Đại biểu Quốc hội: Chuyển trọng tâm sang xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật

Các đại biểu đánh giá cao việc ban soạn thảo đã tổng kết thực tiễn thi hành luật, tiếp thu các chủ trương mới của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật và thúc đẩy chuyển đổi số.

Dự thảo Luật có nhiều điểm mới như bổ sung truyền thông chính sách, tăng cường ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), làm rõ trách nhiệm của các chủ thể và chuyển mạnh từ phổ biến pháp luật sang xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự và phát biểu thảo luận tổ tại đại biểu Đoàn Hà Nội. Ảnh: Như Ý

Hình thành thói quen ứng xử theo pháp luật

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị sửa đổi Luật theo hướng phát triển năng lực tiếp cận, sử dụng pháp luật của người dân, qua đó xây dựng văn hóa pháp luật và ý thức thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội.

Theo đại biểu, nếu mục tiêu là xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật, điều quan trọng không chỉ là truyền đạt kiến thức mà phải giúp người dân có khả năng tiếp cận, hiểu, vận dụng và tuân thủ pháp luật trong cuộc sống hằng ngày. Đích đến của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là hình thành văn hóa pháp luật và ý thức thượng tôn pháp luật.

Từ cách tiếp cận này, đại biểu đề nghị rà soát Chương I theo hướng xác định rõ mục tiêu phát triển năng lực tiếp cận, sử dụng pháp luật của người dân và doanh nghiệp; đồng thời bồi đắp ý thức tôn trọng pháp luật, hình thành thói quen ứng xử theo pháp luật và xây dựng văn hóa pháp luật trong toàn xã hội.

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy. Ảnh: Như Ý

Đại biểu Nguyễn Phương Thủy cho rằng, trọng tâm của Luật cần chuyển từ việc Nhà nước phổ biến pháp luật sang Nhà nước bảo đảm, tạo điều kiện để mọi người chủ động tiếp cận, hiểu, sử dụng và tuân thủ pháp luật. Đây sẽ là nền tảng để đổi mới toàn diện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong bối cảnh chuyển đổi số.

Cùng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Bùi Hoài Sơn đề nghị hoàn thiện Điều 2 và Điều 3 theo hướng làm rõ hơn nội hàm của khái niệm "văn hóa tuân thủ pháp luật".

Theo đại biểu, đây không chỉ là việc chấp hành pháp luật một cách thụ động mà phải là quá trình chuyển hóa các quy định pháp luật thành niềm tin, chuẩn mực ứng xử và thói quen trong đời sống xã hội. Vì vậy, cần nghiên cứu bổ sung nội hàm này như một bộ phận của hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực con người Việt Nam.

Đại biểu Bùi Hoài Sơn phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: Vân Hà

Đại biểu cũng đề nghị mở rộng các hình thức phổ biến pháp luật thông qua điện ảnh, sân khấu, bảo tàng, thư viện, không gian sáng tạo, các nền tảng số và sản phẩm công nghiệp văn hóa. Theo đại biểu, văn hóa là con đường ngắn nhất để pháp luật đi vào đời sống.

Trong khi đó, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị thay toàn bộ cụm từ "văn hóa tuân thủ pháp luật" nêu tại các điều của dự thảo bằng cụm từ "văn hóa thượng tôn pháp luật và kỷ cương xã hội".

Đồng thời, đại biểu đề xuất bổ sung chính sách của Nhà nước về bảo đảm giáo dục pháp luật, văn hóa thượng tôn pháp luật và kỷ cương xã hội là giá trị cốt lõi, được thực hiện thường xuyên trong gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư, tạo nền tảng chính sách cho giai đoạn mới.

Phổ biến pháp luật theo hướng cá thể hóa nhu cầu

Về phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật trong môi trường số, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị ban soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định theo hướng cá thể hóa hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trên cơ sở nhu cầu của từng nhóm đối tượng và từng tình huống pháp lý cụ thể.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà tham gia thảo luận. Ảnh: Như Ý

Đại biểu đề nghị cần luật hóa là các nguyên tắc định hướng chuyển đổi số để Chính phủ có cơ sở xây dựng các nền tảng và phương thức phổ biến pháp luật phù hợp với sự phát triển của công nghệ trong từng giai đoạn.

Chung quan điểm này, đại biểu Quốc hội chuyên trách Đoàn Hà Nội Nguyễn Ngọc Việt cho rằng, các quy định ưu tiên ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, cơ sở dữ liệu dùng chung và các nền tảng số trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật mới dừng ở việc xác định công cụ thực hiện; chưa thiết lập cơ chế quản trị đối với hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trong môi trường số.

Theo đại biểu, hoạt động phổ biến pháp luật cần được thiết kế trên cơ sở phân tích nhu cầu của từng nhóm đối tượng, từng lĩnh vực và từng địa bàn để lựa chọn nội dung, hình thức và phương thức truyền tải phù hợp.

Quang cảnh thảo luận tại tổ đại biểu Đoàn Hà Nội sáng 4-8. Ảnh: Vân Hà

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề xuất xây dựng hệ thống đánh giá trên môi trường số dựa trên dữ liệu số và giao Chính phủ quy định bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên môi trường số nhằm phản ánh hiệu quả thực chất của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Đồng thời, đại biểu đề nghị quy định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc kiểm chứng, cập nhật dữ liệu pháp luật khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số.

Quy định rõ cơ chế "thí điểm có kiểm soát" cho các sáng kiến mới

Phát biểu thảo luận, đại biểu Tạ Đình Thi cho rằng, đề việc ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo thực sự "đi trước một bước" như tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW, dự thảo Luật cần quy định rõ cơ chế "thí điểm có kiểm soát" và "chấp nhận rủi ro" cho các sáng kiến phổ biến giáo dục pháp luật mới, đặc biệt là các ứng dụng dựa trên nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn.

"Cần xóa bỏ tư duy "không quản được thì cấm" trong lĩnh vực này, thay vào đó là tư duy "không cấm thì được làm thử" để khuyến khích đổi mới sáng tạo", đại biểu Tạ Đình Thi nêu.

Đại biểu Tạ Đình Thi. Ảnh: Như Ý

Đại biểu đề nghị bổ sung quy định cụ thể hơn về việc xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia dùng chung, kết nối, liên thông. Đồng thời, cần có chính sách đặc thù về tuyển dụng, đãi ngộ để thu hút, giữ chân các chuyên gia trong lĩnh vực pháp lý số, tạo động lực cho lực lượng nòng cốt này.

Liên quan đến các hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị bổ sung hành vi "lợi dụng không gian mạng, mạng xã hội và AI để tạo lập, phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc chính sách, pháp luật" thành một hành vi bị nghiêm cấm độc lập, bởi đây đang là vấn đề nhức nhối và có sức lan tỏa cực lớn, vượt xa các hình thức truyền thống. Điều này cũng phù hợp với tinh thần đấu tranh với các thông tin xấu độc trên không gian mạng.

Thịnh An