ĐBQH tỉnh Nghệ An: Đảm bảo kinh phí và bắt buộc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã

Toàn cảnh Hội trường Diên Hồng chiều 9/8. Ảnh: Viết Chung

Luật hóa cơ chế bảo đảm kinh phí và lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) cơ bản đồng tình với dự thảo về việc bảo đảm kinh phí tương xứng, có trọng tâm, trọng điểm và ưu tiên cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật đối với các đối tượng đặc thù.

Tuy nhiên, từ thực tiễn quản lý tại địa phương, đại biểu cho rằng, Điều 36 của dự thảo mới dừng ở nguyên tắc, chủ trương, chưa thể chế hóa cụ thể tinh thần Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật.

Theo đại biểu, dù Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 cùng các văn bản hướng dẫn đã có quy định về kinh phí, nhiều địa phương vẫn khó cân đối ngân sách, dẫn đến việc bố trí nguồn lực thiếu chủ động. Kết quả thực hiện còn phụ thuộc vào sự quan tâm của người đứng đầu và điều kiện ngân sách, nhất là ở cấp xã.

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Viết Chung

Trong khi đó, địa phương càng khó khăn thường có nhiều đối tượng đặc thù và nhu cầu phổ biến, giáo dục pháp luật càng lớn. Nếu phân cấp hoàn toàn việc quyết định kinh phí cho địa phương, có thể dẫn đến tình trạng nhiệm vụ là bắt buộc nhưng nguồn lực thực hiện lại phụ thuộc vào khả năng ngân sách.

Đại biểu cũng lưu ý dự thảo đã bỏ quy định tại Khoản 2, Điều 39, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 về việc hằng năm các cơ quan, tổ chức căn cứ nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật để lập dự toán và tổng hợp vào dự toán ngân sách. Việc bỏ quy định này có thể tạo khoảng trống trong bố trí kinh phí, dẫn đến cách hiểu “có kinh phí thì làm, không có kinh phí thì không làm”.

Từ đó, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị dự thảo Luật có một điều riêng về kinh phí, quy định cụ thể cơ chế bảo đảm thay vì chỉ dừng ở nguyên tắc. Theo đề xuất, kinh phí được bảo đảm từ ngân sách nhà nước; căn cứ nhiệm vụ được giao, các cơ quan, tổ chức, đơn vị phải lập dự toán và tổng hợp vào dự toán ngân sách của cấp mình để trình cấp có thẩm quyền quyết định.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự kỳ họp. Ảnh: Viết Chung

Đại biểu cũng đề nghị Chính phủ quy định tiêu chí, định mức hoặc nguyên tắc xác định kinh phí; đồng thời quy định rõ ngân sách Trung ương bảo đảm đối với nhiệm vụ do Trung ương chủ trì và có hỗ trợ có mục tiêu cho các địa bàn đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và biên giới.

Về Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề nghị luật hóa và quy định bắt buộc thành lập trên phạm vi cả nước. Hội đồng là cơ chế phối hợp liên ngành, không phải một tổ chức hành chính. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tại cơ sở không chỉ là nhiệm vụ của ngành Tư pháp mà cần sự tham gia của cấp ủy, chính quyền và toàn hệ thống chính trị.

Theo Báo cáo tổng kết số 400 của Bộ Tư pháp, dù chưa bắt buộc, gần 40% xã, phường đã thành lập Hội đồng và 33/34 tỉnh, thành đồng tình với mô hình này. Hội đồng không có bộ máy, biên chế riêng nhưng giúp phân công, điều phối và huy động các cơ quan, tổ chức, đoàn thể tham gia.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự kỳ họp. Ảnh: Viết Chung

Đại biểu cho rằng, từ khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, tư pháp cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ, trong khi tổ chức chỉ còn là một bộ phận của Văn phòng UBND cấp xã. Nếu công chức tư pháp vừa tham mưu, điều phối, vừa trực tiếp tổ chức thực hiện toàn bộ nhiệm vụ thì khó đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, đề nghị quy định thống nhất việc bắt buộc thành lập Hội đồng phổ biến, giáo dục pháp luật cấp xã trên toàn quốc.

