Chính quyền địa phương hai cấp: Chuyển biến từ cơ sở ở Phú Thọ

Cán bộ, công chức bộ phận Một cửa xã Minh Đài (Phú Thọ) tiếp nhận, hướng dẫn và xử lý hồ sơ hành chính cho người dân. (Ảnh: Tạ Toàn/TTXVN)

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Phú Thọ từng bước ổn định tổ chức bộ máy, tăng tính chủ động cho cấp xã và đưa dịch vụ hành chính đến gần người dân hơn.

Những kết quả bước đầu cho thấy sự chuyển biến rõ nét từ tư duy quản lý sang quản trị, kiến tạo và phục vụ. Tuy nhiên, khối lượng công việc tăng nhanh, hạ tầng số chưa đồng bộ, chất lượng nhân lực còn chênh lệch và cơ chế phối hợp giữa các cấp vẫn là những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ để mô hình vận hành hiệu lực, hiệu quả và bền vững.

Từ phân cấp thực chất đến sự hài lòng của người dân

Sau hơn một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khoảng cách giữa chính quyền với người dân tại nhiều địa phương của tỉnh Phú Thọ đang dần được rút ngắn. Sự thay đổi không chỉ thể hiện ở việc tinh gọn bộ máy mà còn được phản ánh qua quy trình giải quyết công việc, thái độ phục vụ và tinh thần chủ động của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Theo quy chế tỉnh Phú Thọ ban hành, cán bộ, công chức thực hiện “4 xin” gồm: xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép và “4 luôn” gồm: luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ. Đồng thời, tỉnh yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính; nghiêm cấm hành vi gây phiền hà, kéo dài thời gian giải quyết công việc, đùn đẩy trách nhiệm hoặc trục lợi cá nhân.

Tại xã Thanh Thủy, hiệu quả của việc phân cấp, phân quyền được thể hiện khá rõ khi nhiều thủ tục trước đây phải chuyển lên cấp huyện nay được giải quyết ngay tại xã. Quy trình xử lý hồ sơ được công khai, người dân được hướng dẫn ngay từ đầu, hạn chế việc đi lại hoặc bổ sung giấy tờ nhiều lần.

Ông Nguyễn Văn Hải, người dân xã Thanh Thủy, cho biết, việc thực hiện thủ tục đất đai hiện thuận lợi hơn trước, cán bộ hướng dẫn cụ thể, thái độ cởi mở, giúp người dân tiết kiệm thời gian và giảm tâm lý e ngại khi đến cơ quan công quyền.

Theo ông Nguyễn Minh Tân, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Thanh Thủy, phân cấp rõ ràng giúp chính quyền xã chủ động hơn trong giải quyết công việc. Những thủ tục thuộc thẩm quyền không còn phải qua nhiều tầng nấc trung gian. Tuy nhiên, quyền hạn tăng lên cũng đồng nghĩa với yêu cầu cao hơn về trình độ chuyên môn, tinh thần trách nhiệm và khả năng xử lý tình huống của đội ngũ cán bộ.

Cùng với Thanh Thủy, xã Tân Sơn, địa bàn miền núi nơi người dân trước đây phải đi xa để hoàn thiện nhiều thủ tục hành chính. Nay, nhiều thủ tục về hộ tịch, chứng thực và chính sách xã hội được giải quyết ngay tại xã, giúp người dân giảm đáng kể thời gian và chi phí đi lại.

Bà Bàn Thị Mùi, người dân xã Tân Sơn, cho biết trước đây mỗi lần làm giấy tờ có thể mất cả ngày do phải di chuyển giữa xã và huyện. Hiện nay, nhiều công việc được giải quyết ngay tại địa phương, cán bộ hướng dẫn tận tình, thao tác nhanh chóng, tạo thuận tiện hơn cho người dân.

Theo ông Trần Tấn Giang, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tân Sơn, đối với người dân vùng cao, cán bộ không thể chỉ chờ hồ sơ đầy đủ mới tiếp nhận mà cần chủ động hướng dẫn, giải thích dễ hiểu và hỗ trợ từng bước cho người dân. Thực hiện đúng quy định phải đi cùng thái độ gần dân, sát dân và tôn trọng người dân.

Đến nay, Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã đã được triển khai đồng bộ trên địa bàn tỉnh. Tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt khoảng 99,98%; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt trên 90%. Cơ chế “luồng xanh” đối với một số thủ tục cũng góp phần rút ngắn thời gian xử lý, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Những kết quả trên phản ánh phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Khi công việc thuộc thẩm quyền được giải quyết ngay tại cơ sở, cấp xã không chỉ là nơi tiếp nhận hồ sơ mà từng bước trở thành chủ thể trực tiếp giải quyết và chịu trách nhiệm về kết quả.

