Đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng: Phân cấp quyền lực phải gắn với cơ chế hậu kiểm rủi ro

Tại Tổ 16 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh: Cao Bằng, Đắk Lắk, Tuyên Quang), Đoàn ĐBQH tỉnh tập trung cho ý kiến vào hai dự án luật quan trọng là Phát triển đô thị và sửa đổi, bổ sung 10 luật thuộc lĩnh vực nông nghiệp, môi trường. Các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi: Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phải gắn liền với cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, đồng thời chuyển đổi phương thức quản lý sang hậu kiểm theo nguyên tắc quản lý rủi ro.

Làm rõ thẩm quyền, siết chặt kiểm soát quyền lực trong các cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm

Đánh giá cao sự cần thiết của Luật Phát triển đô thị, đại biểu Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh nhấn mạnh: Phân cấp, phân quyền phải luôn đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đại biểu Bế Thanh Tịnh, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh phát biểu thảo luận tại tổ.

Đối với việc ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù hay thí điểm, đại biểu đề nghị luật hóa cụ thể thẩm quyền quyết định thuộc về Quốc hội hay Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong từng trường hợp; chỉ cho phép thực hiện thí điểm sau khi có quyết định theo đúng trình tự pháp lý. Về quy định cho phép HĐND cấp tỉnh/thành phố quyết định thí điểm chính sách khác với luật hoặc nghị quyết của Quốc hội, đại biểu cho rằng HĐND cấp tỉnh chỉ nên quyết định những nội dung đã được luật giao hoặc chưa có quy định; trường hợp áp dụng cơ chế khác hiện hành bắt buộc phải trình Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét.

Liên quan đến đề xuất bãi bỏ thủ tục quyết định chủ trương đầu tư, đại biểu Bế Thanh Tịnh lưu ý không nên loại bỏ hoàn toàn đối với các dự án đầu tư công quy mô lớn hoặc dự án PPP. Bởi lẽ, đây là khâu then chốt để đánh giá tính cần thiết, hiệu quả và khả năng cân đối nguồn lực; quy trình rút gọn chỉ nên áp dụng cho các dự án cấp bách, khẩn cấp nhằm phòng ngừa thất thoát, lãng phí.

Đối với khu thương mại tự do, đại biểu ủng hộ cơ chế vượt trội nhưng kiến nghị việc giao đất không qua đấu giá, đấu thầu chỉ áp dụng cho nhà đầu tư chiến lược và dự án hạ tầng thiết yếu theo tiêu chí rõ ràng, không áp dụng đại trà cho các dự án thương mại thông thường. Đồng thời, cần bổ sung cơ chế hậu kiểm về quốc phòng, an ninh và phòng, chống chuyển giá đối với nhà đầu tư nước ngoài. "Càng phân cấp mạnh thì càng phải quy định rõ thẩm quyền, ranh giới trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực. Càng giao nhiều quyền thì càng phải đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, công khai, minh bạch và hiệu quả trong tổ chức thực hiện", đại biểu Bế Thanh Tịnh nhấn mạnh.

Không san bằng kiểm soát đầu vào: chuyển từ “tiền kiểm đại trà” sang “quản lý rủi ro”

Thảo luận về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, các đại biểu đánh giá cao kỹ thuật "một luật sửa nhiều luật" với 10 đạo luật chuyên ngành quan trọng: Luật Trồng trọt, Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, Luật Chăn nuôi, Luật Thú y, Luật Thủy sản, Luật Địa chất và khoáng sản, Luật Tài nguyên nước, Luật Thủy lợi, Luật Khí tượng thủy văn và Luật Đê điều thể hiện cách tiếp cận đồng bộ, hạn chế tình trạng sửa đổi đơn lẻ, manh mún, khắc phục sự chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật.

