Hoàn thiện quy định phổ biến, giáo dục pháp luật đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số

Tham gia thảo luận tại tổ, đa số đại biểu bày tỏ nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), cho rằng hồ sơ dự án luật được chuẩn bị nghiêm túc, đã thể chế hóa khá đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.

Tuy nhiên, nhiều đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện một số quy định nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và khả thi trong quá trình triển khai. Các ý kiến tập trung vào việc làm rõ quy định về các hành vi bị nghiêm cấm; cơ chế bảo đảm, bố trí nguồn lực cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; hoàn thiện quy định về phổ biến, giáo dục pháp luật trên môi trường số, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), gắn với yêu cầu bảo đảm tính chính xác, thống nhất của dữ liệu pháp luật. Đồng thời, các đại biểu đề nghị nâng cao hiệu quả truyền thông chính sách và trách nhiệm giải trình của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật.

Làm rõ quy định, phát huy hiệu quả ứng dụng AI trong phổ biến pháp luật

Đại biểu Cà Thị Thắm (tỉnh Lai Châu) nêu ý kiến tại phiên thảo luận tổ sáng 4/8 - Ảnh: VGP/Thùy Linh

Góp ý cụ thể, đại biểu Cà Thị Thắm (tỉnh Lai Châu) cho rằng khoản 6 Điều 9 về các hành vi bị nghiêm cấm quy định "không thực hiện đúng trách nhiệm phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách" có phạm vi quá rộng, bao hàm nhiều trường hợp từ chậm trễ, thiếu sót kỹ thuật đến khác biệt trong phương pháp thực hiện.

Theo đại biểu, những thiếu sót nhỏ nên được xử lý theo chế độ trách nhiệm tương ứng, thay vì xác định là hành vi bị nghiêm cấm. Do đó, cần chỉnh sửa theo hướng chỉ quy định các hành vi cố ý từ chối, cản trở hoặc cố ý thực hiện sai lệch trách nhiệm phổ biến, giáo dục pháp luật, truyền thông chính sách, gây ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.

Về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phổ biến pháp luật, đại biểu cho rằng, trong bối cảnh người dân ngày càng sử dụng các công cụ tra cứu thông minh và mạng xã hội, thông tin pháp luật do AI tổng hợp nếu không được kiểm soát có thể dẫn đến hiểu và áp dụng pháp luật không chính xác. Vì vậy, cần bổ sung quy định nội dung do AI tạo lập hoặc tóm tắt phải được nhận diện, kiểm duyệt và có người chịu trách nhiệm kiểm tra trước khi công bố.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung quy định thời gian người lao động tham gia học tập pháp luật được tính vào thời giờ làm việc và không phải trả chi phí, nhằm bảo đảm quyền lợi, tránh ảnh hưởng đến thu nhập của người lao động.

Đồng thời, để thống nhất với hệ thống chính sách dân tộc hiện hành, cần bổ sung cụm từ "vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi" vào nhóm đối tượng được ưu tiên trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Đại biểu Vũ Minh Đạo (tỉnh Lai Châu) đánh giá cao việc dự thảo Luật đã bổ sung các quy định về ưu tiên nguồn lực, chuyển đổi số và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật. Tuy nhiên, theo đại biểu, quy định Nhà nước bố trí "nguồn lực tương xứng" mới dừng ở nguyên tắc chung, chưa xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành.

Vì vậy, cần nghiên cứu quy định việc bố trí kinh phí gắn với kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật hằng năm và kết quả đánh giá thực hiện nhiệm vụ; đồng thời ưu tiên nguồn lực cho cấp xã - nơi trực tiếp tiếp xúc với người dân trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Đại biểu Vũ Minh Đạo (tỉnh Lai Châu) nêu ý kiến góp ý tại phiên thảo luận tổ sáng 4/8 - Ảnh: VGP/Thùy Linh

Đại biểu cũng đồng tình với việc dự thảo Luật dành riêng một điều quy định về phổ biến, giáo dục pháp luật trên môi trường số, song đề nghị bổ sung yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu pháp luật và trách nhiệm bảo đảm tính chính xác của thông tin trên không gian số.

