Lấy nhu cầu của người dân làm trung tâm trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Quang cảnh phiên thảo luận tổ 14. Ảnh: Mạnh Hưng

Đổi mới phương pháp để người dân dễ tiếp cận

Tham gia góp ý dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), các ĐBQH Tổ 14 thống nhất cao với việc sửa đổi Luật Phổ biến giáo dục pháp luật, mục đích nhằm hướng đến nâng cao chất lượng, hiệu quả thực chất của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, thay vì chỉ đánh giá bằng các chỉ tiêu về số lượng hoạt động như hiện nay. Tuy nhiên, các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định theo hướng bảo đảm tính rõ ràng, khả thi và lấy người dân làm trung tâm.

Về phạm vi điều chỉnh và giải thích từ ngữ, ĐBQH Lê Trung Quân (Đồng Tháp) đề nghị làm rõ nội hàm các khái niệm "truyền thông chính sách", "phổ biến pháp luật" và "giáo dục pháp luật". Theo đại biểu, việc quy định cụ thể các khái niệm này không chỉ giúp thống nhất cách hiểu, mà còn là cơ sở xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị, tránh chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ trong quá trình tổ chức thực hiện.

Đối với quyền và trách nhiệm tiếp cận thông tin của công dân, đại biểu đề xuất bổ sung nguyên tắc bảo đảm người dân được tiếp cận thông tin pháp luật đầy đủ, chính xác, kịp thời và miễn phí, nhất là đối với những quy định pháp luật thiết yếu. Đồng thời, cần xây dựng một đầu mối thống nhất để tra cứu pháp luật, khắc phục tình trạng hệ thống văn bản hiện còn phân tán theo ngành, lĩnh vực và cấp quản lý, gây khó khăn cho người dân khi tiếp cận.

ĐBQH Lê Trung Quân (Đồng Tháp) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Góp ý về nội dung và hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật (Điều 10, Điều 11), đại biểu Lê Trung Quân cho rằng: cần thay đổi cách tiếp cận từ việc "cung cấp những gì cơ quan quản lý có" sang "cung cấp những gì người dân cần". Theo đó, bên cạnh việc giới thiệu các văn bản quy phạm pháp luật, cần tăng cường truyền thông về các tình huống pháp lý thực tiễn, những quy định dễ nhầm lẫn và các lỗi vi phạm thường gặp để người dân dễ hiểu, dễ áp dụng.

Đại biểu cũng đề nghị luật cần quy định theo hướng linh hoạt hơn trong lựa chọn hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật, phù hợp với đặc điểm về độ tuổi, điều kiện tiếp cận và khu vực cư trú của từng nhóm đối tượng, qua đó nâng cao hiệu quả truyền thông và đưa pháp luật đến gần hơn với người dân.

Đồng tình với ý kiến trên, ĐBQH Phạm Văn Hòa, ĐBQH Nguyễn Thị Hồng Phượng (Đồng Tháp) cũng cho rằng, phổ biến, giáo dục pháp luật là khâu then chốt để nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Tuy nhiên, công tác này thời gian qua vẫn còn mang tính hình thức, hiệu quả chưa cao.

ĐBQH Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Theo đại biểu Phạm Văn Hòa, hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật hiện vẫn chủ yếu thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, trong khi việc đưa pháp luật đến trực tiếp với người dân ở cơ sở, nhất là tại các thôn, ấp, còn nhiều hạn chế. Mô hình tủ sách pháp luật tại cấp xã hoạt động kém hiệu quả, tài liệu còn ít và hầu như không thu hút người dân khai thác, sử dụng. Đại biểu đề nghị đổi mới phương pháp tuyên truyền pháp luật theo hướng thiết thực, dễ hiểu, dễ tiếp cận. Cụ thể, đội ngũ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cần nâng cao kỹ năng truyền đạt, tập trung chắt lọc những nội dung cốt lõi, gắn với các tình huống thực tiễn trong đời sống, thay vì đọc nguyên văn các quy định pháp luật một cách khô cứng.

Bên cạnh đó, đại biểu cũng kiến nghị Nhà nước quan tâm bố trí nguồn lực, nhất là tăng cường kinh phí cho các địa phương, vùng còn nhiều khó khăn, nhằm bảo đảm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai hiệu quả, thực chất.

Chuyển từ đánh giá "đầu ra" sang hiệu quả thực chất

Đánh giá cao việc dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) đã có bổ sung quy định về truyền thông chính sách, ĐBQH Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) cho rằng: đây là điểm mới có ý nghĩa quan trọng, góp phần hoàn thiện quy trình xây dựng chính sách.