Đi sâu vào tính an toàn của vật tư nông nghiệp đầu vào, đại biểu Bế Thanh Tịnh bày tỏ băn khoăn trước đề xuất bãi bỏ hoàn toàn Điều 46 Luật Trồng trọt về kiểm tra nhà nước đối với chất lượng phân bón nhập khẩu. Đại biểu nhấn mạnh, cải cách hành chính và chuyển sang hậu kiểm không đồng nghĩa với việc dỡ bỏ toàn bộ công cụ kiểm soát đầu vào của Nhà nước đối với lĩnh vực tác động trực tiếp đến an ninh lương thực và sinh kế nhân dân.

Từ thực tiễn địa phương biên giới như Cao Bằng - nơi có nhiều cửa khẩu và năng lực hậu kiểm ở cấp địa phương còn hạn chế - đại biểu cảnh báo nguy cơ phân bón giả, kém chất lượng tràn ngập thị trường nếu bỏ hoàn toàn kiểm soát ban đầu. Do đó, đại biểu kiến nghị không bãi bỏ hoàn toàn Điều 46 mà chuyển từ "tiền kiểm đại trà" sang "quản lý theo mức độ rủi ro": miễn, giảm kiểm tra đối với doanh nghiệp chấp hành tốt; tập trung nguồn lực kiểm tra doanh nghiệp mới hoặc sản phẩm có rủi ro cao; bổ sung cơ chế hậu kiểm và chế tài bồi thường thiệt hại đủ sức răn đe.

Đồng quan điểm về cơ chế hậu kiểm, đại biểu Đoàn Thị Lê An, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh đánh giá cao hướng tiếp cận chuyển đổi quản trị nhưng lưu ý phải bảo đảm tính khả thi cho các tỉnh miền núi, biên giới.

Đại biểu Đoàn Thị Lê An, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc tỉnh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh phát biểu thảo luận tại tổ.

Góp ý cụ thể vào quy định "tự công bố lưu hành" giống cây trồng (sửa đổi Luật Trồng trọt), đại biểu Đoàn Thị Lê An tán thành việc đơn giản hóa thủ tục nhưng kiến nghị bổ sung ngay trong Điều 17 nguyên tắc: Cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm tổ chức hậu kiểm theo xác suất/rủi ro; kịp thời đình chỉ, hủy bỏ việc tự công bố và công khai thông tin nếu phát hiện gian dối hoặc không đáp ứng điều kiện. Với quy định kéo dài thời hạn công nhận phân bón lưu hành từ 5 năm lên 10 năm, đại biểu đề xuất bổ sung cơ chế rà soát định kỳ đối với sản phẩm nguy cơ ảnh hưởng môi trường, sức khỏe.

Phân tích Điều 2 (Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật) và Điều 3 (Luật Chăn nuôi), đại biểu Đoàn Thị Lê An cho rằng việc quy định Giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán thuốc bảo vệ thực vật không có thời hạn hay việc tự công bố sản phẩm thức ăn chăn nuôi trên Cổng thông tin điện tử cần phải đi đôi với nghĩa vụ rà soát định kỳ và trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc. Mọi sự mở rộng quyền tự chủ của doanh nghiệp phải được cân bằng bằng cơ sở dữ liệu điện tử, minh bạch hóa kết quả hậu kiểm để công chúng cùng giám sát.

Thiết lập cơ chế kiểm soát liên tỉnh và giám sát chặt chẽ khoáng sản chiến lược

Quy định sửa đổi, bổ sung Luật Địa chất và khoáng sản (Điều 6 Dự thảo) là một trong những nội dung trọng tâm nhận được nhiều ý kiến. Dự thảo luật đã mở rộng thẩm quyền rất mạnh cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong hàng loạt thủ tục từ chấp thuận thăm dò trong khu vực cấm/tạm cấm, chấp thuận bổ sung khối lượng, công nhận kết quả thăm dò, phê duyệt đề án đóng cửa mỏ, đến điều chỉnh, gia hạn, thu hồi giấy phép. Đánh giá nội dung này dưới góc độ thể chế, đại biểu Đoàn Thị Lê An ghi nhận đây là bước cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Tuy nhiên, đại biểu đặc biệt lưu ý đến nguyên tắc Hiến định: Tài nguyên thiên nhiên là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước thống nhất quản lý. Do đó, "phân cấp không đồng nghĩa với phân tán trách nhiệm quản lý nhà nước".