Trong bối cảnh AI ngày càng được sử dụng phổ biến, cần quy định các nền tảng số, ứng dụng AI phục vụ phổ biến pháp luật phải khai thác dữ liệu từ cơ sở dữ liệu pháp luật chính thức của Nhà nước; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong cập nhật, kiểm chứng và công bố dữ liệu pháp luật.

Cần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật gắn với chuyển đổi số

Nhất trí với nhiều ý kiến về việc tiếp tục hoàn thiện các quy định trong dự thảo Luật, đại biểu Phạm Thị Minh Huệ (TP. Cần Thơ) cho rằng cụm từ "nguồn lực tương xứng" tại khoản 2 Điều 3 còn mang tính định tính, chưa xác định được tiêu chí cụ thể. Do đó, đại biểu đề nghị sửa thành "nguồn lực cần thiết, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ và điều kiện thực tế".

Về quy định phổ biến, giáo dục pháp luật trên không gian mạng, đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm "tài khoản đã được định danh hoặc xác thực", xác định cụ thể đối tượng áp dụng và căn cứ pháp luật điều chỉnh nhằm bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và khả thi.

Đối với quy định về giáo dục pháp luật trong chương trình giáo dục, đại biểu cho rằng Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật không nên quy định quá sâu về thiết kế chương trình, môn học mà chỉ nên đặt ra các nguyên tắc phù hợp với pháp luật về giáo dục và giáo dục nghề nghiệp.

Đại biểu cũng đề nghị thay cụm từ "định hướng dư luận" bằng quy định nhấn mạnh việc cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, giải thích, làm rõ để phản bác thông tin sai sự thật, xuyên tạc chính sách, pháp luật. Đồng thời, cần mở rộng đối tượng được lựa chọn làm tuyên truyền viên pháp luật ở cơ sở, không chỉ giới hạn ở già làng, trưởng bản, người có uy tín mà còn bao gồm những người am hiểu pháp luật, cán bộ cơ sở, hòa giải viên, giáo viên, chức sắc tôn giáo và những người có khả năng vận động cộng đồng.

Đại biểu Lê Minh Nam (TP. Cần Thơ) nêu ý kiến tại phiên thảo luận tổ sáng 4/8 - Ảnh: VGP/Thùy Linh

Còn theo đại biểu Lê Minh Nam (TP. Cần Thơ), việc sửa đổi Luật cần hướng tới mục tiêu xây dựng ý thức và văn hóa tuân thủ pháp luật trong toàn xã hội. Theo đó, điều kiện tiên quyết để người dân tự giác chấp hành pháp luật là hệ thống pháp luật phải bảo đảm chất lượng, quy định rõ ràng, minh bạch, dễ hiểu, phù hợp với thực tiễn; đồng thời có cơ chế giải thích pháp luật hiệu quả để tạo niềm tin cho người dân.

Cùng với hoàn thiện hệ thống pháp luật, cần tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật, phát huy hiệu quả không gian mạng, chuyển đổi số và AI trong tuyên truyền, giải thích pháp luật.

Để thể chế hóa nội dung này, đại biểu đề nghị bổ sung quy định về chính sách của Nhà nước trong xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật; đồng thời xác lập nguyên tắc gắn tuyên truyền, phổ biến pháp luật với giáo dục, thuyết phục và các biện pháp răn đe, giúp người dân nhận thức việc tuân thủ pháp luật không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi được pháp luật bảo vệ.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị đa dạng hóa các hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật, tăng cường giải thích pháp luật thông qua công nghệ số, văn hóa, nghệ thuật; đồng thời quan tâm bố trí nguồn lực để công tác này thực sự đi vào cuộc sống, đạt hiệu quả thiết thực.

Thùy Linh