Nâng cao năng lực quản lý tài sản mã hóa để phòng, chống rửa tiền

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH

Hình thành năng lực phân tích và điều tra tài chính số

Tại Phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) đánh giá cao nhiều quy định trong Dự thảo Luật, đặc biệt là việc hoàn thiện khung quản lý đối với tài sản mã hóa và giao dịch tài chính công nghệ cao, nhằm phòng, chống rửa tiền.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) đánh giá cao Ban soạn thảo đã bổ sung 15 dấu hiệu đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa tại Điều 33a Dự thảo Luật. Đây là bước tiến quan trọng nhằm cụ thể hóa khuyến nghị 15 của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF).

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị cần cấu trúc 15 dấu hiệu này theo các nhóm logic gồm: nhóm chỉ báo ngoài chuỗi (off-chain), nhóm chỉ báo trên chuỗi (on-chain), nhóm chỉ báo về nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP).

Đại biểu cũng cho rằng, không nên coi 15 dấu hiệu là một danh sách đóng. Bên cạnh các dấu hiệu được quy định cụ thể, Dự thảo Luật cần có một quy định mở, giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa theo từng thời kỳ.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cũng nhấn mạnh phòng, chống rửa tiền trong kỷ nguyên số không thể chỉ dựa trên phương pháp truyền thống mà cần nâng cao năng lực phân tích chuỗi khối (blockchain), điều tra tài chính số và pháp chứng kỹ thuật số.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Để tránh khoảng cách giữa nghĩa vụ pháp lý và năng lực thực thi, đại biểu đề xuất Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) nghiên cứu xây dựng hạ tầng công nghệ giám sát dùng chung theo mô hình SupTech hoặc RegTech.

Trong đó có các công cụ phân tích On-chain, cơ chế chia sẻ dữ liệu và hệ thống cảnh báo rủi ro cho các tổ chức thuộc diện báo cáo. Như vậy, thay vì yêu cầu từng ngân hàng tự xây dựng một hệ thống phân tích blockchain riêng, chúng ta có thể hình thành một năng lực giám sát dùng chung ở cấp độ quốc gia.

Đồng tình quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Đoàn Quảng Trị) nhận định, việc bổ sung cơ chế nhận diện giao dịch đáng ngờ về tài sản mã hóa là vấn đề an ninh tài chính quốc gia.

Tuy nhiên, vướng mắc lớn hiện nay năng lực thực thi khi phần lớn ngân hàng thương mại chưa có hạ tầng phân tích chuỗi khối. Bên cạnh đó là vướng mắc về động lực thực thi khi quy định bảo vệ người báo cáo chưa làm rõ việc miễn trừ trách nhiệm dân sự, hình sự cho tổ chức tín dụng (TCTD) khi báo cáo trung thực.

Đại biểu kiến nghị Chính phủ ban hành tiêu chí kỹ thuật kèm lộ trình đầu tư hạ tầng, đồng thời quy định rõ cơ chế miễn trừ trách nhiệm để các TCTD yên tâm thực hiện nghĩa vụ.

Theo đại biểu Nguyễn Minh Đức (Đoàn TP. Hồ Chí Minh), việc đưa nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa vào nhóm đối tượng báo cáo là bước đi tất yếu, phù hợp với Luật Công nghiệp công nghệ số.

Đại biểu đề xuất cần phân định rạch ròi trách nhiệm quản lý nhà nước: NHNN chủ trì đánh giá rủi ro quốc gia và tiếp nhận dữ liệu báo cáo; Bộ Tài chính chủ trì quản lý thị trường tài sản mã hóa; Bộ Công an thẩm định an ninh thông tin và điều tra tội phạm; Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp quản lý hạ tầng công nghệ không gian mạng.

Giao quyền đi kèm với cơ chế kiểm soát qua thanh tra, kiểm toán

Liên quan đến các nội dung sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, quy định về việc áp dụng tỷ lệ đảm bảo an toàn khác và cơ chế tài chính đặc thù của Ngân hàng Trung ương là những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm.

Phân tích quy định về áp dụng tỷ lệ đảm bảo an toàn khác (Điều 59), đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Đắk Nông) cho rằng, cụm từ "thực hiện yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội" có nội hàm quá rộng. Đại biểu kiến nghị chỉ áp dụng cơ chế nới chuẩn an toàn này trong trường hợp thật sự cần thiết, gắn với các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia theo chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Hải Nam phát biểu thảo luận. Ảnh: VPQH

Đại biểu Nguyễn Hải Nam (Đoàn TP. Huế) cảnh báo nếu "khác" theo hướng rủi ro cao hơn thì sẽ tiềm ẩn nhiều hệ quả rủi ro lớn, như nguy cơ hạ chuẩn an toàn, nguy cơ rủi ro an toàn hệ thống, lạm dụng hoặc bị lạm dụng, cạnh tranh không lành mạnh.

Đại biểu đề nghị, Dự thảo Luật cần bổ sung quy định về nguyên tắc kiểm soát rủi ro, thẩm quyền quyết định, đối tượng, phạm vi, điều kiện, thời hạn áp dụng; trình tự công khai, báo cáo, kiểm tra, giám sát để đảm bảo an toàn hệ thống ngân hàng.

Tiếp cận vấn đề theo nguyên tắc "dĩ bất biến, ứng vạn biến", đại biểu Lê Thị Thúy Sen (Đoàn Hưng Yên) cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số, nhu cầu vốn là rất lớn.

Thực tế, việc NHNN linh hoạt nâng tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40% thời gian qua đã giúp giảm áp lực vốn và hỗ trợ các dự án lớn. Vì vậy, việc giao quyền cho NHNN áp dụng tỷ lệ an toàn khác là cần thiết, song phải đi kèm kiểm soát qua thanh tra, giám sát và kiểm toán của Kiểm toán nhà nước.

Về cơ chế tài chính của NHNN, đại biểu Lê Thị Thúy Sen cho rằng, NHNN là Ngân hàng Trung ương, bên cạnh chức năng quản lý nhà nước giống như các Bộ, ngành thì NHNN còn thực hiện các nghiệp vụ đầu tư ngoại hối tại nước ngoài,  can thiệp thị trường ngoại hối trong nước, phát hành tín phiếu...

Để thực hiện được hoạt động nghiệp vụ của Ngân hàng Trung ương, NHNN cần có nguồn vốn pháp định và các quỹ, nghiệp vụ phù hợp với hoạt động ngân hàng.

Để phù hợp với hoạt động đặc thù, thực tiễn triển khai hoạt động và kinh nghiệm quốc tế, đại biểu cho rằng, cơ chế tài chính cần thiết kế theo hướng kết quả tài chính sau khi trừ chi phí và trích lập các quỹ nếu dương thì nộp ngân sách; nếu âm thì được bù đắp bằng kết quả tài chính dương của các năm sau chứ không dùng ngân sách nhà nước bù lỗ.

N. HỒNG