Bỏ thủ tục 'công chứng' trong luật không làm mất quyền, nghĩa vụ hợp pháp trong giao dịch đất đai

Đảm bảo quyền lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất

Sáng 21/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu.

Liên quan đến vấn đề công chứng trong giao dịch đất đai được nhiều đại biểu quan tâm, Bộ trưởng cho biết vấn đề này liên quan đến Luật Đất đai và Luật Công chứng.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng (Ảnh: Media Quốc hội).

Có ý kiến đại biểu thì cho rằng không nhất thiết phải công chứng, có đại biểu lại buộc phải công chứng. Bộ trưởng cho biết công chứng chỉ là một thủ tục hành chính, cho nên không nhất thiết phải truyền tải vào trong luật.

"Các đại biểu yên tâm, Quốc hội yên tâm là không mất đi quyền, nghĩa vụ hợp pháp của người dân trong quá trình giao dịch về đất đai", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Đồng thời, bằng hình thức này hoặc hình thức khác nhưng Nhà nước vẫn phải đảm bảo quyền lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất nói riêng và các quyền tài sản khi được giao dịch trong quá trình giao dịch dân sự.

Tới đây, giữa Luật Đất đai và Luật Công chứng có thể quy định nội dung trên hài hoà, hợp lý nhất theo tinh thần của Nghị quyết số 21 là giảm thủ tục hành chính.

Đề nghị không bỏ quy định bắt buộc công chứng với giao dịch đất đai

Trước đó, phát biểu ý kiến tại hội trường, ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Hạnh (đoàn Tp.Hồ Chí Minh) đề nghị tiếp tục giữ quy định về công chứng, chứng thực hợp đồng, văn bản thực hiện các quyền của người sử dụng đất như Luật Đất đai hiện hành, thay vì bỏ quy định này khỏi dự thảo.

ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Hạnh (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo đại biểu, khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai hiện hành quy định các giao dịch chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, thừa kế, tặng cho quyền sử dụng đất; thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất phải được công chứng, chứng thực. Tuy nhiên, dự thảo Luật Đất đai sửa đổi lại không còn quy định này.

Qua nghiên cứu hồ sơ dự án luật, bà Hạnh cho rằng việc bỏ quy định trên chưa được đánh giá đầy đủ. 

Trong khi đó, nhiều tài liệu trong hồ sơ lại xác định công chứng và dữ liệu công chứng là một phần quan trọng trong quản lý đất đai, nhất là yêu cầu kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan đất đai với cơ quan thuế, dân cư, xây dựng và công chứng.

Bà Hạnh nhấn mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai tập trung là cần thiết nhưng không thể thay thế hoàn toàn hoạt động công chứng. 

Cơ sở dữ liệu có thể xác thực thông tin về nhân thân, tài sản, nhưng không thể xác định người tham gia giao dịch có thực sự tự nguyện hay đang bị ép buộc, cũng như đánh giá đầy đủ năng lực hành vi của các bên. Đây là những nội dung cần người có chuyên môn trực tiếp kiểm tra, xác định.

Theo bà, Luật Công chứng quy định giao dịch phải công chứng là giao dịch quan trọng, đòi hỏi mức độ an toàn pháp lý cao và do luật chuyên ngành quy định. 

Vì vậy, nếu Luật Đất đai không còn quy định giao dịch phải công chứng, trong khi dự thảo lại đặt nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Đất đai, có thể dẫn đến cách hiểu và áp dụng pháp luật không thống nhất trong áp dụng.

Do đó, đại biểu kiến nghị bổ sung lại nội dung khoản 3 Điều 27 Luật Đất đai hiện hành vào Điều 28 dự thảo luật, nhằm bảo đảm an toàn pháp lý cho các giao dịch đất đai và quyền lợi của người dân.

ĐBQH Lê Thị Thanh Lam (Ảnh: Media Quốc hội).

ĐBQH Lê Thị Thanh Lam (đoàn Tp.Cần Thơ) đề nghị xem xét thận trọng trên cơ sở đánh giá đầy đủ tác động và pháp lý và kinh tế khi bỏ quy định bắt buộc công chứng với giao dịch đất đai.

Bà Lam cho rằng, cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp là cần thiết. Tuy nhiên, với giao dịch chuyển quyền sử dụng đất không thể chỉ dựa trên tiêu chí này mà phải đặt trong tổng thể yêu cầu đảm bảo về đảm bảo pháp lý trong bảo vệ quyền tài sản của người dân và duy trì hiệu quả quản lý Nhà nước.

Giao dịch đất đai có giá trị kinh tế lớn, tác động sâu đến nhiều chủ thể và lợi ích xã hội, đại biểu yêu cầu đảm bảo pháp lý phải ngang hàng với yêu cầu cải cách hành chính. 

Hơn nữa, khi đánh giá tác động chính sách , phải dựa trên tổng thể lợi ích xã hội, thay vì từng giao dịch.

"Việc bỏ công chứng bắt buộc với giao dịch đất đai có thể giảm thời gian và chi phí cho người dân, nhưng đó chỉ là lợi ích trước mắt. Cần đánh giá đầy đủ chi phí xã hội phát sinh nếu xảy ra rủi ro giao dịch vô hiệu hoặc gian lận", bà Lam nêu.

Nữ đại biểu cũng nhấn mạnh, quyền sử dụng đất là loại tài sản đặc biệt, có giá trị lớn và gắn với quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức. Nếu có sai sót trong giao dịch đất đai, không chỉ ảnh hưởng đến các bên tham gia mà có thể kéo theo hệ lụy với các giao dịch tiếp theo và sự ổn định của thị trường. 

"Vì vậy, kiểm soát tính hợp pháp của giao dịch trước khi đăng ký quyền sử dụng đất không chỉ là nhu cầu của các bên mà còn là yêu cầu của quản lý Nhà nước và vấn đề phát triển kinh tế", đại biểu nói và đề nghị giữ quy định bắt buộc công chứng với giao dịch đất đai.

Hoàng Thị Bích