của người sử dụng đất khi khai thác thêm giá trị từ đất.

Đối với đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh, đại biểu cho rằng đây là vấn đề còn nhiều phức tạp tại các địa phương, trong đó có Lâm Đồng. Thực tế có thể phát sinh tranh chấp, lấn chiếm, giao khoán sai đối tượng, chồng lấn ranh giới, thiếu hồ sơ hoặc không xác định rõ nguồn gốc sử dụng.

Vì vậy, nếu chỉ bàn giao “nguyên trạng” mà không xác định rõ trách nhiệm pháp lý của từng cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan, địa phương có thể tiếp nhận cả một khối lượng lớn vấn đề chưa được giải quyết. Khi đó, mục tiêu cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân tiếp tục gặp khó khăn.

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định cụ thể về trách nhiệm của UBND cấp tỉnh và các cơ quan, tổ chức liên quan trong rà soát, xác định ranh giới, hiện trạng, nguồn gốc đất, xử lý hồ sơ, chồng lấn và tranh chấp trước và trong quá trình bàn giao.

Các đại biểu tham dự

Một vấn đề khác được đại biểu Trịnh Tú Anh quan tâm là ghi nợ nghĩa vụ tài chính tại khoản 6 Điều 28. Theo đại biểu, cần xem xét theo hướng linh hoạt hơn, nhất là đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số.

“Nhà nước cho người dân ghi nợ tiền sử dụng đất chính là vì họ đang gặp khó khăn về tài chính. Nhưng nếu sau đó pháp luật lại khóa toàn bộ những công cụ có thể giúp họ tạo ra thu nhập, thì chính sách hỗ trợ có thể vô tình trở thành một rào cản đối với khả năng tự cải thiện đời sống của người dân”, đại biểu phân tích.

Theo đó, thay vì hạn chế đồng loạt các quyền của người sử dụng đất đang ghi nợ, cần nghiên cứu phân loại quyền. Những giao dịch mang tính chuyển dịch thương mại hoặc góp vốn kinh doanh có thể được kiểm soát, trong khi một số quyền phục vụ trực tiếp sinh kế, an sinh xã hội như cho thuê, thế chấp để vay vốn tại ngân hàng chính sách hoặc tặng cho trong phạm vi gia đình có thể được xem xét cho phép có điều kiện, đồng thời bảo lưu đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Đối với thu hồi đất cho hoạt động khai thác khoáng sản, đại biểu Trịnh Tú Anh đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép triển khai sớm các bước về đất đai và giải phóng mặt bằng trên cơ sở văn bản phê duyệt kết quả trúng đấu giá quyền khai thác khoáng sản hoặc quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư, kèm các điều kiện pháp lý cần thiết, thay vì phải chờ đến khi giấy phép khai thác được cấp. Mục tiêu là tránh việc các thủ tục phải thực hiện hoàn toàn nối tiếp nhau, khiến doanh nghiệp mất thêm thời gian, chi phí và có nguy cơ dự án bị đình trệ nếu không thể hoàn thành giải phóng mặt bằng.

Các đại biểu tham dự

Từ những góp ý trên, các đại biểu Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng cùng hướng tới yêu cầu sửa đổi Luật Đất đai theo hướng tháo gỡ thực chất các điểm nghẽn, sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai, nhưng đồng thời phải bảo đảm quyền lợi của người dân, tính minh bạch và sự thống nhất trong thực thi pháp luật. Đây cũng là cơ sở để các quy định sau khi được sửa đổi có thể đi vào cuộc sống thuận lợi hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Ngọc Diệp