Gạch ốp lát kém chất lượng từ Ấn Độ tràn ngập: Giá rẻ kéo sập thị trường

Báo động đỏ từ làn sóng nhập khẩu ồ ạt giá rẻ

Năm 2017, khi những lô gạch ốp lát đầu tiên từ Ấn Độ xuất hiện tại Việt Nam, Công ty TNHH Thương mại và Vật liệu xây dựng Tây Hà là một trong những đơn vị tiên phong nhập khẩu dòng sản phẩm này.

Gạch Ấn Độ trưng bày tại một showroom ở Hà Đông.

Ban đầu, tỷ trọng hàng Ấn Độ chỉ chiếm một phần rất nhỏ trong danh mục kinh doanh. Tuy nhiên, nhờ mẫu mã đa dạng, kích thước lớn, mang "mác ngoại" và có giá bán cạnh tranh, chỉ trong vài năm, gạch nhập khẩu từ Ấn Độ đã chiếm khoảng 30-40% lượng sản phẩm được bày bán tại hệ thống showroom của doanh nghiệp.

Ở giai đoạn đầu, gạch Ấn Độ được định vị ở phân khúc cao cấp với giá khoảng 1 triệu đồng/m², ngang với nhiều sản phẩm nhập khẩu từ Tây Ban Nha. Nhưng chỉ sau vài năm, cùng với làn sóng doanh nghiệp Ấn Độ ồ ạt tham gia thị trường Việt Nam, giá bán, giảm tới khoảng 60%.

Theo các doanh nghiệp phân phối, sự cạnh tranh quyết liệt giữa chính các nhà cung cấp Ấn Độ đã kéo mặt bằng giá xuống rất thấp, buộc nhiều đơn vị phải bán bằng hoặc dưới giá thành để giành thị phần. Sự sụt giảm mạnh về giá cũng là thời điểm hàng loạt vấn đề về chất lượng bắt đầu bộc lộ.

Ông Đào Quang Tiến, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Vật liệu xây dựng Tây Hà cho biết, nhiều khách hàng sau khi sử dụng gạch ốp lát nhập khẩu từ Ấn Độ đã phản ánh sản phẩm không đạt chất lượng như cam kết, phát sinh nhiều lỗi trong quá trình thi công cũng như sử dụng, làm tăng chi phí và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng công trình.

Lỗi phổ biến nhất nằm ở phần xương gạch - yếu tố rất khó nhận biết bằng mắt thường trước khi thi công. Nhiều sản phẩm có độ hút nước vượt ngưỡng tiêu chuẩn đối với gạch porcelain, xương gạch giòn, khiến tỷ lệ hao hụt khi cắt, khoan, mài cao gấp đôi so với sản phẩm sản xuất trong nước.

Nếu gạch Việt Nam thường chỉ hao hụt khoảng 5-7% thì nhiều lô hàng nhập khẩu từ Ấn Độ có thể lên tới 10-15%. Bên cạnh đó, lớp men được mài quá mỏng để tạo độ bóng nên dễ trầy xước, xỉn màu, bám bẩn chỉ sau một đến hai năm sử dụng. Các lô hàng khác nhau còn có hiện tượng lệch màu, lỗi trên bề mặt và chất lượng không đồng đều.

Không chỉ người mua chịu thiệt, chính các doanh nghiệp phân phối cũng trở thành bên gánh phần lớn rủi ro sau bán hàng. "Với nguồn lực có hạn, chúng tôi chỉ có thể kiểm tra rất kỹ những lô hàng đầu tiên chứ không thể kiểm tra 100% các lô nhập khẩu sau đó. Khi phát sinh khiếu nại, doanh nghiệp thường phải tự bỏ chi phí đền bù, đổi trả, chịu toàn bộ chi phí tháo dỡ và lắp đặt lại. Trong khi đó, nhiều nhà cung cấp Ấn Độ là doanh nghiệp vừa và nhỏ, không có nguồn lực tại Việt Nam nên xử lý rất chậm, thậm chí né tránh trách nhiệm hoặc không thể cung cấp hàng thay thế đồng nhất giữa các lô", ông Đào Tiến chia sẻ.

Gạch Ấn Độ trên thị trường Việt Nam.

Là người nhiều lần đến tỉnh Morbi - thủ phủ sản xuất gạch của Ấn Độ, nơi tập trung khoảng 1.200 nhà máy sản xuất gạch quy mô lớn, ông Trần Tuấn Anh, Phó tổng giám đốc Công ty CP Vucci cho biết, làn sóng gạch ốp lát Ấn Độ giá rẻ tràn vào Việt Nam xuất phát từ nhiều nguyên nhân.

