Quốc hội thảo luận, hoàn thiện pháp luật về ngân hàng và xuất bản

Quang cảnh Phiên họp hội trường ngày 9/8. Ảnh: quochoi.vn

Kiểm soát xung đột lợi ích, phòng ngừa rửa tiền trong lĩnh vực tài chính

Góp ý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Luật Phòng, chống rửa tiền; Luật Các tổ chức tín dụng, đại biểu Lê Văn Thế, đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình thống nhất bổ sung hoạt động ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp. Tuy nhiên, đại biểu lưu ý phải kiểm soát chặt chẽ xung đột lợi ích, nhất là trường hợp ngân hàng vừa cấp tín dụng, vừa quản lý tài sản bảo đảm và tham gia các dịch vụ khác liên quan đến đợt phát hành.

Theo đại biểu cần thiết kế cơ chế để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế của mình; đồng thời Chính phủ cần quy định cụ thể điều kiện, phạm vi và nguyên tắc hoạt động; cơ chế nhận diện, công khai; kiểm soát xung đột lợi ích; trách nhiệm quản lý, công khai thông tin về tài sản bảo đảm, tách bạch tài sản, hồ sơ, dữ liệu và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.

Đại biểu cũng nhấn mạnh nguy cơ gắn cung cấp hàng hóa, dịch vụ chính với yêu cầu khách hàng mua thềm sản phẩm phụ. Trong lĩnh vực ngân hàng, nếu không kiểm soát tốt, có thể phát sinh việc gắn cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay với yêu cầu khách hàng phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác.

Đại biểu Lê Văn Thế đề nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước khi quy định chi tiết đặc biệt quan tâm đến việc ngăn chặn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc hoặc tạo sức ép, ra các điều kiện để khách hàng mua sản phẩm đầu tư.

Về phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực công nghệ cao, đại biểu Nguyễn Minh Đức, đại biểu quốc hội thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc đưa các nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa vào nhóm đối tượng báo cáo là bước đi tất yếu, chuẩn xác và có cơ sở pháp lý vững chắc, tương thích với các quy định về quyền tài sản tại Bộ luật Dân sự. Để tránh khoảng trống pháp lý và sự thiếu thống nhất giữa các luậ, đại biểu kiến nghị dự thảo luật dẫn chiếu chính xác các khái niệm về tài sản số, tài sản mã hóa, và dịch vụ tài sản mã hóa áp dụng theo quy định tại Luật Công nghiệp công nghệ số và Bộ luật Dân sự.

Đồng thời đề nghị quy định rõ nghĩa vụ đặc thù đối với nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa gồm: nhận biết, xác minh danh tính khách hàng; áp dụng quy tắc lữ hành đối với mọi giao dịch chuyển giao tài sản mã hoá để lưu trữ và minh bạch thông tin người gửi/nhận; thiết lập chế độ lưu trữ nhật ký giao dịch trên blockchain và báo cáo kịp thời các giao dịch giá trị lớn, giao dịch đáng ngờ, tương thích với cơ chế quyền bảo vệ tài sản.

Tại nghị trường, một số đại biểu quan tâm quy định cho phép áp dụng một hoặc một số tỷ lệ an toàn khác nhằm thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội và các dự án lớn, trọng điểm quốc gia. Các đại biểu cho rằng, trong bối cảnh nhu cầu vốn cho mục tiêu tăng trưởng cao rất lớn, cần tạo dư địa pháp lý để các tổ chức tín dụng tăng khả năng cung ứng vốn nhưng cơ chế đặc thù phải được kiểm soát chặt chẽ và có lộ trình trở lại tuân thủ quy định chung.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành nội dung. Ảnh: quochoi.vn

Hoàn thiện cơ chế kiểm soát, thúc đẩy chuyển đổi số trong xuất bản

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, các đại biểu tán thành tăng cường kiểm soát đối với xuất bản phẩm có nội dung đặc thù, song đề nghị luật hóa rõ hơn cơ chế kiểm soát ba lớp để vừa chặt chẽ, vừa tránh tạo khoảng thời gian pháp lý không xác định.

