Bảo vệ bản sắc, nâng tầm vị thế quốc gia bằng sức mạnh của văn hóa

Trong bối cảnh thế giới biến động mạnh mẽ và cạnh tranh ngày càng gay gắt về hình ảnh, giá trị và sức ảnh hưởng, ngoại giao văn hóa không chỉ là một công cụ quảng bá đất nước, mà đã trở thành trụ cột của sức mạnh mềm quốc gia. Phát huy hiệu quả ngoại giao văn hóa sẽ giúp Việt Nam bảo vệ bản sắc, củng cố chủ quyền, nâng cao vị thế quốc tế và tạo nền tảng để đất nước phát triển bền vững trong thời đại mới.

Lá chắn bảo vệ bản sắc và khẳng định vị thế

Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, cạnh tranh không chỉ diễn ra về kinh tế hay quân sự, mà còn về giá trị, bản sắc và sức ảnh hưởng, ngoại giao văn hóa ngày càng khẳng định vai trò là một trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển và bảo vệ đất nước. Tinh thần từ bài viết "Đột phá thể chế, pháp luật để đất nước vươn mình" của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng cho thấy, muốn đất nước phát triển bền vững, phải biết khơi dậy nội lực văn hóa, coi văn hóa là nguồn tài nguyên đặc biệt và đưa những giá trị ấy ra thế giới bằng tư duy chiến lược, bản lĩnh và sáng tạo.

Ngoại giao văn hóa không chỉ là sức mạnh mềm nối dài của ngoại giao chính trị và kinh tế, mà còn là lá chắn giúp bảo vệ lợi ích quốc gia, củng cố niềm tin và hình ảnh Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế. Khi một quốc gia được thế giới hiểu đúng, yêu mến và tôn trọng thông qua ngôn ngữ, nghệ thuật, di sản, ẩm thực hay triết lý sống, quốc gia đó sẽ có một vị thế bền vững, ngay cả trong những giai đoạn đầy biến động của trật tự toàn cầu.

Đối với Việt Nam, ngoại giao văn hóa còn là cách kể câu chuyện dân tộc bằng chiều sâu lịch sử, lòng nhân ái và khát vọng hòa bình. Đó không chỉ là câu chuyện của quá khứ, mà còn là chiến lược hiện tại để bảo vệ chủ quyền, củng cố bản sắc và lan tỏa những giá trị nhân văn đến cộng đồng quốc tế. Chính sức mạnh mềm của lòng tự tôn dân tộc, khi được thể hiện bằng một chiến lược bài bản, sẽ giúp thế giới nhìn thấy một Việt Nam kiên cường, nhân hậu, hội nhập nhưng vẫn giữ vững bản sắc.

"Ngoại giao văn hóa không chỉ là công cụ quảng bá, mà còn là trụ cột của sức mạnh mềm quốc gia, giúp Việt Nam bảo vệ bản sắc và nâng cao vị thế quốc tế".

Nhìn từ góc độ văn hóa, sức mạnh quốc gia không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế hay tiềm lực quân sự, mà còn bằng khả năng lan tỏa giá trị và tạo cảm hứng cho thế giới. Khi một bộ phim Việt Nam chạm tới cảm xúc của khán giả quốc tế, một làn điệu dân ca vang lên trên sân khấu nước ngoài hay những món ăn như phở, bánh mì, cà phê Việt trở thành biểu tượng nhận diện quốc gia, đó chính là biểu hiện của sức mạnh mềm.

Sức mạnh ấy được hình thành từ bản sắc, tinh thần và tâm hồn Việt Nam, được bồi đắp qua hàng nghìn năm lịch sử, từ truyền thống "uống nước nhớ nguồn", khát vọng độc lập, tự do đến tinh thần hòa hiếu và sáng tạo. Ngoại giao văn hóa vì thế là phương tiện đưa "tâm hồn Việt Nam" đến với thế giới thông qua những phương thức hiện đại như quảng bá văn hóa, dịch thuật, số hóa di sản, phát huy vai trò của nghệ thuật, văn học và các nền tảng số.

Thực tế cho thấy, việc Hà Nội gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO hay được Time Out vinh danh là một trong những điểm đến văn hóa hàng đầu thế giới đã góp phần khẳng định vị thế văn hóa của Việt Nam trên bản đồ quốc tế.

Tuy nhiên, di sản chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi được kể bằng ngôn ngữ phù hợp, đúng đối tượng và trên những nền tảng hiệu quả. Điều đó đòi hỏi một chiến lược ngoại giao văn hóa dài hạn với sự tham gia của Nhà nước, cộng đồng sáng tạo, doanh nghiệp và đặc biệt là thế hệ trẻ.

Ngoại giao văn hóa không chỉ đơn thuần là đưa hình ảnh Việt Nam ra thế giới. Đúng hơn, đó là hành động để định hình cách thế giới nhìn nhận về Việt Nam không phải như một quốc gia đang phát triển, mà là một nền văn hóa lâu đời, đậm bản sắc, có tiếng nói riêng và sẵn sàng đóng góp cho nhân loại.

Trước làn sóng “xâm lăng văn hóa” từ bên ngoài, trong đó có cả những nội dung phản văn hóa, phi văn hóa, phi nhân văn lan tràn trên các nền tảng số, chính những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam như lòng nhân ái, hiếu nghĩa, tôn trọng thiên nhiên, đạo lý gia đình… cần được làm mới, kể lại, lan tỏa bằng ngôn ngữ thời đại.

