Kiểm soát xung đột lợi ích khi ngân hàng quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp

Sáng 9/8, thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm đến đề xuất cho phép ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Không để quan hệ tín dụng trở thành sức ép mua sản phẩm đầu tư

Thống nhất với việc bổ sung hoạt động này, đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình) cho rằng nếu được thiết kế tốt, đây có thể là một giải pháp chuyên nghiệp hơn trong quản lý tài sản bảo đảm và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Đại biểu Lê Văn Thế (đoàn Ninh Bình). Ảnh: Quochoi.vn

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý, nếu một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu, đồng thời có thể tham gia các khâu phân phối, thanh toán hoặc cung cấp dịch vụ khác cho đợt phát hành thì có phát sinh xung đột lợi ích.

Khi doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, lợi ích thu hồi nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của trái chủ. Vì vậy, theo đại biểu, điểm quan trọng nhất là phải thiết kế cơ chế để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế của mình.

Do đó, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định cụ thể điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm; cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích; trách nhiệm quản lý, công khai thông tin về tài sản bảo đảm, tách bạch hồ sơ tài sản, dữ liệu và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.

Đại biểu Lê Văn Thế cũng đề nghị phòng ngừa tình trạng gắn việc cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay với yêu cầu khách hàng phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác.

Theo đại biểu, đây là ranh giới cần được quy định rõ để bảo vệ khách hàng và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tài chính. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước khi quy định chi tiết cần đặc biệt quan tâm ngăn chặn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc, tạo sức ép hoặc đặt ra điều kiện để khách hàng mua sản phẩm đầu tư.

“Xây dựng luật cũng nên phòng ngừa từ sớm, từ xa, không nên chờ đến khi vi phạm xảy ra mới sửa luật và văn bản dưới luật” - đại biểu nêu quan điểm.

Phân tích thêm ý nghĩa của chính sách, đại biểu Trần Hoàng Ngân (đoàn TP. Hồ Chí Minh) cho rằng việc bổ sung quy định ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ là rất có ý nghĩa và tác động lớn đối với việc cơ cấu lại thị trường tài chính.

Theo đại biểu, gánh nặng cung ứng vốn cho nền kinh tế hiện dồn nhiều vào hệ thống ngân hàng thương mại. Do đó, cần nâng cao vai trò của thị trường vốn. Việc bổ sung chức năng này sẽ góp phần cơ cấu lại thị trường tài chính và tạo điều kiện để ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng không nên ghi quá nhiều nội dung vào luật đối với những vấn đề đã được quy định trong Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Chứng khoán. Đại biểu đề nghị Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các ngân hàng thương mại khi thực hiện nhiệm vụ này phải giải thích rõ cho khách hàng đâu là đại lý phát hành, đâu là bảo lãnh thanh toán phát hành, đâu là đại lý quản lý tài sản bảo đảm để khách hàng không bị nhầm lẫn.

Tán thành việc bổ sung hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp vào hoạt động kinh doanh khác của ngân hàng thương mại, song đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Đắk Lắk) cũng nhận định đây là nội dung tiềm ẩn rủi ro và xung đột lợi ích.

Đại biểu đề nghị xác định rõ địa vị pháp lý của ngân hàng thương mại khi làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm; quy định các nguyên tắc tối thiểu về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của đại lý; có cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích trong trường hợp cùng một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng, vừa là tổ chức tư vấn hoặc phân phối trái phiếu, đồng thời là đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho doanh nghiệp phát hành.

Đại biểu Nguyễn Thanh Tùng (đoàn TP.Hồ Chí Minh). Ảnh: Quochoi.vn

Sẽ có quy định chi tiết trong lĩnh vực chứng khoán

Làm rõ thêm địa vị và chức năng của ngân hàng thương mại, đại biểu Nguyễn Thanh Tùng (đoàn TP.Hồ Chí Minh) cho biết ngân hàng có thể đồng thời thực hiện vai trò bên cấp tín dụng, bảo lãnh thanh toán và đại lý nhận, quản lý tài sản bảo đảm.

Trong đó, chức năng nhà đầu tư hoặc bảo lãnh là một hình thức cấp tín dụng; còn nhận và quản lý tài sản bảo đảm là hình thức cung cấp dịch vụ theo hợp đồng. Hợp đồng đại lý quản lý tài sản bảo đảm quy định địa vị pháp lý của đại lý nhận và quản lý tài sản bảo đảm.

Trường hợp ngân hàng thương mại thực hiện đồng thời các chức năng và phải xử lý tài sản, sau khi trừ đi các mức độ ưu tiên cao hơn, các chủ đầu tư, trong đó có ngân hàng thương mại cũng như bên cấp tín dụng có cùng mức độ ưu tiên, sẽ xử lý theo tỷ lệ nắm giữ trái phiếu.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn giải trình. Ảnh: Quochoi.vn

Giải trình về vấn đề này, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết điều khoản trong dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng chỉ nhằm mở rộng phạm vi hoạt động được phép cho ngân hàng thương mại. Theo nguyên tắc chung, ngân hàng thương mại chỉ được thực hiện hoạt động ngân hàng; các hoạt động khác phải được luật cho phép.

Còn việc hoạt động cụ thể như thế nào, các điều kiện ràng buộc kỹ thuật ra sao để bảo đảm tách bạch, minh bạch thông tin, tránh xung đột lợi ích và tránh để người dân hiểu nhầm như lo ngại của các đại biểu sẽ do Luật Chứng khoán và các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính điều chỉnh chi tiết, không nằm trong phạm vi của Luật Các tổ chức tín dụng hay Luật Ngân hàng Nhà nước.

Về ý kiến đề xuất chỉ áp dụng đối với trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, Thống đốc cho biết dự thảo ban đầu cũng được thiết kế theo hướng này. Tuy nhiên, qua quá trình góp ý, nhiều đại biểu đề xuất mở rộng phạm vi. Do đó, dự thảo hiện tại được mở rộng để tạo cơ sở pháp lý khung; còn phạm vi cụ thể, hoạt động nào được thực hiện hay không sẽ được Bộ Tài chính quy định rõ trong lĩnh vực chứng khoán.

Hoàng Yến