ĐBQH Trần Thị Kim Nhung (Quảng Ninh) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Đại biểu nhấn mạnh, khác với phổ biến, giáo dục pháp luật được thực hiện sau khi văn bản được ban hành, truyền thông chính sách được triển khai ngay từ giai đoạn xây dựng dự thảo nhằm tạo cơ chế tương tác hai chiều giữa cơ quan soạn thảo với các đối tượng chịu tác động. Qua đó, cơ quan chủ trì có thể tiếp thu ý kiến, hoàn thiện dự thảo, tạo sự đồng thuận xã hội và giúp chính sách được tiếp nhận thuận lợi hơn khi có hiệu lực. Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý, việc truyền thông chính sách phải đi đôi với nâng cao trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo, bảo đảm thông tin được cung cấp chính xác, khách quan, tránh tạo kỳ vọng đối với những chính sách chưa được cân nhắc đầy đủ về nguồn lực và tính khả thi.

Theo đại biểu, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật thời gian qua chủ yếu được đánh giá qua các chỉ tiêu "đầu ra" như số lượng hội nghị được tổ chức, số người tham gia hay số kế hoạch được ban hành, trong khi chưa có tiêu chí phản ánh mức độ chuyển biến về nhận thức, hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật của người dân. Do đó, cần đổi mới cách tiếp cận trong đánh giá hiệu quả công tác này, chuyển từ đo lường số lượng hoạt động sang đánh giá kết quả thực chất, trên cơ sở mức độ người dân tiếp cận, hiểu và tuân thủ pháp luật, qua đó có cơ sở điều chỉnh nội dung, phương thức phổ biến pháp luật phù hợp và hiệu quả hơn.

Từ thực tế đó, đại biểu đề nghị: việc đánh giá hiệu quả cần gắn với các tiêu chí cụ thể như khả năng tiếp cận pháp luật, mức độ hài lòng của người dân và ý thức tuân thủ pháp luật trong xã hội. Đồng thời, cần phân tích nguyên nhân của các hành vi vi phạm pháp luật để xác định liệu có xuất phát từ việc thiếu hiểu biết hoặc chưa được cập nhật thông tin pháp luật hay không, từ đó điều chỉnh nội dung, phương thức tuyên truyền phù hợp.

Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh tại phiên thảo luận Tổ, sáng 4/8. Ảnh: Mạnh Hưng

Nhấn mạnh hiệu quả của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phụ thuộc rất lớn vào khâu tổ chức thực hiện, đại biểu Trần Thị Kim Nhung cho rằng, cần phân định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc phổ biến pháp luật theo chức năng, nhiệm vụ được giao; đồng thời đa dạng hóa và cá thể hóa nội dung, hình thức tuyên truyền phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng địa bàn. Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị tiếp tục phát huy vai trò giám sát của Quốc hội, HĐND và MTTQ Việt Nam nhằm kịp thời phát hiện những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện.

Theo đại biểu, các chính sách cần bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các nhóm đối tượng chịu tác động; đặc biệt đối với những chính sách liên quan đến an sinh xã hội, tiền lương hay ngân sách, cần được tính toán kỹ lưỡng trước khi truyền thông rộng rãi để tránh tạo áp lực không cần thiết trong quá trình xem xét, quyết định của Quốc hội.

Liên quan đến các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật, ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà (Quảng Ninh) đề nghị bổ sung hình thức phổ biến thông qua công tác thi hành án bên cạnh các giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử. Theo đại biểu, đây là một khâu quan trọng trong chuỗi hoạt động tư pháp, cần được tính đến để bảo đảm tính liên tục, đầy đủ của công tác tuyên truyền, giải thích pháp luật.

ĐBQH Nguyễn Thị Thu Hà (Quảng Ninh) phát biểu. Ảnh: Mạnh Hưng

Đối với việc phổ biến pháp luật trên môi trường mạng, đại biểu cho rằng quy định yêu cầu cá nhân phải sử dụng “tài khoản đã được xác thực” khi đăng tải, chia sẻ nội dung pháp luật có thể khó khả thi trong thực tiễn. Thay vào đó, cần tập trung quy định trách nhiệm đối với các tài khoản chính thức của cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền nhằm bảo đảm thông tin pháp luật chính xác, đáng tin cậy.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định về trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị vận hành nền tảng số trong việc cập nhật, chuyển hóa dữ liệu pháp luật, đồng thời bảo đảm an toàn thông tin trong quá trình cung cấp, chia sẻ nội dung pháp luật trên không gian mạng.

Đối với các nhóm đối tượng đặc thù, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị rà soát cách sử dụng thuật ngữ liên quan đến địa bàn và ngôn ngữ, bảo đảm bao quát cả những đối tượng gặp khó khăn trong tiếp cận thông tin pháp luật do hạn chế về ngôn ngữ, thay vì chỉ giới hạn ở khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

Đại biểu kiến nghị bổ sung thêm một số nhóm cần được ưu tiên trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật như trẻ em nghèo, người có hoàn cảnh đặc biệt, người cao tuổi. Đồng thời, cần tách riêng nhóm “hộ nghèo” và “hộ cận nghèo” để có chính sách hỗ trợ phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Hải Thanh