Chỉ ra khoảng trống trong dự thảo khi giao thêm hàng loạt quyền hạn cho cấp tỉnh nhưng chưa thiết kế cơ chế kiểm soát quyền lực sau phân cấp, đại biểu Đoàn Thị Lê An đặt câu hỏi: “Sau khi Chủ tịch UBND cấp tỉnh ra quyết định, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ kiểm tra bằng hình thức nào? Bao lâu kiểm tra một lần? Kết quả có được công khai không? Xử lý thế nào nếu các địa phương áp dụng pháp luật không thống nhất?”. Đại biểu kiến nghị bổ sung nguyên tắc Trung ương thống nhất quản lý bằng quy hoạch, tiêu chuẩn, cơ sở dữ liệu quốc gia và thanh tra; các quyết định của tỉnh phải được cập nhật ngay vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về địa chất và khoáng sản để Bộ thực hiện hậu kiểm.

Đối với các dự án khai thác khoáng sản nằm trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên, đại biểu Đoàn Thị Lê An cho rằng quy định tại dự thảo chỉ yêu cầu tỉnh có diện tích lớn nhất "lấy ý kiến" các tỉnh còn lại là chưa đủ để bảo vệ quyền lợi địa phương chịu tác động về môi trường, nguồn nước, hạ tầng. Đại biểu đề xuất phải có cơ chế ý kiến thống nhất bằng văn bản của các địa phương liên quan; trường hợp bất đồng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải chủ trì xử lý hoặc trình Thủ tướng Chính phủ quyết định.

Đặc biệt, xuất phát từ tầm nhìn chiến lược về an ninh quốc gia, đại biểu Đoàn Thị Lê An nhấn mạnh "đối với khoáng sản chiến lược (như đất hiếm, kim loại quý, khoáng sản phục vụ công nghiệp bán dẫn, năng lượng tái tạo), việc phân cấp phải được thực hiện cực kỳ thận trọng. Các quyết định chuyển nhượng, điều chỉnh quy mô hay thay đổi chủ thể khai thác nhất thiết phải có cơ chế giám sát chặt chẽ từ cơ quan trung ương". Từ thực tiễn tỉnh Cao Bằng - địa phương miền núi có địa hình chia cắt, hệ sinh thái nhạy cảm nhưng năng lực cán bộ chuyên môn ở cơ sở chưa đồng đều, đại biểu Đoàn Thị Lê An kiến nghị Chính phủ khi phân cấp phải đồng thời hỗ trợ địa phương ứng dụng công nghệ số, viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát khai thác khoáng sản.

Đối với Điều 4 (sửa đổi Luật Thú y), đại biểu Đoàn Thị Lê An quan tâm đặc biệt đến hoạt động kiểm dịch động vật xuyên biên giới. Theo đại biểu, kiểm dịch động vật không đơn thuần là thủ tục hành chính mà liên quan trực tiếp đến an ninh sinh học, an toàn thực phẩm và an ninh quốc gia. Dẫn chứng từ thực tiễn Cao Bằng - tỉnh có đường biên giới dài với Trung Quốc, giao thương gia súc, gia cầm diễn ra thường xuyên và từng phải tốn rất nhiều nguồn lực chống dịch tả lợn châu Phi, cúm gia cầm. Đại biểu Đoàn Thị Lê An nhấn mạnh, "chỉ cần một mắt xích kiểm dịch bị buông lỏng thì nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng là rất lớn". Do đó, đại biểu kiến nghị đối với kiểm dịch biên giới có nguy cơ lây lan dịch bệnh liên vùng hoặc liên quan đến cam kết quốc tế, phải duy trì sự quản lý thống nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời bổ sung quy định chia sẻ dữ liệu kiểm dịch quốc gia và cơ chế cảnh báo sớm trên nền tảng số.

Lê Điệp