Nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới

Các đại biểu tham dự Phiên thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội bày tỏ thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong tình hình mới. Đồng thời, các đại biểu tập trung góp ý vào việc xác định, tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật đối với các nhóm đối tượng đặc thù.

Góp ý vào dự thảo Luật về phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) đối với các đối tượng đặc thù được thiết kế thành một mục riêng quy định tại Điều 16, Điều 17 và Điều 18, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh đánh giá, đây là một điểm mới có ý nghĩa thực tiễn rất quan trọng. “Bởi vì nếu phổ biến, giáo dục pháp luật được thực hiện theo một phương thức chung cho tất cả các nhóm đối tượng thì khó có thể bảo đảm khả năng tiếp cận pháp luật thực chất đối với những nhóm có điều kiện, hoàn cảnh, trình độ hoặc khả năng tiếp cận pháp luật khác nhau”, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung nhấn mạnh.

Từ đó, đại biểu cho rằng 3 Điều này vẫn cần được hoàn thiện theo hướng chuyển từ tư duy “ưu tiên”, “phối hợp”, “hỗ trợ, tạo điều kiện” sang xây dựng một cơ chế bảo đảm thực hiện có tính bắt buộc, có chủ thể chịu trách nhiệm và có điều kiện bảo đảm.

Nhấn mạnh quy định tại khoản 2 Điều 16 của dự thảo xác định “người lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất và người lao động có mức lương bằng mức lương tối thiểu vùng là một trong những nhóm đối tượng đặc thù”, đại biểu cho rằng rất cần thiết và hoàn toàn phù hợp với thực tiễn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, khi đã xác định là “đối tượng đặc thù” thì không nên chỉ dừng lại với ý nghĩa phân loại mà phải đồng thời thiết lập cơ chế để bảo đảm nhóm đối tượng đó thực sự được tiếp cận pháp luật.

Góp ý vào khoản 3 Điều 18 dự thảo Luật nêu “Người sử dụng lao động có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ, tạo điều kiện cho cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật cho người lao động… và thực hiện phù hợp với điều kiện thực tế”, đại biểu cho rằng quy định này chưa đủ mạnh.

Nhấn mạnh chính doanh nghiệp là nơi tập trung người lao động, doanh nghiệp quản lý thời gian làm việc, điều kiện làm việc và có khả năng trực tiếp bố trí thời gian, địa điểm, phương thức để người lao động tiếp cận pháp luật, đại biểu cho rằng, nếu Nhà nước tổ chức các chương trình phổ biến pháp luật nhưng người sử dụng lao động không bố trí thời gian, không phối hợp, không tạo điều kiện cho người lao động tham gia thì việc phổ biến pháp luật rất khó đạt hiệu quả.

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh phát biểu. Ảnh: quochoi.vn

Từ đó, đại biểu đề nghị, điều chỉnh từ quy định trách nhiệm của người sử dụng lao động là “phối hợp, hỗ trợ, tạo điều kiện” sang việc người sử dụng lao động “phải có trách nhiệm pháp lý trực tiếp” trong việc bảo đảm người lao động của mình được phổ biến, giáo dục pháp luật.

Cũng nêu ý kiến về xác định đối tượng đặc thù quy định tại Điều 16 dự thảo Luật, theo đại biểu Hoàng Quốc Khánh, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Lai Châu, Điều 16 dự thảo Luật xác định 07 nhóm đối tượng đặc thù được hưởng chính sách ưu tiên về nguồn lực, được thiết kế nội dung, hình thức phổ biến giáo dục pháp luật riêng và áp dụng các chương trình đề án chuyên biệt theo quy định tại Điều 17 và Điều 18.

Đại biểu bày tỏ quan điểm, về nguyên tắc, khi đã xác định đối tượng đặc thù, đó là đối tượng có đặc điểm khác biệt rõ ràng như bị hạn chế đáng kể về khả năng tiếp cận pháp luật do rào cản về địa lý, ngôn ngữ, thể chất hoặc thuộc nhóm có nguy cơ cao cần sự can thiệp hỗ trợ đặc biệt của Nhà nước.

Từ đó, theo đại biểu, quy định như dự thảo các nhóm đối tượng tại Điều 16 còn khá rộng và chưa thật sự rõ ràng về ranh giới phân loại, dễ dẫn đến chồng chéo với pháp luật chuyên ngành. “Theo số liệu thống kê sơ bộ, đối tượng đặc thù quy định tại Điều 16 chiếm khoảng 25 đến 30% dân số cả nước. Nếu xác định quá rộng thì khái niệm đặc thù sẽ bị mở rộng và chính sách đặc thù sẽ thành chính sách phổ biến và đại trà”, đại biểu nêu rõ. Đại biểu cho rằng, quy định như vậy sẽ dẫn đến tình trạng nguồn lực Nhà nước bị phân tán trong khi những nhóm thực chất yếu thế có rào cản nghiêm trọng trong tiếp cận pháp luật lại không được tập trung nguồn lực và tương xứng.

Cũng theo đại biểu Hoàng Quốc Khánh, đối với người vi phạm pháp luật và người đang trong quá trình xử lý thi hành các biện pháp theo quy định của pháp luật thì Luật Xử lý vi phạm hành chính, Luật Thi hành án hình sự và Luật Tư pháp người chưa thành niên đã có quy định về giáo dục cải tạo, hỗ trợ tái hòa nhập cộng đồng và thực hiện các biện pháp tương ứng. Việc quy định nhóm này là đối tượng đặc thù cũng cần cân nhắc để tránh chồng chéo về trách nhiệm, thẩm quyền và nguồn kinh phí.

Từ những lập luận đã đưa ra, đại biểu Hoàng Quốc Khánh đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát, thu gọn và chuẩn hóa Điều 16 dự thảo Luật theo hướng chỉ xác định là đối tượng đặc thù những nhóm thực sự có rào cản đáng kể tiếp cận pháp luật về thể chất, địa lý, ngôn ngữ hoặc hạn chế quyền theo bản án quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

T.M