Ngoại giao văn hóa sẽ giúp tái hiện bản sắc Việt Nam trong không gian toàn cầu, để dù ở đâu, người Việt cũng có thể tự hào về gốc rễ của mình, từ đó tạo nên những “vành đai mềm” bảo vệ tư tưởng và thẩm mỹ dân tộc trước những sản phẩm văn hóa ngoại lai có thể làm lệch chuẩn giá trị hoặc khiến thế hệ trẻ mất phương hướng. Đồng thời, tăng cường sức đề kháng văn hóa cho cộng đồng thông qua giáo dục, truyền thông và sự hiện diện tích cực của văn hóa Việt Nam trong đời sống quốc tế.

Xây dựng sức mạnh mềm để vươn xa

Sự phát triển của công nghệ số đang tạo điều kiện chưa từng có để ngoại giao văn hóa bước sang một giai đoạn mới. Việt Nam cần ưu tiên xây dựng hệ sinh thái ngoại giao văn hóa số, trong đó các giá trị truyền thống được số hóa, lan tỏa và tương tác trên những nền tảng toàn cầu.

Việc phát triển các sản phẩm sáng tạo như chương trình khám phá văn hóa, âm nhạc kết hợp chất liệu dân gian với hơi thở đương đại, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thực tế ảo để giới thiệu di sản sẽ giúp văn hóa Việt Nam tiếp cận gần hơn với công chúng quốc tế. Đồng thời, cần tận dụng các sự kiện văn hóa quốc tế để kể câu chuyện Việt Nam bằng ngôn ngữ nghệ thuật hiện đại, qua đó khẳng định bản sắc của một nền văn hóa giàu truyền thống nhưng luôn đổi mới.

Trong tiến trình ấy, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cần được xem là những Đại sứ văn hóa tự nhiên, góp phần lan tỏa hình ảnh đất nước bằng chính trải nghiệm và thành công của mình. Cùng với đó là đầu tư mạnh cho chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, hỗ trợ sáng tạo nội dung, thúc đẩy hợp tác công - tư và đào tạo đội ngũ chuyên gia ngoại giao văn hóa có năng lực công nghệ và tư duy toàn cầu.

Toàn cầu hóa vừa mở ra cơ hội giao lưu, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc bảo vệ bản sắc dân tộc. Ngoại giao văn hóa vì vậy trở thành "lá chắn mềm" giúp Việt Nam chủ động khẳng định cá tính văn hóa và tăng sức đề kháng trước những tác động tiêu cực của các sản phẩm phản văn hóa hay sự hòa tan về giá trị.

"Ngoại giao văn hóa sẽ giúp chúng ta tái hiện bản sắc Việt Nam trong không gian toàn cầu, để dù ở đâu, người Việt cũng có thể tự hào về gốc rễ của mình...".

Những giá trị cốt lõi như lòng nhân ái, hiếu nghĩa, tinh thần gia đình, sự tôn trọng thiên nhiên cần được làm mới bằng ngôn ngữ của thời đại để tiếp tục lan tỏa trong không gian toàn cầu. Việc UNESCO ghi danh tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại không chỉ là sự ghi nhận quốc tế mà còn khẳng định chiều sâu lịch sử và bản lĩnh văn hóa của dân tộc Việt Nam. Mỗi bộ phim, tác phẩm âm nhạc hay chiến dịch quảng bá văn hóa nếu được đầu tư nghiêm túc đều có thể trở thành tuyên ngôn về bản sắc Việt Nam.

Để xây dựng sức mạnh mềm quốc gia, Việt Nam cần coi văn hóa, nghệ thuật và truyền thông là những lĩnh vực đầu tư chiến lược. Điện ảnh, âm nhạc, thời trang, mỹ thuật, sân khấu hay văn học đều có thể trở thành những kênh quảng bá hình ảnh đất nước nếu được phát triển bài bản. Truyền thông hiện đại cần chuyển từ việc cung cấp thông tin sang kể những câu chuyện giàu cảm xúc, giúp bạn bè quốc tế hiểu lịch sử, con người và triết lý sống của Việt Nam.

Đồng thời, sức mạnh mềm phải gắn với lợi ích phát triển thông qua du lịch, công nghiệp sáng tạo, khởi nghiệp và xuất khẩu các sản phẩm văn hóa. Đặc biệt, cần trao nhiều cơ hội hơn cho thế hệ trẻ trở thành lực lượng sáng tạo, kể câu chuyện Việt Nam bằng tư duy toàn cầu nhưng vẫn giữ vững cốt cách dân tộc.

Ngoại giao văn hóa cũng chỉ có thể thành công khi có sự chung tay của toàn xã hội. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, định hướng chiến lược và tạo cơ chế huy động nguồn lực. Doanh nghiệp trở thành tác nhân lan tỏa văn hóa thông qua các sản phẩm sáng tạo và hoạt động quảng bá quốc gia. Các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức xã hội góp phần truyền bá tri thức, thúc đẩy giao lưu và kết nối cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Quan trọng hơn cả là vai trò của mỗi người dân, đặc biệt là giới trẻ. Mỗi hành động văn minh, mỗi sản phẩm sáng tạo, mỗi câu chuyện tử tế về Việt Nam đều góp phần xây dựng hình ảnh quốc gia. Khi mỗi người Việt Nam trở thành một "Đại sứ văn hóa" trong cách ứng xử, lao động và sáng tạo, ngoại giao văn hóa sẽ không còn là nhiệm vụ của riêng một ngành hay một cơ quan mà trở thành sức mạnh chung của cả dân tộc.

Trong một thế giới đầy biến động, bản sắc chính là "la bàn" để Việt Nam giữ vững hướng đi. Ngoại giao văn hóa, với sức mạnh mềm bền bỉ và tinh tế, sẽ tiếp tục là cánh buồm đưa hình ảnh Việt Nam vươn xa, góp phần bảo vệ đất nước, nâng cao vị thế quốc gia và khẳng định khát vọng phát triển trong kỷ nguyên mới.

ĐBQH. Bùi Hoài Sơn