Tuy nhiên, cùng với việc được trao thêm quyền là áp lực ngày càng lớn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở khi khối lượng công việc tăng lên, trong khi nguồn nhân lực và điều kiện thực hiện giữa các địa phương chưa đồng đều.

Tháo gỡ điểm nghẽn để bộ máy vận hành bền vững

Thực tế tại các xã Võ Miếu và Minh Đài cho thấy, phân cấp không chỉ trao thêm quyền mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm đối với chính quyền cơ sở. Cán bộ xã phải trực tiếp tiếp nhận, xử lý hồ sơ, theo dõi tiến độ, trả kết quả và chịu trách nhiệm đối với toàn bộ quy trình giải quyết công việc.

Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Võ Miếu Phùng Minh Dũng cho biết, thời gian đầu sau sáp nhập, lượng hồ sơ tăng mạnh, nhiều ngày cán bộ phải làm việc ngoài giờ để bảo đảm tiến độ giải quyết. Tinh thần "làm hết việc chứ không làm hết giờ" trở thành yêu cầu thường xuyên trong giai đoạn đầu vận hành mô hình mới.

Người dân đến làm thủ tục pháp lý tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Minh Đài (Phú Thọ). (Ảnh: Tạ Toàn/TTXVN)

Tại xã Minh Đài, việc chuyển từ hồ sơ giấy sang môi trường số cũng đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi cán bộ thay đổi phương thức làm việc, chủ động học thêm kỹ năng công nghệ và thích ứng với nhiều phần mềm chuyên ngành, đồng thời xử lý những vướng mắc phát sinh khi dữ liệu chưa liên thông hoặc hệ thống chưa vận hành ổn định.

Bên cạnh đó, việc hướng dẫn, giải thích để người dân hiểu và làm quen với phương thức giải quyết thủ tục mới cũng trở thành nhiệm vụ thường xuyên.

Thực tiễn này cho thấy, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ cơ sở là yếu tố quan trọng nhưng chưa đủ. Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp vận hành hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng số, kết nối dữ liệu, chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ.

Tại Hội nghị sơ kết một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương ghi nhận tinh thần chủ động, đổi mới, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đặc biệt là lực lượng trực tiếp làm việc ở cơ sở.

Bí thư Tỉnh ủy cho rằng kết quả đạt được mới là bước đầu, vẫn còn nhiều khó khăn cần tiếp tục tháo gỡ nhằm nâng cao chất lượng quản trị và hiệu quả hoạt động của bộ máy.

Phú Thọ xác định năm 2026 là “Năm nâng cao chất lượng đội ngũ cơ sở”, tập trung rà soát, chuẩn hóa đội ngũ, bố trí đúng người, đúng việc; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu và nghiên cứu cơ chế thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao về công tác tại cơ sở.

Cùng với đó, tỉnh tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu và bảo đảm các điều kiện thực hiện phù hợp.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, tỉnh sẽ hoàn thiện hạ tầng số, tăng cường liên thông dữ liệu giữa các ngành, khắc phục những bất cập của phần mềm và quy trình xử lý để giảm áp lực hành chính, tạo điều kiện cho cán bộ tập trung phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Song song với nâng cao chất lượng hoạt động, Phú Thọ tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn. Sau hợp nhất, số cơ quan chuyên môn cấp tỉnh giảm từ 91 xuống còn 26; toàn tỉnh cũng giảm 489 đầu mối đơn vị sự nghiệp công lập, tương đương 17,4%.

Việc sắp xếp được gắn với xử lý các dự án chậm tiến độ, công trình dở dang và quỹ nhà, đất dôi dư nhằm tránh lãng phí, đồng thời xây dựng phương án sắp xếp thôn, tổ dân phố theo đúng lộ trình và bảo đảm đầy đủ chế độ, chính sách đối với đội ngũ hoạt động không chuyên trách ở cấp xã.

Theo định hướng của tỉnh, cải cách hành chính phải gắn với triển khai hiệu quả Quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Để mô hình chính quyền địa phương hai cấp phát huy hiệu quả bền vững, cần tiếp tục củng cố sự phối hợp giữa cấp tỉnh và cấp xã, bảo đảm nguồn lực, nâng cao chất lượng đội ngũ và vận hành thông suốt hệ thống dữ liệu, hướng tới nền hành chính hiện đại, hiệu lực, hiệu quả, phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn./.

(TTXVN/Vietnam+)

Tạ Văn Toàn