Chủ tịch Quốc hội:Hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật phải thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 4.8, sau khi làm việc tại Hội trường, Quốc hội thảo luận tại Tổ về Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng; Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).

Phiên thảo luận tại Tổ 2 sáng 4.8

Cho ý kiến tại Tổ về Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới toàn diện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, coi đây là khâu then chốt để đưa pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền trong giai đoạn phát triển mới.

Đưa pháp luật đến gần hơn với người dân

Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đất nước đang đẩy mạnh xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Khẳng định trong hai năm trở lại đây, Quốc hội đã tổ chức các diễn đàn về xây dựng pháp luật và hoạt động giám sát, Chủ tịch cho rằng, phổ biến, giáo dục pháp luật cũng phải được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của công tác pháp luật.

“Điều quan trọng là phải làm sao để hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật không còn mang tính hình thức, không chỉ lặp lại những nội dung cũ, mà thực sự trở thành động lực xây dựng văn hóa thượng tôn Hiến pháp và pháp luật”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Ghi nhận các ý kiến tâm huyết, trách nhiệm của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận tổ, Chủ tịch Quốc hội cho rằng trước hết cần xác định đúng vị trí, vai trò của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Mọi công dân đều phải sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, nhưng để thực hiện đầy đủ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của mình thì trước hết người dân phải hiểu pháp luật.

Thời gian qua, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đã được triển khai từ Trung ương đến địa phương với nhiều hình thức khác nhau, trong đó có việc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc ban hành quy định mà chưa quan tâm đúng mức đến tổ chức thực hiện thì pháp luật vẫn khó đi vào cuộc sống.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận

Theo Chủ tịch Quốc hội, cùng với việc tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc, ổn định, còn các nội dung cụ thể giao Chính phủ và cơ quan có thẩm quyền quy định, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cũng phải có bước chuyển tương xứng với yêu cầu mới.

Nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội cho rằng phổ biến, giáo dục pháp luật không thể chỉ dừng ở việc số hóa văn bản rồi đăng tải lên các cổng thông tin điện tử mà phải hướng tới tương tác hai chiều với người dân.

Dự thảo luật cần nghiên cứu quy định việc xây dựng hệ sinh thái số quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật; chuẩn hóa và cung cấp dữ liệu pháp luật mở, có cấu trúc để tích hợp vào các nền tảng số, hệ thống trí tuệ nhân tạo và trợ lý pháp lý tự động. Qua đó, người dân có thể dễ dàng tìm kiếm, tra cứu và được hỗ trợ giải đáp các vấn đề pháp luật cơ bản mọi lúc, mọi nơi.

Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế tiếp nhận phản hồi của người dân trên môi trường số, đánh giá mức độ hiểu biết, khả năng tiếp cận và thực thi pháp luật để các cơ quan chức năng kịp thời điều chỉnh nội dung, phương thức tuyên truyền phù hợp.

Theo Chủ tịch Quốc hội, đổi mới phải được thể hiện bằng những giải pháp cụ thể; nếu vẫn duy trì cách làm cũ thì pháp luật sẽ khó tiếp cận đông đảo người dân và doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh yêu cầu cá thể hóa nội dung, phương thức phổ biến pháp luật đối với từng nhóm đối tượng.

Đối với đồng bào dân tộc thiểu số, người dân vùng sâu, vùng xa, khu vực biên giới, cần quan tâm hơn đến điều kiện tiếp cận thông tin, rào cản ngôn ngữ, đội ngũ tuyên truyền viên và phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, các thiết chế văn hóa cơ sở trong tuyên truyền pháp luật. Nội dung phổ biến phải gắn với nhu cầu thực tiễn, ngành nghề, địa bàn sinh sống và những quy định tác động trực tiếp đến quyền, lợi ích của người dân.

Tạo chuyển biến thực chất trong tổ chức thực hiện

Đề cập những khó khăn trong triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho rằng điểm nghẽn hiện nay là nguồn lực còn hạn chế, đặc biệt ở cấp cơ sở; đội ngũ thực hiện phần lớn hoạt động kiêm nhiệm. Vì vậy, cần nghiên cứu xây dựng định mức, tiêu chí, bố trí kinh phí phù hợp, đồng thời tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ làm công tác này.

Đối với mô hình Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, Chủ tịch Quốc hội cho biết Chính phủ cơ bản thống nhất duy trì hội đồng ở cấp Trung ương và cấp tỉnh. Riêng cấp xã, trách nhiệm phổ biến, giáo dục pháp luật trước hết thuộc về Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã. Việc thành lập thêm hội đồng ở cấp xã cần được nghiên cứu kỹ để tránh phát sinh tổ chức, bộ máy và thủ tục không cần thiết.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật bằng các chính sách đủ mạnh, minh bạch và khả thi nhằm khuyến khích doanh nghiệp, tổ chức tham gia. Đồng thời, cần nghiên cứu phát huy trách nhiệm xã hội của đội ngũ luật sư thông qua việc tham gia trợ giúp pháp lý, tư vấn, tuyên truyền pháp luật, góp phần đưa pháp luật đến gần hơn với người dân.

Đối với giáo dục pháp luật trong nhà trường, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ truyền đạt lý thuyết sang giáo dục thông qua trải nghiệm, hình thành hành vi và ý thức chấp hành pháp luật. Luật sửa đổi cần bảo đảm thống nhất với pháp luật về giáo dục, đồng thời khuyến khích các hình thức như phiên tòa giả định, tranh biện học đường, xây dựng tình huống pháp lý, phân tích các hành vi ứng xử trên môi trường mạng để học sinh dễ tiếp cận và vận dụng trong thực tiễn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, khi pháp luật đã có quy định thì những hành vi cố tình vi phạm phải được nhìn nhận dưới góc độ pháp lý, không chỉ đơn thuần là vấn đề đạo đức. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải giúp mỗi người hiểu rõ giới hạn hành vi, hậu quả pháp lý và trách nhiệm của bản thân, qua đó nâng cao ý thức chấp hành pháp luật.

Nhấn mạnh ý nghĩa của lần sửa đổi này, Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự án luật phải tạo được bước đổi mới thực chất về phương thức tổ chức thực hiện, chuyển từ tư duy quản lý, truyền đạt một chiều sang tư duy phục vụ, hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Theo Chủ tịch Quốc hội, sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, trong một năm Quốc hội đã xem xét, ban hành khối lượng rất lớn các luật và nghị quyết.

Tuy nhiên, điểm nghẽn hiện nay không còn chủ yếu nằm ở việc thiếu quy định pháp luật mà tập trung ở khâu tổ chức thi hành. Vì vậy, sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý mà còn phải tạo chuyển biến rõ nét trong việc đưa pháp luật vào cuộc sống.

Khẳng định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan thẩm tra tiếp thu đầy đủ ý kiến của đại biểu Quốc hội, tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật theo hướng đổi mới mạnh mẽ phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật, bảo đảm thiết thực, hiệu quả, phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là người dân và doanh nghiệp, để các luật và nghị quyết do Quốc hội ban hành thực sự đi vào cuộc sống.

XUÂN TRƯỜNG