Theo ông Tuấn Anh, hiện không ít doanh nghiệp sang Ấn Độ đặt hàng theo hình thức OEM. Trong quá trình sản xuất, nếu sản phẩm phát sinh lỗi hoặc không đáp ứng đúng yêu cầu về mẫu mã, chất lượng, nhiều nhà máy sẽ bán lại cho các doanh nghiệp khác với giá rất thấp để thu hồi vốn. Chính những lô hàng này sau đó được xuất khẩu sang nhiều thị trường, trong đó có Việt Nam, tạo nên một mặt bằng giá "siêu rẻ", dưới mức thông thường của thị trường.

Theo ông Tuấn Anh, phần lớn các doanh nghiệp thương mại Việt Nam thường tiếp cận những nhà máy quy mô nhỏ, công nghệ còn hạn chế để nhập khẩu các dòng gạch khổ lớn từ 1m trở lên với giá thấp. Đây cũng là nhóm sản phẩm thường xuất hiện nhiều lỗi kỹ thuật như cụp mép, cong vênh, sóng bề mặt, mẻ cạnh, vỡ góc, xương gạch kém chất lượng hoặc dễ nứt vỡ trong quá trình vận chuyển đường biển kéo dài từ ba đến sáu tuần.

"Khi thi công, thợ phải sử dụng lượng keo lớn hơn để xử lý bề mặt và căn chỉnh độ phẳng, làm tăng đáng kể chi phí vật tư cũng như nhân công. Ngoài ra, nhiều sản phẩm còn xuất hiện hiện tượng rộp, nổ men do công nghệ nung không bảo đảm. Đây là những lỗi không được phép xuất hiện ở sản phẩm đạt chuẩn nhưng vẫn tồn tại ở nhiều lô hàng giá rẻ", ông Tuấn Anh cho biết.

Theo các doanh nghiệp, lợi thế về giá của gạch Ấn Độ còn đến từ chi phí nhân công thấp, nguồn nguyên liệu dồi dào, cùng việc nhiều nhà máy chưa đầu tư đầy đủ cho hệ thống xử lý môi trường, an toàn lao động…, qua đó giảm đáng kể chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, thuế nhập khẩu đối với mặt hàng này vào Việt Nam hiện chỉ ở mức 5%, tạo thêm lợi thế cạnh tranh về giá so với sản phẩm sản xuất trong nước.

Doanh nghiệp, người dùng Việt Nam thiệt hại lớn

Theo ông Đào Quang Tiến, tác động của làn sóng gạch ốp lát giá rẻ không chỉ dừng lại ở những doanh nghiệp nhập khẩu, phân phối mà cuối cùng sẽ chuyển thành chi phí mà người tiêu dùng phải gánh chịu.

Một số lỗi thường gặp của gạch kém chất lượng.

Ông Tiến cho rằng, khi lựa chọn những sản phẩm có chất lượng không ổn định chỉ vì giá rẻ, người tiêu dùng có thể phải đối mặt với nguy cơ công trình nhanh xuống cấp, phát sinh chi phí sửa chữa, thay thế sau một thời gian ngắn sử dụng. Trong khi đó, các doanh nghiệp phân phối lại chịu tổn thất kép: vừa mất uy tín thương hiệu, vừa phải bỏ kinh phí đền bù, đổi trả sản phẩm, tháo dỡ và thi công lại cho khách hàng khi xảy ra sự cố.

"Nếu tình trạng này kéo dài, các doanh nghiệp thương mại sẽ rất khó duy trì uy tín với khách hàng. Còn các nhà sản xuất trong nước phải cạnh tranh với những sản phẩm có giá bán quá thấp sẽ ngày càng khó có nguồn lực để tái đầu tư, đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm", ông Tiến nhận định.

Đồng quan điểm, ông Trần Tuấn Anhcho rằng, xét về trình độ công nghệ cũng như chất lượng sản phẩm, ngành gạch gốm, sứ ốp lát Việt Nam hiện không hề thua kém các quốc gia có ngành sản xuất phát triển như Tây Ban Nha hay Ý. Nhiều doanh nghiệp trong nước đã đầu tư dây chuyền hiện đại từ Ý, Đức, đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của Việt Nam và quốc tế.

Tuy nhiên, theo ông Tuấn Anh, việc thị trường xuất hiện ngày càng nhiều sản phẩm giá rẻ, chất lượng không đồng đều, trong khi hàng rào kỹ thuật đối với hàng nhập khẩu còn chưa đủ chặt chẽ, đang tạo nên môi trường cạnh tranh thiếu bình đẳng. Điều này khiến nhiều doanh nghiệp đầu tư bài bản rơi vào tình trạng khó khăn dù sản phẩm có chất lượng cao hơn.