Theo dự thảo, đối với tác phẩm, tài liệu thuộc danh mục do Chính phủ quy định, nhà xuất bản phải gửi đăng ký kế hoạch xuất bản kèm kết quả thẩm định bản thảo được cơ quan chủ quản phê duyệt. Sau khi nộp lưu chiểu, xuất bản phẩm thuộc nhóm này lại chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Đa số đại biểu đồng tình rằng với những nội dung liên quan đến chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ và những vấn đề đặc biệt nhạy cảm thì cần có cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Tuy nhiên, dự thảo chưa xác định rõ tiêu chí cơ bản để đưa một đề tài vào diện kiểm soát đặc biệt và chưa quy định hậu quả pháp lý khi cơ quan có trách nhiệm không có ý kiến đúng thời hạn.

Các đại biểu đề nghị, Luật nên quy định nguyên tắc, nhóm tiêu chí cơ bản xác định xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt; quy định thời hạn tối đa để cơ quan quản lý trả lời. Trường hợp cần kéo dài phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do và chỉ được gia hạn trong giới hạn nhất định, qua đó vừa kiểm soát chặt chẽ nội dung nhạy cảm, vừa bảo đảm trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước.

Đại biểu Nguyễn Thái Học, đại biểu quốc hội tỉnh Đắk Lắk đề nghị nêu cao tiêu chuẩn chức danh của người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu nhà xuất bản. Tại khoản 1 Điều 17 có quy định về vấn đề này, nhưng lại lược bỏ yêu cầu về phẩm chất chính trị, đạo đức.

Nhiều đại biểu đánh giá dự thảo Luật đã bổ sung các quy định thúc đẩy xuất bản điện tử, ứng dụng công nghệ số trong quy trình biên tập, xuất bản, in và phát hành xuất bản phẩm. Tuy nhiên, các quy định hiện chủ yếu tập trung vào số hóa phương thức hoạt động, chưa hình thành tư duy quản trị dữ liệu xuất bản.

Trong bối cảnh Luật Dữ liệu, Luật Giao dịch điện tử, Luật Lưu trữ và Luật Công nghiệp công nghệ số đã được ban hành, các đại biểu cho rằng dữ liệu cần được xác định là hạ tầng nền tảng của hoạt động xuất bản số. Nếu chỉ quy định về quy trình nghiệp vụ mà chưa quy định nguyên tắc xây dựng, quản lý, kết nối và chia sẻ cơ sở dữ liệu xuất bản thì chuyển đổi số sẽ mới dừng ở mức chuyển đổi phương thức, chưa tạo được nền tảng cho quản trị nhà nước, thống kê, phân tích, dự báo và phát triển thị trường xuất bản.

Từ thực tế này, các đại biểu Nguyễn Thị Sửu, đại biểu quốc hội thành phố Huế, đại biểu Bế Trung Anh, đại biểu quốc hội tỉnh Đắk Lắk đề nghị bổ sung nguyên tắc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành về hoạt động xuất bản theo quy định của pháp luật về dữ liệu; quy định việc kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa cơ quan quản lý nhà nước với nhà xuất bản, cơ sở in, đơn vị phát hành và các nền tảng số. Đồng thời, cần bổ sung quy định về lưu trữ, bảo quản và khai thác lâu dài xuất bản phẩm điện tử; bảo đảm an toàn dữ liệu, an ninh mạng và bảo vệ quyền tác giả trong quá trình chuyển đổi số.

Về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (Al), các đại biểu nhận định dự thảo đã tiếp cận xu hướng ứng dụng công nghệ nhưng các quy định còn khái quát, chưa xác định rõ nguyên tắc sử dụng và trách nhiệm pháp lý của các chủ thể.

Theo các đại biểu, AI có thể hỗ trợ biên tập, dịch thuật, hiệu đính, tổng hợp dữ liệu và đề xuất nội dung nhưng AI không có tư cách pháp lý và không thể thay thế trách nhiệm của cơ quan xuất bản, tổng biên tập, biên tập viên hoặc tác giả. Do đó, luật cần xác định rõ nguyên tắc này để tránh khoảng trống pháp lý trong việc xác định trách nhiệm khi xuất bản phẩm có sai phạm.

T.K