Ngoại giao văn hóa: Kiến tạo sức mạnh mềm, mở không gian phát triển mới

Sau Hội nghị Ngoại giao lần thứ 32, công tác ngoại giao văn hóa đã đạt được những kết quả nổi bật nào, thưa bà?

Ngoại giao văn hóa là bộ phận cấu thành quan trọng của nền ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, góp phần bồi đắp sức mạnh mềm và củng cố niềm tin giữa Việt Nam với bạn bè khắp năm châu. Từ sau Hội nghị Ngoại giao lần thứ 32, công tác này được triển khai ngày càng bài bản, rộng khắp, nhiều đổi mới, sáng tạo, phong phú về nội dung và chú trọng chiều sâu, vừa tiên phong quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh ra thế giới, vừa tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, tranh thủ nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển.

Tôi xin chia sẻ 4 kết quả nổi bật:

Thứ nhất, ngoại giao văn hóa đã trở thành điểm nhấn sâu sắc trong hoạt động đối ngoại cấp cao. Hình ảnh Lãnh đạo Đảng, Nhà nước ta cùng các nguyên thủ, chính khách quốc tế dạo bước trong Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tham quan Hoàng thành Thăng Long, giới thiệu trà Việt, trải nghiệm làm tranh dân gian Đông Hồ, hay đơn giản là cùng dạo phố, uống cà phê - những khoảnh khắc ấy để lại ấn tượng đẹp về một Việt Nam hòa bình, giàu bản sắc và đáng tin cậy. Văn hóa đã trở thành chất xúc tác làm nên lòng tin chính trị và tình cảm hữu nghị bền lâu, từ đó mở rộng giao lưu nhân dân, thúc đẩy du lịch, thương mại và công nghiệp văn hóa.

Thứ hai, công tác tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và các danh nhân văn hóa Việt Nam ở nước ngoài đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Chúng ta đã hoàn thành 12 công trình tôn vinh Chủ tịch Hồ Chí Minh ở nước ngoài, đang triển khai 4 công trình mới; riêng năm 2025 hoàn thành 8 công trình, nhiều nhất trong 15 năm qua.

Cùng với đó, ta phối hợp hiệu quả với UNESCO và các quốc gia thành viên tôn vinh những danh nhân tiêu biểu như Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác và Lê Quý Đôn. Mỗi công trình, mỗi lễ kỷ niệm là một dịp để bạn bè quốc tế hiểu thêm chiều sâu nhân văn và khát vọng hòa bình của dân tộc Việt Nam.

Thứ ba, hợp tác với UNESCO và các cơ chế đa phương ghi những dấu ấn mang tính đột phá. Từ cuối năm 2023 đến nay, ta tranh thủ được sự ủng hộ của UNESCO, vận động thành công 15 hồ sơ ghi danh trên tất cả các lĩnh vực giáo dục, văn hóa, khoa học, nâng tổng số di sản, danh hiệu được UNESCO ghi danh từ 64 lên 79, đứng đầu Đông Nam Á.

Việc ghi danh Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc cùng những đột phá trong Hồ sơ bảo tồn và phát huy giá trị di sản Hoàng thành Thăng Long đã mở ra hướng tiếp cận mới, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển bền vững.

Ta cũng lần đầu tiên đồng thời đảm nhiệm 06 cơ chế điều hành then chốt của UNESCO và tiên phong đề xuất sáng kiến Thập kỷ quốc tế về văn hóa vì phát triển bền vững (2027 - 2036) với sự đồng hành của 163 quốc gia, góp phần định hình chương trình nghị sự toàn cầu về văn hóa và phát triển.

Thứ tư, ngoại giao văn hóa ngày càng gắn kết chặt với phát triển, là cầu nối hai chiều giữa văn hóa Việt Nam và tinh hoa văn hóa nhân loại. Ở nhiều tỉnh thành, địa phương, các danh hiệu UNESCO đã trở thành cú hích thực sự cho du lịch, kinh tế di sản và thương hiệu địa phương, tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Các chương trình ngoại giao văn hóa, Tuần/Ngày Việt Nam ở nước ngoài triển khai bài bản, gắn kết hài hòa với ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế, đối ngoại nhân dân.

Ở chiều ngược lại, chúng ta chủ động đưa những giá trị văn hóa đặc sắc của thế giới đến với công chúng trong nước, nâng cao điều kiện hưởng thụ văn hóa quốc tế, làm giàu thêm nền văn hóa dân tộc. Trong hành trình ấy, gần 6 triệu đồng bào ta ở hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ chính là những “đại sứ văn hóa” bền bỉ nhất, ở đâu có người Việt, ở đó có bản sắc Việt Nam và tinh thần cộng đồng.