Ở góc độ toàn ngành, ông Vũ Quốc Hùng, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Gốm sứ Việt Nam cho biết, áp lực từ gạch nhập khẩu giá rẻ đang ảnh hưởng ngày càng rõ nét đến ngành vật liệu xây dựng trong nước.

Theo ông Hùng, nhiều doanh nghiệp dù đã đầu tư dây chuyền hiện đại nhưng không thể khai thác hết công suất do lợi nhuận suy giảm và rủi ro thị trường ngày càng lớn.

Đặc biệt, tình trạng chất lượng giữa các lô hàng nhập khẩu không đồng đều nhưng vẫn được bán với cùng một mức giá đang làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng và gây nhiễu loạn mặt bằng giá trên thị trường.

Theo các số liệu, báo cáo, Ấn Độ đang dư thừa công suất lớn. Sản lượng gạch ốp lát hàng năm của Ấn Độ hiện vượt 2,6 tỷ m2/năm, và sẽ đạt 2,9 tỷ m2/năm vào năm 2029.

Hơn thế, ngành gạch của Ấn Độ đang chịu áp lực do thuế Mỹ tăng, nhiều nước trên thế giới áp thuế chống bán phá giá với hàng gạch ốp lát nhập khẩu từ Ấn Độ, vì vậy các nhà sản xuất gạch của nước này đang tìm kiếm thị trường Việt Nam, Isarel, Nga và Ả Rập Saudi để bù đắp cho các thị trường xuất khẩu khác.

Nếu như năm 2021 mới chỉ có khoảng 3 triệu m2 thì đến năm 2026 đã có gần 11,5 triệu m2 gạch vào Việt Nam, với giá trị hơn 73 triệu USD, tăng gấp 3,5 lần và chưa có dấu hiệu dừng lại.

Tỷ trọng gạch nhập khẩu từ Ấn Độ năm 2021 chiếm 22% thì đến năm 2025 đã tăng lên đến 60%, áp đảo các quốc gia khác. Trong tổng lượng nhập khẩu, hơn 95% là các sản phẩm gạch kích thước lớn (gạch có kích thước 800x800 mm và gạch có ít nhất một cạnh lớn hơn 1000mm), là đối thủ cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm gạch gốm ốp lát kích thước lớn của ngành sản xuất trong nước.

Hiện hiệu suất khai thác công suất của ngành chỉ đạt khoảng trên dưới 50%, lượng tồn kho tăng hơn 30%, thị phần của doanh nghiệp nội địa giảm liên tục, trong khi lợi nhuận suy giảm mạnh và vốn đầu tư mới vào sản xuất giảm gần 58%. Điều này đồng nghĩa với việc nếu xu hướng hàng nhập khẩu giá rẻ tiếp tục kéo dài, khả năng đổi mới công nghệ, đầu tư dây chuyền hiện đại và mở rộng sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Theo ông Vũ Quốc Hùng, nếu không có các biện pháp phòng vệ thương mại phù hợp, kim ngạch nhập khẩu gạch ốp lát từ Ấn Độ có thể tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới, gây sức ép ngày càng lớn đối với ngành sản xuất trong nước.

Trước thực tế đó, các doanh nghiệp trong ngành và Hiệp hội Gốm sứ Việt Nam kiến nghị cần sớm hoàn thiện các hàng rào kỹ thuật đối với gạch gốm, sứ nhập khẩu, tăng cường kiểm tra chất lượng từng lô hàng theo các tiêu chuẩn về độ hút nước, độ bền uốn, độ cứng, độ ổn định kích thước và các yêu cầu về an toàn môi trường.

Đồng thời, Hiệp hội đề xuất cơ quan có thẩm quyền xem xét áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại, trong đó có thuế chống bán phá giá nếu kết quả điều tra xác định có hành vi bán phá giá và gây thiệt hại đáng kể cho ngành sản xuất trong nước.

Đây được xem là giải pháp nhằm thiết lập môi trường cạnh tranh bình đẳng, bảo vệ các khoản đầu tư lớn của doanh nghiệp Việt Nam vào công nghệ, nghiên cứu phát triển và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Ở góc độ dài hạn, bảo vệ ngành gạch ốp lát là bảo vệ năng lực sản xuất của ngành vật liệu xây dựng, bảo vệ chuỗi cung ứng trong nước và quyền lợi của hàng triệu người tiêu dùng trước nguy cơ phải đánh đổi chất lượng công trình lấy mức giá rẻ trước mắt.

Bởi nếu thị trường chỉ còn được dẫn dắt bởi yếu tố giá, những doanh nghiệp đầu tư bài bản, tuân thủ tiêu chuẩn kỹ thuật và không ngừng đổi mới công nghệ sẽ là những bên chịu thiệt hại đầu tiên và cuối cùng người gánh hậu quả vẫn là người tiêu dùng.

Tâm Vũ