Lấy nhu cầu pháp lý của người dân làm trung tâm

Đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) đánh giá cao dự thảo Luật khi có nhiều đổi mới như tăng cường truyền thông chính sách, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, mở rộng hoạt động hướng dẫn, giải đáp pháp luật và bước đầu gắn hiệu quả với mức độ hài lòng của người dân.

Đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Viết Chung

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng, người dân không có nhu cầu tìm hiểu toàn bộ hệ thống pháp luật mà chủ yếu quan tâm đến những vấn đề thiết thân như đất đai, nhà ở, lao động, hôn nhân và gia đình, bảo hiểm, khiếu nại, tố cáo, thủ tục hành chính... Nếu chỉ dừng ở truyền tải thông tin pháp luật, hiệu quả sẽ hạn chế, khó giúp người dân hiểu và vận dụng pháp luật để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

Theo đại biểu, hiện nay hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chủ yếu được đánh giá qua các chỉ tiêu đầu vào như số cuộc tuyên truyền, số tài liệu phát hành, số người tham dự. Trong khi đó, những kết quả đầu ra như mức độ hiểu biết, tỷ lệ tuân thủ, mức độ hài lòng và khả năng giải quyết nhu cầu pháp lý của người dân chưa được chú trọng đúng mức.

Điều này có thể dẫn đến tình trạng có nơi tổ chức nhiều hoạt động nhưng hiệu quả thực chất chưa cao, thậm chí mang tính hình thức. Từ đó, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị đổi mới tư duy, lấy nhu cầu tiếp cận và giải quyết vấn đề pháp lý của người dân làm trung tâm, tổ chức phổ biến pháp luật theo từng nhóm đối tượng, địa bàn và lĩnh vực có nhiều vướng mắc, đồng thời gắn với hướng dẫn áp dụng và giải đáp pháp luật cụ thể.

Các đại biểu Quốc hội tham dự kỳ họp. Ảnh: Quochoi.vn

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc này vào Điều 5 của dự thảo Luật. Đối với nội dung phổ biến, giáo dục pháp luật tại Điều 10, cần bảo đảm các quy định được phổ biến phù hợp với từng đối tượng, nhu cầu thực tiễn và những vấn đề pháp lý phát sinh trong đời sống nhân dân.

Về hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật, đại biểu đề nghị không nên quy định theo hướng liệt kê quá cụ thể vì dễ dẫn đến vừa thừa, vừa thiếu và thiếu tính ổn định. Thay vào đó, có thể quy định theo các nhóm định hướng như hình thức trực tiếp; các hoạt động công vụ như tố tụng, trợ giúp pháp lý, hòa giải; và hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng, trong đó có đối tượng đặc thù, thanh thiếu niên.

Đối với công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị Chính phủ quy định rõ nguồn lực, kinh phí và trách nhiệm của từng cấp chính quyền, cơ quan, tổ chức liên quan; đồng thời có cơ chế phân bổ kinh phí riêng cho các xã biên giới, xã đặc biệt khó khăn và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc thù.

Các đại biểu Quốc hội tham dự kỳ họp. Ảnh: Quochoi.vn

Đối với cán bộ, công chức, viên chức, đại biểu đề nghị chuyển từ cách tiếp cận chỉ đạo, tổ chức phổ biến sang đề cao trách nhiệm chủ động học tập, tìm hiểu pháp luật và tham gia đóng góp xây dựng pháp luật, bảo đảm “rõ người, rõ việc, rõ nhiệm vụ”, tránh hình thức.

Về tiêu chí đánh giá, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị Chính phủ nghiên cứu theo hướng gắn với kết quả đầu ra, mức độ thay đổi về nhận thức, hành vi, khả năng tiếp cận pháp luật và mức độ giải quyết nhu cầu pháp lý của người dân. Đánh giá bằng những kết quả này sẽ phản ánh thực chất hơn hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, thay vì chủ yếu căn cứ vào số lượng hoạt động được tổ chức.

Phạm Bằng - Tuấn Tài