Những kết quả đó đã góp phần nâng cao rõ rệt sức mạnh mềm và vị thế quốc tế của đất nước. Theo Brand Finance năm 2026, Việt Nam xếp thứ 52/193 quốc gia và thứ 9 châu Á về Chỉ số Sức mạnh mềm toàn cầu; khách quốc tế tăng từ 12,6 triệu lượt năm 2023 lên gần 21,2 triệu lượt năm 2025, mức cao nhất từ trước đến nay. Ngoại giao văn hóa đang chuyển dần từ quảng bá hình ảnh sang kiến tạo cả một hệ sinh thái kết nối văn hóa, di sản, kinh tế sáng tạo, du lịch bền vững, địa phương, người dân, doanh nghiệp, đóng góp vào phát triển bền vững của địa phương và đất nước.

Theo bà, đâu là những yêu cầu mới và định hướng triển khai công tác ngoại giao văn hóa trong kỷ nguyên phát triển mới?

Đất nước đang bước vào kỷ nguyên phát triển mới, ngoại giao văn hóa vì thế đứng trước một sứ mệnh lớn hơn. Đại hội XIV của Đảng xác định phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực phát triển; Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đặt hội nhập quốc tế về văn hóa thành nhiệm vụ trọng tâm gia tăng sức mạnh mềm quốc gia; Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị về đường lối đối ngoại Đại hội XIV yêu cầu chủ động phát huy sức mạnh mềm, con người, văn hóa và hệ giá trị Việt Nam.

Chúng tôi luôn tâm niệm ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với ngành ngoại giao: kết hợp nhuần nhuyễn văn hóa với ngoại giao, văn hóa trong ngoại giao, làm cho mỗi hoạt động đối ngoại không chỉ có nội dung văn hóa sâu sắc mà còn trở thành một hoạt động văn hóa, không ngừng nhân lên sức mạnh mềm quốc gia.

Gần đây nhất, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra một yêu cầu rất cụ thể: biến ngoại giao văn hóa, ngoại giao di sản thành nguồn lực nội sinh đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và của từng địa phương. Đó là kim chỉ nam cho công tác của chúng tôi thời gian tới, với năm định hướng lớn:

Một là, đưa văn hóa trở thành một trụ cột thực chất trong hoạt động đối ngoại, hiện diện xuyên suốt trong đối ngoại cấp cao, ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế và đối ngoại nhân dân, gắn với mục tiêu phát triển của quốc gia và từng địa phương. Mỗi hoạt động cần rõ đối tác, rõ công chúng, rõ thông điệp và rõ kết quả cần đạt, thay vì dàn trải theo sự kiện; lấy hiệu quả thực chất làm thước đo, tránh hình thức, phô trương.

Hai là, chuyển mạnh từ quảng bá văn hóa sang tạo ra giá trị từ văn hóa. Đây là yêu cầu có ý nghĩa đột phá. Nghị quyết 80-NQ/TW đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và 9% vào năm 2045, trong khi hiện nay mới đạt khoảng 4%. Khoảng cách ấy chỉ rút ngắn được nếu di sản và vốn văn hóa được phát huy như một nguồn lực phát triển thực sự. Ngoại giao văn hóa phải góp phần mở rộng thị trường, kết nối nguồn lực, tri thức và công nghệ quốc tế cho công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo, kinh tế di sản và du lịch văn hóa.

Ba là, đổi mới phương thức theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và số hóa. Văn hóa Việt Nam phải hiện diện có chất lượng trong cả không gian thực và không gian số - nơi đang định hình mạnh mẽ nhận thức, thị hiếu và lối sống, nhất là của thế hệ trẻ. Chúng tôi sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu và nội dung đa ngôn ngữ dùng chung, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số, với tinh thần số hóa phải thực chất: dữ liệu có định danh, có chuẩn kỹ thuật, có khả năng kết nối và tái sử dụng, chứ không chạy theo số lượng.

Bốn là, phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Ngoại giao văn hóa là sự nghiệp chung, cần sự chung tay của các bộ, ngành, địa phương, cơ quan đại diện ở nước ngoài, doanh nghiệp, văn nghệ sĩ, trí thức và kiều bào ta; để mỗi người dân đều có thể là một "đại sứ văn hóa" lan tỏa hình ảnh một Việt Nam tự cường, đổi mới và trách nhiệm.

Năm là, đổi mới cách đánh giá hiệu quả. Thành công không chỉ đo bằng số lượng sự kiện hay khuôn khổ hợp tác được thiết lập, mà bằng mức độ nâng cao hình ảnh, uy tín và sức hấp dẫn của Việt Nam; bằng nguồn lực quốc tế huy động được; bằng đóng góp cho công nghiệp văn hóa, du lịch, phát triển địa phương; và trên hết, bằng lợi ích thiết thực mang lại cho người dân.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Với nền tảng văn hóa hàng nghìn năm của dân tộc và đường lối đối ngoại đúng đắn của Đảng, Nhà nước, ngoại giao văn hóa sẽ tiếp tục là dòng chảy âm thầm mà bền bỉ, góp phần đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới - phồn vinh về kinh tế, giàu mạnh về văn hóa và vững chắc về vị thế trên trường quốc tế, đóng góp hiệu quả vào nền kinh tế thế giới, chính trị toàn cầu và văn minh nhân loại.

Chu An