Đề xuất hạ tầng giám sát chung cấp quốc gia để kiểm soát dòng tiền tài sản mã hóa

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Quốc hội.

Ngày 9/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. 

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng, đánh giá cao việc Ban soạn thảo đã đưa 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa vào dự thảo Luật (Điều 33a).

Bà cho rằng đây là bước tiến quan trọng trong việc cụ thể hóa Khuyến nghị 15 của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF) và tạo cơ sở pháp lý cho việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát rủi ro rửa tiền liên quan đến tài sản mã hóa.

Tuy nhiên, theo đại biểu, cần thiết kế các dấu hiệu đáng ngờ theo nhóm, bởi 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ trong Dự thảo hiện chưa được cấu trúc theo các nhóm dấu hiệu có cùng tính chất, mà đang được liệt kê khá dàn trải, chẳng hạn nhóm chỉ báo ngoài chuỗi (Off-chain), nhóm chỉ báo trên chuỗi (On-chain), nhóm chỉ báo về VASP và địa chỉ ví...

Bên cạnh các dấu hiệu được quy định cụ thể trong Luật, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề nghị cần có một quy định mở, giao Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quy định bổ sung các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài sản mã hóa theo từng thời kỳ.

Thứ hai, cần bảo đảm năng lực kỹ thuật để phát hiện các dấu hiệu trên chuỗi. Đại biểu nhận thấy, dự thảo đặt ra yêu cầu nhận diện các giao dịch có liên quan đến dịch vụ trộn tiền, cầu nối liên chuỗi và các phương thức che giấu dòng tiền khác. Đây là yêu cầu đúng, nhưng cần nhìn nhận đúng bản chất kỹ thuật.

“Muốn xác định nguồn gốc và đường đi của tài sản, cần sử dụng phân tích dữ liệu trên chuỗi khối (On-chain Analytics) như: phân cụm địa chỉ ví (Address Clustering); phân tích đồ thị giao dịch (Transaction Graph Analysis); xác định chủ thể đứng sau địa chỉ ví (Wallet Attribution); truy vết dòng tài sản qua nhiều blockchain; và phân tích các tương tác với hợp đồng thông minh (Smart Contracts). Đây không phải là chức năng mặc định của hệ thống ngân hàng lõi (Core Banking System)”, đại biểu phân tích.

Do đó, nếu Luật quy định tổ chức báo cáo phải phát hiện những dấu hiệu mà hạ tầng kỹ thuật của tổ chức không đủ khả năng quan sát, thì sẽ xuất hiện khoảng cách giữa nghĩa vụ pháp lý và năng lực thực thi

Do đó, vị này đề nghị Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu xây dựng hoặc tổ chức cung cấp hạ tầng công nghệ giám sát dùng chung theo mô hình SupTech/RegTech, trong đó có các công cụ phân tích On-chain, cơ chế chia sẻ dữ liệu và hệ thống cảnh báo rủi ro cho các tổ chức thuộc diện báo cáo.

Như vậy, thay vì yêu cầu từng ngân hàng tự xây dựng một hệ thống phân tích blockchain riêng, chúng ta có thể hình thành một năng lực giám sát dùng chung ở cấp độ quốc gia.

Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng. Ảnh: Quốc hội.

Thứ ba, cần hình thành năng lực phân tích và điều tra tài chính số. Đại biểu cho rằng, một hệ thống giám sát tốt cũng chưa đủ nếu cơ quan tiếp nhận và xử lý báo cáo giao dịch đáng ngờ không có năng lực phân tích tương ứng.

Một báo cáo giao dịch đáng ngờ (STR - Suspicious Transaction Report) liên quan đến tài sản mã hóa có cấu trúc rất khác một giao dịch ngân hàng thông thường. “Phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực này không thể chỉ dựa trên phương pháp AML truyền thống. Cần bổ sung năng lực phân tích blockchain, điều tra tài chính số và pháp chứng kỹ thuật số (Digital Forensics)”, đại biểu nhấn mạnh.

Vì vậy, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề nghị nghiên cứu cơ chế thu hút và sử dụng nhân lực chuyên môn cao về Blockchain Forensics - pháp chứng và điều tra trên chuỗi khối, phân tích dữ liệu và điều tra tài chính số cho các đơn vị có chức năng phòng, chống rửa tiền và điều tra tội phạm tài chính, công nghệ cao.