Chủ tịch Quốc hội: Gian lận thi cử là chưa thượng tôn pháp luật, không chỉ là vấn đề đạo đức

Tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội sáng 4/8 thảo luận tại tổ về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Tại tổ TPHCM, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh đây là đạo luật hết sức quan trọng khi trong giai đoạn hiện nay, Quốc hội đang nỗ lực hoàn thiện thể chế.

Mọi công dân phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Muốn sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật thì trước hết, công dân phải hiểu Hiến pháp, hiểu pháp luật. Vì thế, theo Chủ tịch Quốc hội, "điều quan trọng là làm sao để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không còn mang tính hình thức, lối mòn mà thật sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật".

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại tổ sáng nay. Ảnh: QH

Chủ tịch Quốc hội nêu thực tế pháp luật ban hành ra nhưng nếu không quan tâm triển khai thì các quy định sẽ không đến được với người dân. Ông chia sẻ kinh nghiệm của một số nước và cho biết "hầu như không phải tổ chức phổ biến, giáo dục pháp luật theo cách chúng ta đang làm". Như Singapore, khi Quốc hội họp, người dân theo dõi xuyên suốt trên nền tảng số, trên truyền hình để biết Quốc hội ban hành luật gì có liên quan đến mình, từ đó tự điều chỉnh trong cuộc sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện công tác xây dựng luật đã gắn nhiều hơn với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo, không còn theo phương thức truyền thống. Ông đề nghị bổ sung các tiêu chí định lượng để xác định đối tượng đặc thù theo vùng miền, độ tuổi và lĩnh vực sinh kế. Đồng thời, ông gợi mở chuyển từ phổ biến một cách toàn diện sang phổ biến theo hướng thiết thực, nghĩa là người dân làm nghề gì, sống ở địa bàn nào thì ưu tiên tiếp cận những nhóm pháp luật ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích của họ.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhắc lại việc vừa qua xảy ra một số vụ vi phạm trong thi cử. Có ý kiến cho rằng đó là vấn đề đạo đức nhưng theo ông thì không phải như vậy.

"Đó là chưa thượng tôn pháp luật chứ không phải là vấn đề đạo đức. Pháp luật đã có quy định nhưng vẫn vi phạm thì đó là vi phạm pháp luật. Chúng ta cần nói mạnh mẽ như vậy. Trong trường học, hành vi gian lận thi cử là vi phạm pháp luật" - Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ.

Có nên thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã

Ngoài ra, Chủ tịch Quốc hội cũng nhìn nhận điểm nghẽn hiện nay là kinh phí dành cho công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật còn rất hạn chế, nhất là ở cấp cơ sở. Trong khi đó, đội ngũ làm công tác này chủ yếu là kiêm nhiệm. Vì vậy, cần quy định định mức, chỉ tiêu và nguồn lực tương xứng cho đội ngũ.

Về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho biết trong phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa qua, Chính phủ cũng thống nhất mô hình hội đồng ở cấp Trung ương và cấp tỉnh. Còn ở cấp xã, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật do Chủ tịch UBND cấp xã chịu trách nhiệm. Nếu thành lập thêm hội đồng ở cấp xã thì sẽ khá cồng kềnh, phát sinh thêm tổ chức và đầu mối.

Chủ tịch Quốc hội thông tin đây mới là dự thảo luật, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu, nghiên cứu để trình Quốc hội quyết định có quy định Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã hay không.

Bên cạnh đó, cần quy định rõ trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư. Cụ thể là quy định chỉ tiêu số giờ tham gia trợ giúp pháp lý và phổ biến, giáo dục pháp luật bắt buộc hằng năm đối với luật sư, luật gia, đồng thời coi đây là một tiêu chí để đánh giá thi đua, xem xét gia hạn thẻ hành nghề.

Hiện nay đội ngũ luật sư từ Trung ương đến địa phương rất đông đảo. Chủ tịch Quốc hội đề nghị phát huy trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư trong công tác trợ giúp pháp lý và phổ biến, giáo dục pháp luật.

Một vấn đề nữa, theo ông, là cần tích hợp giáo dục pháp luật trong nhà trường, chuyển từ cách truyền đạt nặng về lý thuyết sang giáo dục thông qua trải nghiệm hành vi. Giáo dục pháp luật cho học sinh là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và xã hội. Trong đó, gia đình là quan trọng trước hết, sau đó đến xã hội rồi mới đến nhà trường.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định gia đình là nơi hiểu con em mình hằng ngày học ở đâu, học với ai, làm gì. Nếu muốn hạn chế các tệ nạn xã hội thì vai trò của gia đình là hết sức quan trọng.

Trần Thường